II FSK 1150/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (delegowany) Alicja Polańska (sprawozdawca), , Protokolant Konrad Kapiński, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Lu 423/20 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 2 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. P. na rzecz Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej kwotę 4050 (słownie: cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 6 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Lu 423/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. P. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Białej P. z dnia 2 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. Wskazany wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Sąd pierwszej instancji ocenił, że prawidłowo organy podatkowe ustaliły iż G. nie sprzedał paliwa skarżącemu, wynikającego z zakwestionowanych faktur VAT, bowiem sam nie zakupił tego paliwa od podmiotów wskazanych w dokumentach rozliczeniowych wystawionych na jego rzecz. Nie wykazano też, aby paliwo pochodziło z innego niż wskazany w fakturach legalnego źródła. G. nie dysponował możliwościami technicznymi do wykonania transportu paliwa do bazy skarżącego w ilościach wskazanych w fakturach. Z kolei skarżący nie posiadał gotówki (nie był w stanie tego wykazać), jaką miał przeznaczać każdorazowo na deklarowany zakup oleju napędowego. Skarżący nie posiadał zatem prawa do uwzględnienia w kosztach uzyskania przychodów za 2014 r. wydatków na zakup paliwa z faktur wystawionych przez tego kontrahenta, czego dotyczy zasadniczy spór w sprawie. Skarżący nie zakwestionował także oceny organów w zakresie kosztów uzyskania przychodów z faktur wystawionych na jego rzecz przez T. Oznacza to, że zaakceptował ustalenia organów w zakresie tego podmiotu i braku jego rzeczywistej aktywności gospodarczej. Podmiot ten z kolei był jednym z tych, które deklarowały dostawy do G. W ocenie sądu bez znaczenia jest okoliczność, że G., pomimo braku koncesji i zezwolenia na przewóz paliwa, prowadził stację benzynową, a także nabywał paliwo niewiadomego pochodzenia (co wprost wynika ze sprawy karnej Sądu Rejonowego w O., na którą powołał się skarżący). Brak po stronie skarżącego rzetelnego udokumentowania nabycia towarów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zarówno jego pochodzenia, jak i ilości oraz ceny, wykluczają zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Nie ma przy tym znaczenia, że podatnik posiadał paliwo i zużył je na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Skargą kasacyjną skarżący zaskarżył wyrok sądu pierwszej instancji w całości, podnosząc zarzuty: 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie, tj.: – naruszenie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.); dalej: "u.p.d.o.f.", poprzez nieuprawnione przyjęcie, że faktury ujęte w ewidencji dotyczące transakcji z G. nie dokumentują faktycznych zdarzeń, a co za tym idzie nie stanowią podstawy do zaliczenia do podatkowych kosztów uzyskania przychodów z uwagi na sprzeczność z materiałem dowodowym w sprawie. 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: – art. 1 §1 i 2 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.); dalej: "O.p.", przez przyjęcie stanu faktycznego, który nie został wyjaśniony przez organy podatkowe w sposób pełny, tj. z naruszeniem prawa, co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi, zamiast zastosowania środka w postaci uchylenia decyzji organu odwoławczego w całości; – art. 1 §1 i 2 w zw. z art. 134 § 1, art. 145 5 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy oraz błędne uznanie, że w stanie faktycznym sprawy organy podatkowe nie były zobowiązane do przeprowadzenia własnych ustaleń faktycznych w zakresie współpracy dostawcy skarżącego ze swoimi dostawcami, tj. postępowania dowodowego, którego celem byłoby ustalenie okoliczności nabywania oleju napędowego, którego zakup został udokumentowany m.in. spornymi fakturami, główne twierdzenie opierając na niemożności sprzedania paliwa przez dostawcę G. z uwagi na posiadane w jego ewidencji tzw. puste faktury, bez zbadania czy faktycznie do transakcji pomiędzy skarżącym tym kontrahentem doszło, zwłaszcza iż w postępowaniach karnych prowadzonych wobec I. ustalono iż faktycznie dokonał on sprzedaży paliwa skarżącemu (Sąd Rejonowy w O. sygn. akt [...]), co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi, zamiast zastosowania środka w postaci uchylenia decyzji organu odwoławczego w całości; – art. 1 §1 i 2 w zw. z art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122 art. 123 § 1, w zw. z art. 188 O.p. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w sprawie na wnioskowaniu przez organ z dokumentów niewłączonych do niniejszego postępowania, a dotyczących zeznań świadka A. N. składanych w innym postępowaniu podatkowym, wobec niewłączenia w akta sprawy protokołu z jego zeznań, a wyłącznie wybiórcze przytaczanie wyrwanych z kontekstu zdań i oddalenie wniosku o przesłuchanie tego świadka; – art. 1 §1 i 2 w zw. z art. art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art 123 § 1, w zw. z art. 188 O.p. poprzez oddalenie wniosków dowodowych w zakresie niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, w sytuacji gdy organ może w tym zakresie nie uwzględnić wniosków dowodowych rozstrzygniętych na korzyść strony, lecz jeśli wniosek skierowany jest w zakresie tezy odmiennej, powinien on zostać przeprowadzony, co w sprawie nie miało miejsca. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że sąd nie dokonał oceny zeznań świadków, w których wskazują, że tankowali paliwo na stacji w C. Skarżący podniósł, że w kwietniu 2020 r. wydany został przez Sąd Rejonowy w O. wyrok [...] w stosunku do I. S., który po przeprowadzeniu szeregu posiedzeń skazał go za posłużenie się fikcyjnymi fakturami zakupu oleju opałowego w celu legalizacji faktycznie dokonywanej sprzedaży na rzecz swoich odbiorców. W wyroku sąd wskazał jednoznacznie, iż nie istnieje wątpliwość co do faktycznie prowadzonej sprzedaży oraz dał wiarę zeznaniom skarżącego w kwestii dokonywanych zakupów. Sąd ten ustalił, że sprzedaż na stacji w C. do odbiorców, między innymi do skarżącego, miała faktycznie miejsce. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji; zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935); dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, korygować bądź rekonstruować na podstawie zaprezentowanego uzasadnienia. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania (oznaczonych numerem artykułu, paragrafu, ustępu, itd.), które w jego ocenie naruszył sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt III OSK 5156/21, sygn. akt II OSK 2314/21; z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt II FSK 1254/21). Podstawa kasacyjna obejmująca zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczna (tj. prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej) jedynie w przypadku, gdy zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie, że taki potencjalny istotny wpływ na rozstrzygnięcie zachodzi, należy również do strony, gdyż także w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do zastępowania jej w prawidłowym formułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2024 r. sygn. akt I FSK 1720/20 w analogicznej sprawie skarżącego dotyczącej podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do lipca 2014 r.). Odnośnie do podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że strona skarżąca kasacyjnie konsekwentnie zarzuca naruszenie art. 1 §1 i 2, które łączy z ustawą p.p.s.a. Tymczasem, przepis art. 1 p.p.s.a. takich jednostek redakcyjnych (§§) nie posiada. Nadto, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej znajdują się odniesienia do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednak maja one charakter ogólny i wprowadzający. Należy również zauważyć, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania jedynie raz powiązano z naruszeniem art. 151 p.p.s.a., który stanowił podstawę prawną zaskarżonego kasacyjnie wyroku sądu pierwszej instancji. Strona skarżąca zarzuciła również sądowi pierwszej instancji niedostrzeżenie naruszenia przez organy podatkowe szeregu przepisów postępowania podatkowego, tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2021 r. poz. 1540 ze zm.); dalej: "O.p.", polegające na wybiórczym, a nie pełnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, które doprowadziło do błędnego zakwestionowania transakcji skarżącego z G. i przyjęcia, że faktury dokumentujące nabycie przez skarżącego paliwa od tego podmiotu, na podstawie których zaliczył on wykazane w nich wydatki do kosztów uzyskania przychodów, nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Skarżący nie zakwestionował także ustaleń organów dotyczących kosztów uzyskania przychodów z faktur VAT wystawionych przez T. oraz zaniżenia przychodów o kwoty odszkodowań. Poza sporem jest również okoliczność, że przed wydaniem decyzji nie doszło do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze kasacyjnej przywiązano nadmierne znaczenie do okoliczności, które w istocie nie miały istotnego znaczenia, bądź których sąd pierwszej instancji nie kwestionował, tj. że w ogóle dochodziło do dostaw paliwa. W tym kontekście skarżący podniósł argumentację odnoszącą się do braku oceny zeznań świadków, w których wskazywali oni, że tankowali olej napędowy na stacji w C., czy też (niezałączonego do skargi kasacyjnej) wyroku wydanego wobec G. w Sądzie Rejonowym w O. sygn. [...], z którego ma wynikać, że dostarczał on paliwa swoim odbiorcom. Zgodnie z art. 188 O.p., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy wprawdzie uwzględnić, ale tylko wtedy, gdy dotyczy on okoliczności mającej znaczenie dla sprawy. Organy podatkowe mają obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego do momentu uzyskania dostatecznej pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Organy i sąd pierwszej instancji skupiły się w znacznej mierze na tym, czy kontrahent skarżącego mógł być dostawcą konkretnego towaru, tj. czy mógł dostarczyć skarżącemu paliwo opisane w konkretnych fakturach. Konkluzje organów podatkowych w tym zakresie oparte były na stwierdzeniu, że wystawca tych faktur nie dysponował dowodami uprzedniego nabycia paliwa, następnie rzekomo sprzedawanego skarżącemu, a także, że wystawca faktur nie dysponował odpowiednią bazą sprzętową, aby mógł wywiązać się z dostaw w wielkościach wynikających z tych faktur. Te ustalenia wsparte też były analizą twierdzeń kontrahentów, a także świadków przesłuchanych w sprawie oraz w innych postępowaniach. Z kolei, według skarżącego, źródło pochodzenia towaru jest nieistotne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sankcjonowanie sytuacji, w której dostawca, a następnie odbiorca towaru i posiadacz faktury, nie wskazuje rzeczywistego źródła pochodzenia towaru, prowadziłoby w konsekwencji do akceptacji rozliczenia podatkowego opartego nie na rzeczywistym przebiegu działalności gospodarczej i występujących w niej zdarzeniach, lecz na fikcji gospodarczej i treści nieprawdziwych dokumentów (por. m. in. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt II FSK 747/21). Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.); dalej: "u.p.d.o.f.", kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. W orzecznictwie NSA jednolicie przyjmuje się, że w przypadku transakcji udokumentowanych za pomocą faktur lub dowodów zakupu nieodzwierciedlających rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych określone w nich wydatki nie mogą stanowić kosztu podatkowego (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 13 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 791/15; z dnia 17 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 1056/15; z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 3009/15 i sygn. akt II FSK 1187/15; z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt II FSK 2377/18). Z punktu widzenia uregulowań zawartych w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. nie ma znaczenia, czy podatnik w sposób zawiniony (wskutek braku dbałości o własne interesy gospodarcze bądź zamierzony) lub niezawiniony dokonywał rozliczenia kosztów uzyskania przychodów na podstawie nierzetelnych faktur. Te, które nie odzwierciedlają faktycznych transakcji, nie mogą być rozliczone przy ustalaniu zobowiązania podatkowego. W aspekcie kosztu poniesionego, o którym mowa w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., istnieje konieczność wykazania nie tylko zgodności podmiotowej, ale i przedmiotowej transakcji. Jeśli z ustaleń faktycznych wynika, że rzekomy dostawca nie mógł dysponować towarem dostarczanym podatnikowi, to tym samym podatnik nie mógł nim dysponować wskazując jako źródło pochodzenia fikcyjnego dostawcę. Jeżeli środki finansowe podatnika zostały uszczuplone wyłącznie wskutek zawinionego działania jego kontrahenta (np. poprzez wyłączenie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwot wskazanych na fakturach wystawionych przez tego kontrahenta), wartość takiego uszczuplenia można ewentualnie utożsamiać ze szkodą w rozumieniu cywilistycznym. W takim przypadku podatnik zachowywałby uprawnienie do żądania naprawienia szkody spowodowanej przez kontrahenta (art. 415 Kodeksu cywilnego), w ramach adekwatnego związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego. Nie może jednak domagać się ich uwzględnienia w rachunku podatkowym i tym samym obniżać podstawy opodatkowania, a w konsekwencji także należnego podatku dochodowego (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r. sygn. akt II FSK 1649/18). W związku z powyższym wskazywana w skardze kasacyjnej rzekoma niekonsekwencja bądź brak logiki we wnioskowaniu czy to organów, czy to sądu pierwszej instancji, są jedynie pozorne i nie naruszają art. 191 O.p. Przepis ten stanowi, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Do skutecznego zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów nie jest wystarczające przekonanie o innej doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej, niż przeprowadzona przez organ i sąd pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji prawidłowo i obszernie ocenił, że zebrany przez organ materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że G. nie kupował paliwa od podmiotów, które wystawiły na jego rzecz faktury VAT (J. spółka z o.o., P., T.). Tym samym, obrót olejem napędowym, deklarowany na spornych fakturach od tego kontrahenta, nie mógł być uznany za rzeczywisty. Jeżeli G. nie nabył paliwa od podmiotów wskazanych na fakturach wystawionych na jego rzecz, nie mógł tego paliwa dalej odsprzedać. W rezultacie, sporne faktury nie potwierdzają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Dodatkowo, wskazać należy, że sąd pierwszej instancji ocenił, czego skarżący kasacyjnie nie zakwestionował, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżący, który miał płacić G. gotówką, nie dysponował takimi kwotami, aby faktycznie miał on możliwość zapłacić kwoty wynikające ze spornych faktur. W sytuacji, gdy obszernie zebrany i wszechstronnie oceniony materiał dowodowy wskazuje na niedysponowanie przez wystawcę faktur paliwem w ilościach opisanych w tych fakturach, pochodzącym z udokumentowanych źródeł, a dowody z zeznań wskazują ponadto na udział wystawcy w obrocie pustymi fakturami, nie można przyjąć, aby organy podatkowe prowadziły postępowanie w warunkach naruszających ogólne zasady postępowania podatkowego: zaufania (art. 121 § 1 O.p.), prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.), czy czynnego udziału strony (art. 123 § 1 O.p.). Z przyczyn już omówionych nie można też przyjąć, aby doszło do naruszenia art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 O.p. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że na gruncie art. 180 i art. 181 O.p., w postępowaniu podatkowym obowiązuje otwarty katalog dowodów oraz nie obowiązuje zasada bezpośredniości dowodów, właściwa dla sądowego postępowania karnego. Tym samym, korzystanie z materiałów pozyskanych w toku innych postępowań samo w sobie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym ani też nie może naruszać jakichkolwiek innych przepisów Ordynacji podatkowej (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt I FSK 400/23). Zarzut naruszenia art. 170 p.p.s.a. (który stanowi o zakresie związania sądu administracyjnego prawomocnym orzeczeniem) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. nie został dostatecznie sprecyzowany i nie poddaje się merytorycznej kontroli. Zarzut ten powiązano z wydaniem rozstrzygnięcia organów na podstawie dokumentów dotyczących zeznań świadka A. N. w innym postępowaniu podatkowym, co jest oczywistym nieporozumieniem i nie ma związku z rozpoznawaną sprawą. A. N. nie był bowiem wskazany jako dostawca paliwa do G. w 2014 r. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sądu pierwszej instancji nie narusza zarzucanych przepisów postępowania, tak podatkowego jak i sądowoadministracyjnego. Z ww. względów Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania sądowego sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Zasądzony zwrot kosztów postępowania obejmuje koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego organu w kwocie 4.050 zł, określone na podstawie § 14 ust.1 pkt 2 lit. a w zw. z pkt 1 lit. a i w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). /-/ A. Polańska /-/ A. Wrzesińska-Nowacka /-/ M. Jaśniewicz