II OZ 786/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 października 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 456/24 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, odrzuceniu wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku w całości oraz odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr WOA.7722.183.2020.AK w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 12 września 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 456/24 WSA w Szczecinie oddalił skargę J. B. na decyzję Zachodniopomorskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 22 kwietnia 2024 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki. W dniu 3 października 2024 r. skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że z uwagi na błąd pracownika sekretariatu jego kancelarii doszło do omyłki prowadzącej do niezłożenia przedmiotowego wniosku w wymaganym terminie. Błąd ten został ujawniony dopiero 2 października 2024 r. Jednocześnie wniesiono o wstrzymanie wykonania tego wyroku na podstawie art. 61 § 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.". Postanowieniem z 11 października 2024 r. WSA w Szczecinie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt 1), odrzucił wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku w całości (pkt 2) oraz odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku (pkt 3). Zdaniem Sądu pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił w sposób przekonujący, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku było niezawinione. Z wniosku bowiem wprost wynika, że do przekroczenia terminu w sprawie doszło z powodu błędu w funkcjonowaniu kancelarii. WSA w Szczecinie wskazał również, że wniosek o wstrzymanie wykonania wydanego w sprawie wyroku nie może być rozpoznany i jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu. Przepisy p.p.s.a., przewidują bowiem tylko dwie sytuacje, w których dopuszczalne jest wstrzymanie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego – stosownie do okoliczności, w przypadku zgłoszenia wniosku o przywrócenie terminu (art. 89 p.p.s.a.) oraz w przypadku wniesienia skargi o wznowienie postępowania, w razie uprawdopodobnienia, że zgłaszającemu wniosek grozi niepowetowana szkoda (art. 284 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie żadna z ww. sytuacji nie zachodzi. W odniesieniu do wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wyrok został wydany na posiedzeniu jawnym 12 września 2024 r., a zatem termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wynikający z art. 141 § 2 p.p.s.a. upłynął z dniem 19 września 2024 r. Pełnomocnik skarżącego złożył ten wniosek 3 października 2024 r., a zatem z uchybieniem terminu, przedmiotowy termin nie został zaś przywrócony. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono WSA w Szczecinie błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Polegał on na uznaniu, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło z przyczyn zawinionych przez skarżącego, podczas gdy do uchybienia terminu doszło na skutek sytuacji losowej, tj. błędu pracownika sekretariatu kancelarii pełnomocnika. W konsekwencji Sąd naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w sytuacji, gdy Sąd winien ten termin przywrócić. Doszło również do naruszenia art. 89 p.p.s.a poprzez odrzucenie wniosku o wstrzymanie wykonania w całości wyroku WSA w Szczecinie z 12 września 2024 r. w sytuacji, gdy wniosek ten nie tylko był dopuszczalny, lecz nadto uzasadniony. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 12 września 2024 r. oraz poprzez wstrzymanie wykonania tego wyroku, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie pkt 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Kryterium braku winy jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie wskazuje się, że przy ocenie, czy uchybienie terminowi było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminowi (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. W ocenie NSA trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że zawarty we wniosku o przywrócenie terminu argument nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminowi i tym samym nie mógł stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie został złożony w terminie. Z wniosku pełnomocnika skarżącego wprost zaś wynika, że do przekroczenia terminu w sprawie doszło z powodu błędu w funkcjonowaniu jego kancelarii. W ocenie NSA, właściwa organizacja wewnętrznej pracy w kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu. Za taką też uznać należy sposób przekazywania i obiegu pism w kancelarii, z uwzględnieniem podwyższonego kryterium oceny braku winy w uchybieniu terminu z uwagi na zawodową działalność pełnomocnika i jego profesjonalne przygotowanie. Zaniedbanie pracownika kancelarii, należy postrzegać w kategoriach niewłaściwej organizacji pracy tejże kancelarii i należy rozumieć jak uchybienie samego pełnomocnika. Wobec tego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zostało uprawdopodobnione, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przekroczono bez winy pełnomocnika, a więc i samej strony. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że punkt 1 zaskarżonego postanowienia jest zgodny z przepisami obowiązującego prawa. Odnosząc się do pkt 2 tego postanowienia, WSA w Szczecinie trafnie wskazał, że przepisy p.p.s.a. przewidują możliwość wstrzymania wykonania orzeczenia sądu w dwóch sytuacjach, a żadna z nich nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Chodzi mianowicie o przypadki uregulowane art. 89 p.p.s.a. (możliwość wstrzymania wykonania orzeczenia, w sytuacji gdy został złożony wniosek o przywrócenie terminu) oraz art. 284 p.p.s.a. (możliwość wstrzymania wykonania wyroku zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego). Dodać jednak należy (czego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zabrakło), że regulacje te mają zastosowanie wyłącznie do orzeczeń prawomocnych, tj. wyroków podlegających wykonaniu. Orzeczenia (wyroki) sądów administracyjnych nieprawomocne wykonaniu w ogóle nie podlegają. Z tego powodu w orzecznictwie podkreśla się, że w przepisach p.p.s.a. nie przewidziano możliwości wstrzymania wykonania nieprawomocnych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (por. np. postanowienia NSA: z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 514/20 oraz z 18 marca 2021 r., sygn. akt I FSK 349/21; CBOSA). Skoro zatem ustawodawca nie przewidział możliwości skutecznego złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania nieprawomocnego wyroku, a takiego właśnie wyroku dotyczył w rozpoznawanej sprawie wniosek strony (zob. art. 177 § 2 p.p.s.a.), to wniosek ten jako niedopuszczalny zasadnie odrzucono. Tym samym brak było podstaw do uchylenia pkt 2 zaskarżonego postanowienia. Przechodząc do odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku (pkt 3 zaskarżonego postanowienia) wskazać należy, że zgodnie z art. 141 § 1 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem § 2, który stanowi, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę jest terminem ustawowym, co oznacza, że termin ten nie może być ani przedłużany, ani skracany. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po terminie jest więc czynnością bezskuteczną i skutkuje odmową jego sporządzenia (art. 85 w zw. z art. 141 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zostało przesądzone, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego na rozprawie 12 września 2024 r. został złożony po terminie, tj. 3 października 2024 r., co przyznał również sam skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu. Wniosek ten został rozpoznany negatywnie, termin nie został przywrócony, a jak już wspomniano powyżej NSA tą ocenę Sądu pierwszej instancji podzielił. Mając zatem na uwadze brzmienie art. 141 § 2 p.p.s.a. WSA w Szczecinie zasadnie odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku ze względu na spóźnione złożenie wniosku w tym zakresie. Wobec tego również pkt 3 zaskarżonego postanowienia odpowiadał prawu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.