III SA/Łd 490/23

SENTENCJA Dnia 19 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 1 czerwca 2023 roku nr 1001-IUCKOD-2.4811.649.2023.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z 17 kwietnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wezwał R. O., na podstawie art. 37ge oraz art. 37 gf ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn. Dz .U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm.) - dalej jako: "ustawa o autostradach płatnych", do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd z 3 kwietnia 2023 r. o godzinie 11:56 pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] na płatnym odcinku autostrady A4 na odcinku Węzeł Gliwice Sośnica. Wezwanie doręczone zostało stronie 25 kwietnia 2023 r. R. O 28 kwietnia 2023 r. wniósł sprzeciw od powyższego wezwania podnosząc, iż 3 kwietnia 2023 r. odbywał podróż do miasta K, a bilet za przejazd autostradą wykupił 30 marca 2023 r. na stacji Orlen w Gryfowie Śląskim. Do sprzeciwu strona załączyła e - bilet autostradowy zakupiony 30 marca 2023 r. na stacji Orlen oraz bilet za odcinek autostrady nie objętej system e-toll. Decyzją z 1 czerwca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu R. O z 28 kwietnia 2023 r. od wezwania z 17 kwietnia 2023 r. do wniesienia opłaty dodatkowej. W uzasadnieniu decyzji, przytaczając treść art. art. 37a ust. 7, ust. 9, ust. 10, ust. 11 i ust. 12 oraz ust. 28 oraz art. 37ge ust. 1 i ust. 5 ustawy o autostradach płatnych, organ wskazał, iż z materiału dowodowego wynika, że przejazd 3 kwietnia 2023 r. o godzinie 11:56 na odcinku autostrady A4 węzeł Gliwice Sośnica, nie został przez R O opłacony - nie wykupił on bowiem przed wjazdem na ten odcinek właściwego biletu autostradowego. Do sprzeciwu strona załączyła zakupiony na stacji paliw Orlen 30 marca 2023 r. bilet autostradowy, wykupiony na odcinek Bielany Wrocławskie - Gliwice Bojków, czyli na niepełny odcinek autostrady płatnej. Wystosowane zaś wezwanie z 17 kwietnia 2023 r. dotyczy nieopłaconego przejazdu z 3 kwietnia 2023 r. o godzinie 11:56 pojazdu o nr rej. [...] poruszającego się dalszym odcinkiem autostrady, czyli do węzła Gliwice Sośnica. Organ wskazał, iż decydując się na zakup biletu bez dokładnej analizy pokonywanej trasy, niewątpliwie należy uznać, że strona nie dołożyła należytej staranności, by dokonać poprawnej analizy przejechanych odcinków płatnych autostrady i poprawnie opłacić przejazd. Przejazd autostradą na innych węzłach niż wskazano w zakupionym bilecie, jest traktowany jak przejazd autostradą bez wniesienia opłaty za ten przejazd. Zatem, nie może on stanowić potwierdzenia prawidłowego opłacenia przejazdu, o którym mowa w wezwaniu z 17 kwietnia 2023 r. Bilet autostradowy w rozumieniu ustawy o autostradach płatnych, stanowi potwierdzenie wniesienia opłaty za przejazd autostradą i uprawnia do przejazdu autostradą jedynie, gdy spełnione zostały warunki określone w art. 37a ust. 12 ww. ustawy. W celu zakupu prawidłowego biletu autostradowego strona winna podać podczas zakupu na stacji paliw, poprawny numer rejestracyjny pojazdu, kategorię pojazdu, wskazać węzeł początkowy i końcowy lub całą autostradę, gdzie będzie odbywał się przejazd oraz datę i godzinę początku okresu ważności biletu autostradowego (czyli datę i godzinę planowanego rozpoczęcia przejazdu). Organ podkreślił, że za poprawność informacji podawanych w momencie zakupu biletu autostradowego odpowiada strona, jako kupujący bilet. Zatem zakupiony przez stronę bilet autostradowy powinien wskazywać dokładny punkt wjazdu i zjazdu z płatnej autostrady A4, aby mógł stanowić potwierdzenie prawidłowo wniesionej opłaty autostradowej za ten przejazd. Wskazując podczas zakupu, niewłaściwy węzeł autostrady, czyli Gliwice Bojków, zamiast Gliwice Sośnica oraz nie sprawdzając poprawności wpisanego przez kasjera odcinka, którym odbył się przejazd, strona nie dochowała należytej staranności. Strona powinna zdawać sobie sprawę z konsekwencji błędnego wyboru trasy zakończenia przejazdu i dołożyć należytych starań, w taki sposób, aby wykupić bilet autostradowy dla właściwego przejazdu. Pomyłka w wyborze właściwego odcinka trasy nie zwalnia z konieczności prawidłowego wniesienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady. Wobec tego strona nie powinna wykonywać przejazdu ww. płatnym odcinkiem autostrady A4, w przypadku braku prawidłowo zakupionego biletu autostradowego, a taka sytuacja miała właśnie miejsce w rozpoznawanej sprawie. Decydując się jednak na taki przejazd, naraziła się na odpowiedzialność administracyjnoprawną, za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd autostradą płatną, której można było uniknąć, weryfikując dane geolokalizacyjne oraz te zawarte na zakupionym bilecie. Dalej organ podniósł, iż strona mogła, mając wątpliwość co do wybranej trasy końcowej przejazdu, wnieść opłatę za ten przejazd, za pomocą biletu autostradowego w terminie 3 dni od dnia jego zakończenia, w sposób określony w art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach płatnych. Zatem strona mogła zakupić ponownie bilet autostradowy, na poprawny odcinek, na wybranych stacjach benzynowych PKN ORLEN S.A. lub Grupy LOTOS S.A., w punktach mPay, lub w aplikacji e-TOLL PL BILET, lub na stronie etoll.gov.pl - w ciągu trzech dni od daty zakończenia przejazdu, tj. do 6 kwietnia 2023 r., co pozwoliłoby na odstąpienie od naliczenia opłaty dodatkowej, jednak z tej możliwości nie skorzystała. Odnosząc się do przedłożonego przez stronę dowodu - biletu na kwotę 15,00 zł na odcinku A4 Katowice - Kraków wydanego przez Stalexport Autostrada Małopolska organ poinformował, że powyższa płatność dotyczy potwierdzenia opłaty za autostradę A4, płatną na bramkach na odcinku koncesyjnym. Autostrada A4 podzielona jest na odcinki, które różnią się co do sposobu płatności za przejazd. Przedłożony paragon stanowi opłatę za odcinek autostrady Katowice - Kraków, gdzie kierowca na wjeździe na płatny odcinek pobiera bilet, a przy zjeździe płaci za przejechany dystans. Z kolei na odcinku od Bielany Wrocławskie do Gliwice Sośnica pobierana jest tylko jedna opłata w systemie e-Toll. Z przedstawionego przez stronę dowodu wynika, że dokonała ona płatności w wysokości 15 zł na odcinku, gdzie obowiązuje manualny sposób poboru opłat. Natomiast zarejestrowane naruszenie dotyczy nieuiszczenia opłaty za przejazd autostradą A4 w tym samym dniu, tj. 3 kwietnia 2023 r., lecz w punkcie Gliwice Sośnica, czyli na odcinku autostrady A4 Bielany Wrocławskie - Gliwice Sośnica, zarządzanym od 1 grudnia 2021 r. przez GDDKiA. Na tym odcinku nie funkcjonuje Manualny System Poboru Opłat, a opłaty wnoszone są elektronicznie. Na ostateczną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi skargę do sądu administracyjnego złożył R O argumentując, iż 30 marca 2023 r. na stacji Orlen w Gryfowie Śląskim wykupił bilet na przejazd autostradowy na płatnym odcinku autostrady A4. Podczas dokonywania transakcji poprosił o bilet na cały odcinek autostrady, gdyż w tym dniu planował pojechać do miasta Kraków. Strona skarżąca wskazała, iż przez nieuwagę, sprzedawczyni wydała skarżącemu bilet na trasie Bielany Wrocławskie - Gliwice Bojków, a nie na odcinek Bielany Wrocławskie - Gliwice Sośnica. Bilet Bielany Wrocławskie - Gliwice Bojków kosztuje 15.70 zł, natomiast Bielany Wrocławskie - Gliwice Sośnica 16.20 groszy. Różnica pomiędzy nimi to 50 groszy. Skarżący przyznał, że przez jego niedopatrzenie stał się posiadaczem niewłaściwego biletu. Podkreślił, iż nie było jego intencją oszukanie państwa na kwotę 50 groszy. Skarżący przyznał, że nie zachował należności staranności, aby dokonać zakupu właściwego biletu. Uważa jednak, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi potraktował jego sprawę bardzo przedmiotowo i bezdusznie, nakładając na niego karę w wysokości 500 zł. W ocenie skarżącego jest to kara nieproporcjonalnie wysoka do czynu i budzi w nim poczucie niesprawiedliwości. Skarżący podniósł, iż w jego ocenie całe zdarzenie posiada znikomą społeczną szkodliwość czynu, tym bardziej że ten odcinek autostrady właśnie stał się bezpłatnym. Dlatego wniósł o umorzenie postępowania oraz o zwrot zapłaconej "opłaty dodatkowej". Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym przypadku sąd skargę oddala zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Tym samym więc sąd bada zaskarżone doń orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem - zarówno materialnym jak i procesowym – i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 17 kwietnia 2023 r. orzekająca o nieuwzględnieniu sprzeciwu skarżącego od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Z przyjętych za podstawę wyrokowania niespornych ustaleń faktycznych, stanowiących jednocześnie podstawę wydania zaskarżonej decyzji wynika, że 3 kwietnia 2023 r. o godzinie 11:56 na płatnym odcinku autostrady A4 na odcinku Węzeł Gliwice Sośnica, organy zarejestrowały przejazd pojazdu o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) poniżej 3,5 t o numerze rejestracyjnym [...], którego skarżący był właścicielem, bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą płatną. Z materiału dowodowego w sprawie wynika, że strona 30 marca 2023 r. na stacji Orlen w Gryfowie Śląskim wykupiła bilet na przejazd autostradowy na dzień 3 kwietnia 2023 r. na płatnym odcinku autostrady A4 na trasie Bielany Wrocławskie - Gliwice Bojków, zamiast na trasie Bielany Wrocławskie - Gliwice Sośnica. Zatem przejazd samochodem o numerze rejestracyjnym [...], którym strona poruszała się po płatnym odcinku autostrady Gliwice Sośnica, nie został opłacony. Wskazać należy, że stan faktyczny w niniejszej sprawie odnoszący się do okoliczności związanych z wymierzeniem opłaty dodatkowej za przejazd autostradą płatną nie jest sporny, w tym sensie, że przejazd taki miał miejsce i nie został prawidłowo opłacony (okoliczność przyznana przez skarżącego). Strona skarżąca stanęła jednak na stanowisku, że nie powinna zostać obciążony opłatą, gdyż co prawda przez swoje niedopatrzenie była w posiadaniu niewłaściwego biletu autostradowego, jednakże nałożona na nią opłata dodatkowa jest nieproporcjonalnie wysoka do czynu, a samo zdarzenie posiada znikomą społeczną szkodliwość. W ocenie sądu stanowiska skarżącego nie można jednak podzielić. Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach płatnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 3 kwietnia 2023 r. za przejazd autostradą są pobierane opłaty. Do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany: 1) właściciel pojazdu albo 2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, ze zm.), albo 3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - zwany dalej "wnoszącym opłatę" (art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych). Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach płatnych). Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być również wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ww. ustawy). Bilet autostradowy zawiera: 1) numer rejestracyjny pojazdu; 2) kraj rejestracji pojazdu, jeżeli jest inny niż Rzeczpospolita Polska; 3) kategorię pojazdu, o której mowa w ust. 6 - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą ze względu na tę kategorię; 4) wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata; 5) liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na liczbę osi; 6) poziom emisji zanieczyszczeń - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na ten poziom; 7) datę i godzinę początku okresu ważności tego biletu; 8) datę i godzinę końca okresu ważności tego biletu; 9) liczbę kilometrów oraz kwotę opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem; 10) unikalny numer (art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych). Nadto, w myśl art. 37a ust. 28 ww. ustawy kierujący pojazdem: 1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku: a) ważnego biletu autostradowego lub b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS; 2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone. Natomiast zgodnie z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach płatnych za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. W świetle powyższego trzeba więc podkreślić, że opłata za przejazd autostradą płatną została powiązana przez ustawodawcę nie tylko z konkretnym pojazdem, którym wykonywany jest przejazd, ale także z autostradą lub konkretnym jej odcinkiem - bilet autostradowy zawiera bowiem wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata (art. 37a ust. 12 pkt 4 ww. ustawy). Twierdzenie zatem, że bezprawnie nałożono na skarżącego obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, nie zasługuje na akceptację i nie ma oparcia w przepisach prawa. Przywołane okoliczności faktyczne – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć na podstawie dotychczas przedstawionych argumentów – stanowiły więc usprawiedliwioną i dostateczną podstawę nałożenia na skarżącego opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą. W tym miejscu wymaga zaakcentowania, że to na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności odnośnie do uczynienia zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd, co nie jest przecież, ani niemożliwe, ani też nadmiernie utrudnione, ani też nieproporcjonalne, gdy chodzi o sposób wykonania obowiązku, o którym mowa w przywołanych przepisach prawa (vide np.: wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1856/18, Lex nr 3339190). W konsekwencji sąd przyznaje rację organowi, który wskazał, że strona nie dołożyła należytej staranności, by dokonać poprawnej analizy przejechanych odcinków płatnych autostrady i poprawnie opłacić przejazd. Przed wykonywaniem przejazdu po drodze płatnej strona powinna bowiem zweryfikować dane geolokalizacyjne oraz te zawarte na zakupionym bilecie. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a. a.kr