I FZ 42/25

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 415/24 o odrzuceniu skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2024 r., nr 1001-IOV-3.4103.63.2021.99.U16.DK w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2016 r. i 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. M. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka) pismem z dnia 7 stycznia 2025 r. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 415/24. 2. Zaskarżonym postanowieniem Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2016 r. i 2017 r. Sąd wyjaśnił, że: - do skargi na wspomnianą decyzję Spółka załączyła formularz PPPr z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi; - postanowieniem z dnia 10 lipca 2024 r., sygn. akt I SPP/Łd 107/24, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił przyznania Spółce prawa pomocy, a postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SPP/Łd 107/24, Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego; - zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 sierpnia 2024 r. wezwano Spółkę do uiszczenia wpisu od skargi; - Spółka na to zarządzenie wniosła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt I FZ 240/24; - zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 listopada 2024 r. wezwano Spółkę do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 6 sierpnia 2024 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi; - wezwanie to zostało doręczone w dniu 14 listopada 2024 r., a zatem siedmiodniowy termin na uzupełnienie braku fiskalnego upłynął z dniem 21 listopada 2024 r.; - pismem z dnia 21 listopada 2024 r. pełnomocnik ponownie złożył wniosek PPPr, przy czym wpis od skargi w kwocie 20.611 złotych został uiszczony w dniu 26 listopada 2024 r. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę jako nieopłaconą w terminie, a także orzekł o zwrocie uiszczonego wpisu zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd podkreślił, że nie można było uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, więc złożenie kolejnego wniosku PPPr nie wpłynęło na bieg terminu określonego na podstawie art. 220 § 1 P.p.s.a. 3. W zażaleniu na postanowienie z dnia 18 grudnia 2024 r. Spółka domagała się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez odmowę prawa do sądu, a także wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi, podczas gdy Sąd nie rozpatrzył w pierwszej kolejności sprzeciwu od nieprawomocnego postanowienia referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie w istocie odpowiadało prawu. 4.2. Z art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika, że skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Skoro zatem, mimo prawidłowego wezwania, Spółka nie uiściła wpisu w wyznaczonym terminie, a jednocześnie nie przyznano jej zwolnienia w tym zakresie, to nie zachodziły podstawy, aby zakwestionować prawidłowość odrzucenia skargi jako nieopłaconej w odpowiednim czasie. 4.3. Spółka w zażaleniu nie kwestionowała, że wezwanie o uiszczenie wpisu zostało doręczone upoważnionemu pracownikowi pod adresem kancelarii pełnomocnika Spółki w dniu 14 listopada 2024 r. (k. 66 akt sądowych). Nie podważała też, że w takim przypadku siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał z dniem 21 listopada 2024 r. (był to czwartek). W tym terminie brak fiskalny skargi nie został uzupełniony, co również było okolicznością niesporną. Spółka uiściła wprawdzie wpis od skargi, ale dopiero w dniu 26 listopada 2024 r. (k. 65 akt sądowych). 4.4. Natomiast podniesione w zażaleniu argumenty odnoszące się do rozpoznawania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym związane z sytuacją majątkową Spółki tam analizowaną - jak się okazało - nie mogły mieć wpływu na ocenę prawidłowości odrzucenia skargi. Nie potwierdziła się bowiem rzekoma przedwczesność odrzucenia skargi, z uwagi na uczynienie tego przed rozpoznaniem sprzeciwu w tej kolejnej sprawie prawa pomocy. Należało odnotować, że ponowne wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji, gdy Spółka została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie mogło w okolicznościach tej sprawy przerwać ani zawiesić biegu terminu do uiszczenia wpisu. Tym samym nie miało wpływu na obowiązek wykonania owego wezwania. Spółka miała wprawdzie rację, że na każdym etapie sprawy może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednakże jej kolejny wniosek z dnia 21 listopada 2024 r. (rozpatrzony negatywnie pod sygn. akt I SPP/Łd 197/24) dotyczył zwolnienia z wpisu od skargi, czyli takiego samego zakresu prawa pomocy, który był już prawomocnie odmownie rozpoznany w ramach wcześniejszej sprawy o przyznanie prawa pomocy pod sygn. akt I SA/Łd 107/24. W takim stanie rzeczy wniosek musiałby mieścić się w zakresie zastosowania art. 165 P.p.s.a., aby móc wywołać skutek rzutujący na obowiązek opłacenia skargi. Mając więc na uwadze, że ów kolejny wniosek, jak ocenił referendarz sądowy w wydanym przed odrzuceniem skargi postanowieniu z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt I SPP/Łd 197/24, a następnie potwierdził tę ocenę jako prawidłową Sąd w postanowieniu z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt I SPP/Łd 197/24, podjętym w wyniku rozpoznania sprzeciwu Spółki, nie zawierał zmienionych okoliczności sprawy względem stanu uprzednio rozważonego, to nie mógł on wywołać skutków właściwych dla zastosowania art. 165 P.p.s.a. Tym samym odrzucenie skargi przed rozpoznaniem sprzeciwu w ramach ponownie zainicjowanej sprawy prawa pomocy obejmującej zwolnienie od wpisu od skargi nie stanowiło naruszenia prawa procesowego, które mogłoby rzutować na prawidłowość rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi Spółki jako nieopłaconej we właściwym czasie. 4.5. W rezultacie przyjąć należało, że wobec nieuiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji. 4.6. Zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. należało zaś uznać za całkowicie chybiony, gdyż Sąd pierwszej instancji nie stosował tego przepisu (przepis ten dotyczy braków formalnych a nie fiskalnych skargi) . 4.7. Odnosząc się z kolei do argumentacji zażalenia związanej z zasadami konstytucyjnymi, wyjaśnić wypadało, że wyrażona w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasada prawa do sądu nie ma charakteru absolutnego. Jej realizacja uzależniona jest od spełnienia szeregu wymogów prawem przewidzianych (formalnych/fiskalnych i materialnych), w tym między innymi terminowego składania pism procesowych, uiszczania opłat sądowych, czy sporządzenia niektórych pism przez zawodowych pełnomocników. Wszystkie te wymogi służą pełnej realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej. Nadto, zgodnie z powołanym w zażaleniu art. 77 ust. 2 Konstytucji RP ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Przepis ten, zakazujący zamykania drogi sądowej, stanowi zatem ogólną dyrektywę prawodawczą, która wskazuje, że w przypadku naruszenia praw podmiotu musi on mieć zagwarantowaną ustawowo możliwość sądowego dochodzenia tych praw. Adresatem tej normy jest zatem prawodawca, a nie sąd. W sytuacji gdy Spółka uiściła wpis sądowy po wyznaczonym (kolejny raz) terminie, nie można byłoby uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył konstytucyjną zasadę prawa do sądu. 4.8. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.