II SA/Gl 1495/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi I. B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1894/2023/14266/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 2 czerwca 2023 r. nr [...]. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia 19 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1894/2023/14266/, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", po rozpoznaniu odwołania I. B. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej: "Prezydent Miasta" lub "organ pierwszej instancji") z dnia 2 czerwca 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r., po rozpoznaniu wniosku strony, odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – D. S. W jej uzasadnieniu wskazano, że strona nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.". Zdaniem organu pierwszej instancji matka strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jednak nie da się ustalić daty powstania jej niepełnosprawności, a znaczny stopień istnieje od [...] 2019 r. tj. od jej 76 roku życia. W odwołaniu z dnia 8 czerwca 2023 r. strona podniosła, że jest jedyną osobą, która może się opiekować matką tym bardziej, że zobowiązuje ją do tego umowa, którą zawarła z matką w dniu 18 października 2021 r. Kolegium decyzją z dnia 19 lipca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy zanegował stanowisko Prezydenta Miasta o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., przyjął bowiem, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo zakwestionowania motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji Kolegium uznało jednak, że strona nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analizując stan faktyczny sprawy Kolegium uznało bowiem, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem jedynie do robienia zakupów, przygotowywania posiłków, pomocy w czynnościach higienicznych, załatwiania spraw urzędowych, sprzątania mieszkania, prania, zamawiania wizyt lekarskich oraz zakupu lekarstw. Zdaniem Kolegium czynności takie należą do czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, które miało miejsce już dawno w przypadku strony. W podsumowaniu swoich rozważań Kolegium stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa co samego rozstrzygnięcia, albowiem strona nie sprawowała stałej opieki nad niepełnosprawną matką i jej wymiar nie był na tyle znaczny by uzasadniało to rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W skardze z dnia 7 sierpnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona zakwestionowała ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego przez Kolegium. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 2492 ze zm.) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 u.ś.r. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19). Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Słusznie więc organ odwoławczy uznał, że nie może on stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Badając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie Sąd orzekający w sprawie nie podziela stanowiska Kolegium i wniosków dotyczących zakresu sprawowanej opieki na matką skarżącej. Z lektury wywiadu środowiskowego wynika, że jest ona osobą leżącą o znacznie ograniczonej zdolności do poruszania się w obrębie lokalu mieszkalnego. Posiada wiele schorzeń uniemożliwiających jej samodzielne funkcjonowanie, w tym znaczny stopień niedowidzenia, choroby ortopedyczne i kardiologiczne. Pracownik socjalny opisał w wywiadzie środowiskowym nie tylko stan zdrowia matki skarżącej i zakres sprawowanej opieki, ale również przyczyny rezygnacji z pracy przez skarżącą i okoliczności podjęcia przez nią opieki najpierw doraźnej potem stałej. Okolicznością, która nie została wyjaśniona przez organy orzekające w sprawie, a która może mieć zasadnicze znaczenie dla przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest stan zdrowia ojca strony, z którym matka skarżącej pozostaje w separacji sądowej. Brak jest w aktach administracyjnych sprawy jakiegokolwiek ustalenia co do posiadanego lub nieposiadanego przez ojca skarżącej stopnia niepełnosprawności. Kolegium w motywach rozstrzygnięcia wskazało jedynie, że "nie ustalono aby legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". W ocenie Sądu okoliczność ta nie była przedmiotem badania zarówno organu pierwszej instancji jak i organu odwoławczego. Pytanie dotyczące ewentualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej nie zostało zadane ani samej skarżącej ani nie pozyskano informacji w tym zakresie z DPS w Z.. Warto podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy nie ustaliły pełnego materiału dowodowego koniecznego do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi istotne naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. Ponadto stanowisko Kolegium dotyczące oceny zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą i związku przyczynowego pomiędzy jej rezygnacją z pracy a podjęciem stałej opieki nad matką nie zasługuje na akceptację w świetle wywiadu środowiskowego i jego ustaleń. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji Prowadząc ponownie postępowanie organ odwoławczy uwzględni stanowisko sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku i przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe dotyczące ustalenia czy ojciec skarżącej posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie ponownie oceni zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyda rozstrzygniecie w zgodzie z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego.