I OW 177/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Janów Podlaski o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Janów Podlaski a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. S. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy Janów Podlaski jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wójt Gminy Janów Podlaski, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Janowie Podlaskim, pismem z dnia 27 sierpnia 2024 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Prezydentem m.st. Warszawy w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku J. S. o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J. S. zamieszkuje w W. w lokalu, który zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe. W odpowiedzi na wniosek Prezydent m.st. Warszawy, reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], uznał, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności, korzystającą z lokalu nie będącego lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W związku z powyższym uznano, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy Janów Podlaski ze względu na miejsce ostatniego zameldowania J. S. na pobyt stały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 7 lit. f i § 1 pkt 11 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie czy J. S. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20, LEX nr 3227067). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia NSA z 20 listopada 2019 r., I OW 87/19, LEX nr 2746844; z 24 czerwca 2021 r., I OW 10/21, LEX nr 3191220). Z akt sprawy wynika, że J. S. od ok. 2 lat zamieszkuje w W. przy ul. [...]. Zajmuje on pomieszczenie o pow. 12 m2, użyczone mu przez byłego pracodawcę, które – jak sam wskazał w oświadczeniu z dnia 12 maja 2024 r. – nie nadaje się do zamieszkania. Pomieszczenie znajduje się w barakach dostosowanych do działalności biurowej i warsztatowej. Zostało ono zaadaptowane na pomieszczenie mieszkalne. Jest tam wstawione łóżko oraz kuchenka i lodówka. Osobno w innym pomieszczeniu jest łazienka i WC. Tego typu miejsce nie stanowi lokalu służącego do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych określonego w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. Samo oświadczenie zainteresowanego o zaspokajaniu przez opisane powyżej pomieszczenie jego potrzeb mieszkaniowych nie świadczy o wystąpieniu przesłanek z powyższego przepisu pozwalających na zakwalifikowanie danego pomieszczenia do kategorii lokali mieszkalnych. Mając na uwadze wskazane okoliczności należy stwierdzić, że J. S. spełnia ustawowe przesłanki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 ust. 8 u.p.s. Treść art. 101 u.p.s. wskazuje, że w przypadku takich osób nie ma znaczenia miejsce zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Z akt administracyjnych wynika, że ostatnie miejsce zameldowania wyżej wymienionego na pobyt stały mieściło się w J. przy ul. [...]. W konsekwencji należało uznać, że zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia w formie zasiłku stałego jest Wójt Gminy Janów Podlaski. Równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał, by w sprawie zachodził przypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie wynika by zainteresowany znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.