II SA/Po 841/22

SENTENCJA Dnia 21 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia 3 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę UZASADNIENIE Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga J. M. (zwanego dalej "skarżącym") na decyzję Wojewody (zwanego dalej "Wojewodą" lub "organem II instancji") z dnia 3 października 2022 r., nr [...] W decyzji tej uchylono decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. i wymeldowano go z tego adresu. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny. K. M. – była żona skarżącego – złożyła wniosek o wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego pod adresem: ul. [...], [...] P. . W motywach wniosku, K. M. wskazała, że jej były mąż opuścił ww. adres z dniem 31 maja 2022 r. Nie posiada on kluczy do mieszkania, nie zabrał swoich rzeczy osobistych, jego pokój jest zamknięty na klucz, a klucz zabrał ze sobą. Skarżący zaprzestał regulowania jakichkolwiek kosztów utrzymania mieszkania. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. o sygn. akt I Ns [...], skarżący po zawarciu umowy najmu lokalu socjalnego ma obowiązek opróżnić zajmowany lokal i opuścić go. Taka oferta została jemu złożona. Od sierpnia 2021 r. skarżący bezumownie zajmuje tą nieruchomość. K. M. przedłożyła szereg dowodów, z których wynika, że wnioskuje do byłego męża o opuszczenie jej lokalu, który bezumownie zajmuje ten lokal. Skarżący miał odmówić przyjęcia oferty najmu lokalu socjalnego. W dniu 4 lipca 2022 r. odbyło się przesłuchanie skarżącego. Zeznał, że od 1992 r. do 31 maja 2022 r. mieszkał w lokalu nr [...], przy ul. [...] w P.. Właścicielką lokalu jest jego była żona – K. M.. W dniu 31 maja 2022 r. miało dojść do wymiany zamków w drzwiach. W dniu 28 czerwca 2022 r. zdał klucze od pokoju mieszkania, zabrał swoje rzeczy osobiste (ubrania, dokumenty, lekarstwa). Nie zostały tam już żadne rzeczy z jego dobytku. Wychodząc podpisał pod przymusem zdanie kluczy, czego świadkiem miał być brat skarżącego – R. M.. Skarżący jest świadomy wydania postanowienia sądowego nakazującego opuszczenie lokalu, ale dotąd nie złożono jemu oferty najmu lokalu socjalnego. Pod klauzulą wykonalności postanowienia podpisała się niewłaściwa osoba. Od 2018 r. nie płaci za mieszkanie, ale deklaruje uiszczenie opłat po ponownym zamieszkaniu w lokalu. Skarżący nie zgadza się na wymeldowanie, ponieważ zamierza tam powrócić i zamieszkać na stałe do momentu przedstawienia jemu oferty najmu lokalu socjalnego. Skarżący zamierza kwestionować orzeczenie Sadu Rejonowego. Obecnie mieszka u siostry we W.. Przesłuchano także K. M.. Zeznała, że wymieniła zamki, gdyż kierowała się wykonalnym orzeczeniem sądowym. Zarząd [...] Zasobów Lokalowych sp. z o.o. z siedzibą w P. (zwana dalej "Z[...]ZL") przedstawiła byłemu mężowi ofertę zawarcia umowy najmu, ale ten nawet nie odebrał pisma. Dnia 28 czerwca 2022 r. skarżący zabrał ze sobą wszystko i trwale opuścił lokal przy ul. [...]. Z pisma skarżącego do Komisariatu Policji P. wynika, że skarżący ma przyznane prawo do lokalu socjalnego od Miasta P.. Decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr [...] Prezydent odmówił wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P.. Prezydent uznał, że skarżący nie opuścił trwale i dobrowolnie lokalu nr [...] przy ul [...] w P. nie dopełniając obowiązku meldunkowego, a tylko takie może dawać podstawę do wymeldowania. Nie ma bowiem terminu, na podstawie którego można by ustalić bez wątpienia, że nieobecność mieszkańca jest na tyle długa, aby uznać za dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu. Centrum życiowe musi być przeniesione w inne miejsce, aby nie było wątpliwości, że koncentruje się ono już gdzie indziej. Organ nie jest w stanie stwierdzić, czy skarżący istotnie pod przymusem opuszczał mieszkanie przy ul. [...] w P.. Prezydent stwierdził, że wobec podjęcia przez skarżącego kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania – powództwo posesoryjne – nie da się stwierdzić, że skarżący dobrowolnie opuścił sporny lokal. K. M. złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. Podniosła, że skarżący sam oświadczył, że od dnia 1 czerwca 2022 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu. W treści odwołania K. M. opisała, jakie były okoliczności zamieszkiwania ze skarżącym. Decyzją z dnia 3 października 2022 r., nr [...] Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i wymeldował skarżącego z pobytu stałego. Wojewoda uznał, ze przesłanką do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niewymeldowanie się. Opuszczenie lokalu w celu opuszczenia miejsca pobytu ma miejsce wtedy, gdy było ono trwałe i dobrowolne. Wojewoda podniósł, że należy zbadać sposób opuszczenia miejsca pobytu, a także to, w jaki sposób zostało ukształtowane nowe centrum życiowe osoby zgłoszonej do wymeldowania. W orzecznictwie, stwierdza Wojewoda, sfomułowano jednolity pogląd, że na całokształt okoliczności sprawy musi mieć wpływ nakaz prawny polegający na opuszczeniu miejsca pobytu. Wojewoda przywołał wszystkie dowody, jakie jego zdaniem, potwierdzały niewątpliwie to, że zachodzą przesłanki do wymeldowania skarżącego. Organ odwoławczy podniósł, że Sąd Rejonowy P. w P. nakazał skarżącemu opuszczenie mieszkania należącego do K. M.. Skoro warunek zawieszający ziścił się, tj. Z[...]ZL złożył skarżącemu propozycję zawarcia umowy najmu na rok, a skarżący de facto nie przyjął tej propozycji, nakaz opuszczenia lokalu urzeczywistnił się, a skarżący powinien zastosować się do niego. Wojewoda stwierdził, że czując się związanym orzeczeniem sądu powszechnego, należało potraktować opuszczenie lokalu mieszkalnego przy ul. [...] przez skarżącego, jako trwałe i dobrowolne. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia: 1) art. 82 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, zwanej dalej "k.c.") poprzez pominięcie tego, iż skarżący nie mógł odebrać jakiejkolwiek korespondencji (w tym od Miasta [...] z ofertą przyznania lokalu socjalnego, o której istnieniu nie wiedział), gdyż znajdował się w stanie wyłączającym świadomość albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; mianowicie K. M. w sposób świadomy pozbawiła go dostępu do skrzynki oddawczej lokalu nr [...] przy ul. [...] w P., a tym samym pozbawiła go możliwości odbioru listów do niego adresowanych; w konsekwencji skarżący z uwagi na działanie byłej żony nie wiedział o złożeniu przez Miasto P. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego i nie mógł jej przyjąć, ani odrzucić; skarżący jest inwalidą, jest biedny i nie ma możliwości wskazania żadnego innego adresu niż ten, pod którym mieszkał; 2) art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, zwanej dalej "u.e.l.") poprzez brak podstaw do jego zastosowania, albowiem nie zaistniała żadna z przesłanek uzasadniających zastosowanie tego przepisu; 3) nierzetelne ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji wyciągnięcie błędnych wniosków z rzeczywistego stanu faktycznego; pominięto fakt, że: a) skarżący został pozbawiony dostępu do skrzynki oddawczej, b) naruszono art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.") albowiem skarżący na skutek działań K. M. nie ma możliwości odbioru korespondencji adresowanej do niego, c) pominięto fakt, iż skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul [...] [...]; K. M. zmieniła zamki w drzwiach, przez co dopuściła się czynu zabronionego, a skarżący nie miał dostępu do swoich rzeczy, d) w konsekwencji powyższych okoliczności, wbrew swojej woli, przeprowadzono wobec niego de facto eksmisję. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie skargi to zasadniczo powtórzenie zarzutów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty są chybione. Opuszczenie lokalu przez skarżącego nastąpiło w oparciu o prawomocne orzeczenie sądu powszechnego. Ponadto zgromadzony materiał dowodowy nie posiada żadnych braków. W odniesieniu do zarzutu o braku dostępu do skrzynki oddawczej, skarżący mając o tym wiedzę mógł niezwłocznie wskazać inny adres do korespondencji, niż ten pod którym mieszkał. W piśmie z dnia 22 grudnia 2022 r. K. M. wniosła swoją odpowiedź na skargę. K. M. przedstawiła historię sporu rodzinnego, jaki toczy z byłym mężem. Twierdzi, że nie zmieniła zamków do skrzynki oddawczej, a także nie zabrała korespondencji należącej do skarżącego, gdyż nie jest do tego upoważniona. Od dawna wiadomo, że we W. mieszka siostra skarżącego. Mógł już wcześniej polecić kierowanie tam korespondencji, a także mógł wynająć skrzynkę pocztową. Wszelkie działania skarżącego zmierzają do tego, aby zamieszkiwać w jej mieszkaniu do końca życia i nie płacić za nie. Zamieszkiwany przez skarżącego pokój był regularnie dewastowany, a nadto przypominał zbiorowisko odpadów komunalnych. W piśmie z dnia 31 stycznia 2023 r. skarżący złożył wyjaśnienia, powołując się na jego stan zdrowia. Skarżący cierpi na schorzenia bliskie chorobie Parkinsona oraz Alzheimera, zmaga się z cukrzycą oraz nadciśnieniem. Skarżący wyjaśnił kolejne szczegóły związane ze sporem z jego byłą żoną. Twierdzi, że cała sprawa jest efektem manipulacji ze strony K. M.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 29 marca 2023 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2023 r. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy te sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem reformatoryjnej decyzji Wojewody w sprawie wymeldowania skarżącego z adresu: ul. [...] w P.. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.e.l. Jak stanowi przepis art. 35 u.e.l.: "Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się". Z powołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, jakie muszą zaistnieć łącznie, aby organ administracji publicznej wydał decyzję o wymeldowaniu. Pierwszą z nich jest opuszczenie miejsca pobytu stałego albo czasowego oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Fakt niespełnienia drugiej przesłanki jest oczywisty, ponieważ w tym zakresie właśnie toczyło się postępowanie administracyjne przed Prezydentem oraz Wojewodą. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżący opuścił miejsce, w którym był zameldowany. Ustawodawca nie sprecyzował w przepisie art. 35 u.e.l. tego, jaki charakter ma mieć opuszczenie lokalu. To z kolei ma istotne znaczenie, ponieważ obowiązek meldunkowy, jak i cała regulacja o ewidencji ludności dotyczy materii faktycznej – pobytu ludzi w deklarowanym przez nich miejscu. Istotny jest zatem stan faktyczny, jaki zaistniał. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że nie ma znaczenia, czy opuszczenie miejsca pobytu miało charakter dobrowolny, czy nie. Zawsze musi się to wiązać z podjęciem odpowiednich kroków prawnych. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma orzeczenie sądowe – postanowienie Sądu Rejonowego P. w P. z dnia 27 lutego 2007 r. o sygn. akt I Ns [...]. W punkcie 5. sentencji postanowienia wskazano, że skarżący ma obowiązek opróżnienia, opuszczenia oraz wydania K. M. w stanie wolnym od osób i rzeczy lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w P.. Nakaz ten został "wstrzymany" do momentu, w którym Miasto P. złoży skarżącemu ofertę zawarcia umowy najmu (pkt 7. sentencji postanowienia). Należy w tym miejscu podnieść, że orzeczenie sądowe o nakazie opuszczenia miejsca zamieszkania jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu, jeżeli to orzeczenie sądowe zostanie wykonane (por. np. wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2418/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych [zwanej dalej "CBOSA"] na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć świadomość, że w obrocie prawnym funkcjonuje tytuł prawny do tego, aby zmusić skarżącego do opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w P.. Sąd w składzie orzekającym, po przeanalizowaniu akt sprawy, doszedł do przekonania, że ziścił się warunek wstrzymujący nakaz opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu. Miejska spółka należąca do Miasta P. – Z[...]ZL – złożyła skarżącemu ofertę zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Jak wynika z akt sprawy, skarżący opuścił mieszkanie, które dotąd zajmował. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że dokładne badanie tego gdzie znajduje się obecnie centrum życiowe skarżącego jest kwestią drugorzędną, skoro istnieje podstawa do opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, będącego własnością K. M.. Co istotne, nakaz sądowy opuszczenia lokalu nie został nigdy zakwestionowany, a orzeczenie Sądu Rejonowego P. w P. jest wykonalne od 2007 r. Wykonalność orzeczenia sądowego nie może ustępować kwestii woluncjonalnej osoby objętej postępowaniem o wymeldowanie (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 147/19, dostępny w CBOSA). Przechodząc do zarzutów skargi, należało stwierdzić ich niezasadność. Sąd nie może stwierdzić, że doszło do naruszenia art. 82 k.c. Sąd administracyjny co prawda stosuje przepisy prawa cywilnego, w tym także k.c., ale nie może w swoim orzecznictwie wyrażać żadnych twierdzeń, które będą mogły być następnie przedmiotem oceny w postępowaniu przed sądem powszechnym. Jeżeli skarżący uważa, że z uwagi na domniemane pozbawienie jego możliwości odebrania korespondencji od Z[...]ZL poniósł jakąkolwiek szkodę, może pozwać winowajcę przed sądem powszechnym. Wola skarżącego w przypadku prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu orzeczonego przez sąd powszechny jest nieistotna. K. M. mając tytuł prawny do swojego mieszkania, miała prawo do wymiany zamków, co wynika z art. 140 k.c. Podsumowując, jeżeli w obrocie prawnym funkcjonuje tytuł wykonawczy, jak w niniejszej sprawie, tj. postanowienie sądu powszechnego, w którym orzeczono nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego, wraz z klauzulą wykonalności, to brak jest możliwości zastosowania przepisów ustawy o ewidencji ludności, na podstawie których mogłaby być wydana decyzja o odmowie wymeldowania, gdyż stan faktyczny w sprawie jest zgodny z orzeczenie sądu powszechnego o nakazie opuszczenia miejsca pobytu stałego. W tej sytuacji dobrowolność opuszczenia lokalu jest kwestią irrelewantną dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów skargi i jej samej. Kierując się wspomnianym już przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie znalazł żadnych innych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji administracyjnej. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.