II SA/Sz 816/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 11 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 – j.t.), dalej jako k.p.a. oraz art. 1,art. 2 pkt 2 , art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 1-3, art. 24 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – j.t.), dalej jako "u.ś.r." Burmistrz Gminy G. odmówił przyznania D. R., dalej jako "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca", prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym P. R.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że strona, wnioskiem z dnia 2 marca 2022 r. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzją z dnia 30 marca 2022 r. rozpatrzono jej wniosek negatywnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 845/22 orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji. Dalej organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż P. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ważnym do dnia 28 lutego 2026 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że jest rozwiedziony, a opiekę nad nim sprawuje wnioskodawczyni, która robi zakupy, przygotowuje posiłki, załatwia wizyty lekarskie, wykupuje i podaje leki. P. R. po amputacji nogi porusza się na wózku inwalidzkim i ma znacznie ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji. Z oświadczenia z dnia 6 kwietnia 2023 r. wynika, że otrzymał on mieszkanie socjalne. Strona przebywa u brata w godzinach 8.00-12.00 i 16.00-18.00. Ustalono także, że wnioskodawczyni była osobą poszukującą pracy w okresie największego bezrobocia. Była zarejestrowana w PUP. W okresie od 1 stycznia 2000 r. do 31 marca 2000 r. była zatrudniona w firmie N. . Stosunek pracy wygasł z upływem okresu, na który został zawarty. W latach 1990, 1993 i 1996 urodziła dzieci i zajmowała się ich wychowaniem. W okresie od 1 stycznia 2000 r. do 31 marca 2000 r. i od 12 marca 2002 . do 30 kwietnia 2004 r. pobierała zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski. Z legitymacji ubezpieczeniowej strony wynika, że podejmowała próby zatrudnienia do 2012 r. po tym okresie nie podejmowała prób zatrudnienia. W 2009 r. urodziła dziecko i zajmowała się jego wychowaniem. W dniu 2 lutego 2020 r. została wyrejestrowana z PUP z uwagi na niestawienie się w wyznaczonym terminie. Przez cały okres pozostawała na utrzymaniu partnera. Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że nie ma związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Świadczy o tym, zdaniem organu, wieloletnia bierność zawodowa strony. Jakkolwiek organ uznał, że brat skarżącej wymaga stałej opieki, to jednak nie jest ona na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała stronie podjęcie zatrudnienia. Zwłaszcza, ze deklarowana pomoc sprowadza się do zwykłych codziennych czynności. Dodatkowo organ wskazał na okoliczność, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Końcowo podał, że strona została poinformowana o możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy, ale nie była zainteresowana. D. R. złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji podnosząc, że jej brat legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, po amputacji nogi porusza się na wózku inwalidzkim i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i zabezpieczyć swoich potrzeb. Wskazała, że nie zgadza się z decyzją i wnosi o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 11 lipca 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Następnie wyjaśnił, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wnioskodawcy w przypadku sprawowania przez niego stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jeżeli w celu sprawowania tej opieki był on zmuszony zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo też nie ma możliwości – z powodu zakresu sprawowanej opieki i czas jaki ona zajmuje - podjęcia zatrudnienia. Musi zatem istnieć związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a niepodejmowaniem, bądź rezygnacją z zatrudnienia. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie takiego związku nie ma. Niewątpliwie strona nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, gdyż zanim się tej opieki podjęła nie pracowała zawodowo. Ponadto, zdaniem organu, poczynione w tej sprawie przez pracownika socjalnego ustalenia nie potwierdziły sprawowania opieki w takim zakresie, który uniemożliwiałby jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Wykonywane przez stronę czynności nie stanowią opieki całodobowej, czasochłonnej i na tyle absorbującej, aby storna nie mogła podjąć zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie D. R. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa – art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi przedstawiła obszerną argumentację dotyczącą postawionego zarzutu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i domagając się rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, czemu strona skarżąca się nie sprzeciwiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się niezasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, ze akt ten nie narusza prawa. Jako, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uchylając – wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 845/22, decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy G., udzielił organom wskazówek co do dalszego postępowania, rzeczą Sądu było w pierwszej kolejności ustalenie, czy zalecenia te zostały wykonane. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z udzielonych przez Sąd wskazówek wynikało, że organy powinny poczynić ustalenia w przedmiocie okresu rejestracji skarżącej w powiatowym urzędzie pracy, źródeł utrzymania skarżącej, ewentualnych podejmowanych przez nią prób znalezienia zatrudnienia, jak również ustalenia dlaczego po zakończeniu zatrudnienia w 1995 r. skarżąca nie pracowała, jak długo sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem i dlaczego po jej zakończeniu nie podjęła zatrudnienia. Sąd wskazał także na konieczność uzyskania pełnych danych z powiatowego urzędu pracy. Analiza przedłożonych Sądowi akt postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że organ I instancji wywiązał się z obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego w sposób wskazany przez Sąd, jak również prawidłowo go ocenił. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowymi warunkami przyznania świadczenia jest zatem posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a także rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W świetle przywołanych przepisów nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki musi istnieć bezpośredni związek. To znaczy, że opiekun albo nie może pogodzić wykonywanej pracy z obowiązkami wynikającymi z konieczności sprawowania opieki, albo posiada obiektywne możliwości podjęcia zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, ale z nich rezygnuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Należy przyjąć, że opieka powinna mieć charakter stały i długotrwały, a więc taki, który uniemożliwia aktywność zawodową opiekuna w najmniejszym nawet zakresie. Podkreślenia jednocześnie wymaga, iż świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem ekwiwalentu za utracone zarobki. Państwo stara się w ten sposób zrekompensować, chociażby częściowo, opiekunom osób niepełnosprawnych brak dochodów, które osoby te osiągałyby, gdyby nie konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie jest to zatem świadczenie, które przysługuje za samo sprawowanie opieki. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wyjaśnić, że trafnie organy obu instancji oceniły, iż w przypadku skarżącej przesłanka rezygnacji bądź niepodejmowania pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nie została spełniona. Jak wynika z akt postępowania skarżąca od dawna nie jest aktywna zawodowo. Z danych z powiatowego urzędu pracy wynika, że ostatnio była zarejestrowana jako bezrobotna w okresie od 28 stycznia 2019 r. do 26 lutego 2020 r. Została wyrejestrowana w dniu 27 lutego 2020 r., z uwagi na niestawiennictwo w wyznaczonym terminie. Z oświadczenia strony z dnia 6 kwietnia 2023 r. wynika, że w okresie od 2007 r. do 2020 r. próbowała pracować w różnych zakładach pracy, na podstawie umów zlecenia i dorywczo, a od 2020 r. opiekuje się bratem. Skarżąca nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów, które okoliczność tę by potwierdzały. Wskazała jedynie, że w okresie od 2006 do 2007 r. pracowała na podstawie umowy zlecenia w firmie "N. ", od kwietnia do maja 2007 r. w firmie "S. ", a od 2 czerwca 2011 r. do 26 marca 2012 r. w firmie "S. ". Potem pozostawała na utrzymaniu partnera. Okoliczności te, w ocenie Sądu, świadczą o tym, że rezygnacja z aktywności zawodowej skarżącej nastąpiła znacznie wcześniej, aniżeli stwierdzono niepełnosprawność u jej brata i nie miała związku z koniecznością sprawowania opieki, na co trafnie zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca nie wykazała przy tym, aby ubiegała się o pracę, czy też inne zajęcie zarobkowe, ale była zmuszona zaniechać podjęcia pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W świetle składanych przez skarżącą wyjaśnień nie budzi także wątpliwości dokonana przez organ ocena zakresu i intensywności sprawowanej opieki, która nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Stąd też, w ocenie Sądu, organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów i sytuację skarżącej ocenił prawidłowo. Odnosząc się do zarzutów i argumentacji skargi należy wskazać, że są one niezasadne. Skarżąca skoncentrowała się bowiem na naruszeniu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w niniejszej sprawie nie miał zastosowania. Kolegium bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazało, że przepis ten, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/14, a także utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera obszerną argumentację w tym zakresie, gdyż pomimo tego, że w przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyraził tak pogląd, a organy obu instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a. były nim związane, organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji tę przyczynę odmowy przyznania świadczenia również przywołał. Nie zmienia to jednak okoliczności, iż odmowa przyznania świadczenia nastąpiła z innego, aniżeli zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. powodu. Końcowo wskazać należy, że w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.