II SA/Bd 772/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 24 czerwca 2022 r., nr 117/2022 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium z tytułu odbywania stażu oddala skargę UZASADNIENIE L. P. ("Skarżąca", "Strona") została zarejestrowana w PUP we [...] w dniu [...] września 2020 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Decyzją Starosty [...] z dnia [...] września 2020 r. przyznano Stronie prawo do stypendium od dnia [...] września 2020 r. w okresie odbywania stażu. Utrata prawa do tego świadczenia nastąpiła z dniem [...] marca 2021 r. w związku z zakończeniem odbywania stażu. Z dniem [...] marca 2021 r. Strona utraciła również status osoby bezrobotnej z powodu podjęcia zatrudnienia – na mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2021 r. W dniu [...] września 2021 r. Skarżąca przedłożyła w urzędzie pracy zaświadczenie z Państwowej Uczelni Zawodowej we [...], z którego wynikało, że w roku akademickim 2021/22 jest studentką 2 roku 3 semestru studiów stacjonarnych, a data rozpoczęcia studiów to [...] października 2020 r. Okoliczność powyższa skutkowała postanowieniem Starosty [...] z dnia [...] września 2021 r., którym organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2021 r. o utracie przez Stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2021r. z powodu podjęcia zatrudnienia. Następnie decyzją z dnia [...] października 2021 r. organ I instancji orzekł o uchyleniu swojej decyzji z dnia [...] marca 2021 r. o utracie przez Skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2021 r. i orzekł o utracie przez Stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2020 r. tj. z dniem podjęcia nauki na studiach stacjonarnych. W wyniku wniesienia odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Następnie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w przedmiocie decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...] września 2020 r. o przyznaniu Stronie prawa do stypendium od dnia [...] września 2020r. Decyzją Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. orzeczono o umorzeniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] września 2020 r. o przyznaniu Stronie prawa do stypendium od dnia [...] września 2020 r. w okresie odbywania stażu. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania. Postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w przedmiocie decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...] marca 2021r. dotyczącej utraty przez Stronę prawa do stypendium z dniem [...] marca 2021 r. Decyzją Starosty [...] z dnia [...] marca 2021 r. orzeczono o uchyleniu w całości decyzji z dnia [...] marca 2021 r. o utracie przez Stronę prawa do stypendium z dniem [...] marca 2021 r., jednocześnie orzekając o utracie przez Skarżącą prawa do tego świadczenia z dniem [...] października 2020 r. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania. W konsekwencji powyższych ustaleń, decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2022r. orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...]zł brutto. Organ I instancji ustalił, że stypendium z tytułu odbywania stażu wypłacone Stronie za okres od [...] października 2020r. do [...] marca 2021 r. było nienależnym i podlega zwrotowi. W odwołaniu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Skarżąca podniosła, że nie była świadoma tego, iż uczestnicząc w studiach prowadzonych w trybie wieczorowym, weekendowym i zaocznym dla osób pracujących, w rzeczywistości uczestniczy w studiach stacjonarnych. Podniosła, że o charakterze studiów dowiedziała się dopiero z zaświadczenia z Państwowej Uczelni Zawodowej we [...] z dnia [...] września 2021 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690 ze zm., dalej jako: "ustawa o promocji zatrudnienia"). Podał, że Skarżąca podczas dokonywania rejestracji pouczona była o obowiązkach bezrobotnego i okolicznościach, jakie należy spełnić, aby posiadać status osoby bezrobotnej oraz związanych z tym świadczeń. W aktach sprawy znajduje się informacja dla osób zgłaszających się do PUP w celu rejestracji jako osoba bezrobotna, w której zawarto pouczenie o tym, w jakich okolicznościach następuje utrata statusu bezrobotnego, a co za tym idzie, utrata m.in. prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu. W dokumencie tym zawarto również informację na temat zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jeden egzemplarz takiej informacji Skarżąca otrzymała do rąk własnych, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia za bezrobotnego uważa się m.in. osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powołany przepis ma kategoryczne brzmienie i nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków. Z akt sprawy wynika, iż od dnia podjęcia nauki na studiach stacjonarnych, tj. [...] października 2020 r. Strona nie mogła posiadać statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu. O fakcie podjęcia nauki w trybie stacjonarnym bezrobotna nie poinformowała urzędu pracy, co sprawiło, że wbrew obowiązującym przepisom, nadal posiadała status osoby bezrobotnej i prawo do stypendium z tytułu odbywania stażu. O podjęciu przez Stronę studiów stacjonarnych PUP we [...] organ powziął informację w dniu [...] września 2021 r., kiedy to bezrobotna przedłożyła zaświadczenie z uczelni. Zatem uznać należy, iż stypendium stażowe, które zostało naliczone i wypłacone Skarżącej za okres od [...] października 2020 r. do [...] marca 2021 r. jest nienależnym i podlega zwrotowi. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przez brak wnikliwego rozpatrzenia argumentów podniesionych w odwołaniu. Skarżąca wyjaśniła, że jeżeli nawet podpisała formularz w czasie rejestracji jako bezrobotnej, to było to podpisanie mechaniczne, ponieważ w czasie takiej rejestracji, nie ma czasu ani możliwości z szczegółowym zapoznaniu się ze wszystkimi pouczeniami na kilka stron zapisanymi drobnym druczkiem. Taka organizacja rejestrowania bezrobotnych, która z góry zakłada fikcję w zakresie faktycznego i rzetelnego pouczenia nie może być wykorzystywane później do pozbawiania świadczeń bezrobotnych. W sytuacji Skarżącej dodatkowo nałożyło się nieporozumienie co do charakteru studiów. Skarżąca w tym zakresie wskazała, że podjęła studia gdzie nauka odbywała się popołudniami i w weekendy, i była przekonana, że są to studia w systemie zaocznym, ponieważ do południa we wszystkie dni robocze odbywała staż w Urzędzie Gminy w [...]. Dopiero z zaświadczenia z Państwowej Uczelni Zawodowej we [...] z dnia [...] września 2021 r. dowiedziała się, że charakter nauki odbywa się w systemie studiów stacjonarnych w grupie dla osób pracujących z zajęciami w godzinach popołudniowych oraz w weekendy. Strona podniosła, że jej nauka na studiach w rzeczywistości i faktycznie była typowa dla studiów zaocznych, a jedynie formalnie, statystycznie została zaliczona do studiów stacjonarnych na co nie miała żadnego wpływu. W ocenie Skarżącej, jest to przykład fikcji, która ma dla organów pierwszeństwo przed rzeczywistością, przy ocenie stanu faktycznego i stosowaniu prawa. W takiej sytuacji zwykły obywatel nie ma najmniejszych szans i nie ma jak się obronić. Strona podniosła, że nie czuje się w najmniejszym stopniu odpowiedzialna za zaistniałą sytuację. Wskazała, że chciała pracować, uczyć się i żyć na własny rachunek, a okazało się, że niestety musi za to drogo zapłacić. Podkreśliła, że nie jest w stanie spłacić żądnej przez organa kwoty [...]zł tym bardziej, że nie czuje się winna aby pobierała nienależne świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2020r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, obie strony wniosły o rozpoznanie w trybie uproszczonym. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji, przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że nie zawiera ona wad, które skutkowałby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W konsekwencji skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (ust. 2 pkt 1). Wyjaśnić także należy, iż stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy za bezrobotnego uważa się m.in. osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zasadnie przyjmuje Wojewoda, że art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy ma zastosowanie wówczas, kiedy: 1) bezrobotnemu zostanie wypłacone świadczenie mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, 2) pobierający świadczenie zostanie pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia. W niniejszej sprawie, w sytuacji Strony zaistniały obie te przesłanki. Z przedłożonego przez Skarżącą zaświadczenia wystawionego przez Państwową Uczelnię Zawodową we [...] 2021r. z dnia [...] września 2021r. , wynika, że Strona w roku akademickim 2021/22 jest studentką 2 roku 3 semestru studiów stacjonarnych pierwszego stopnia (k-38 akt admin.). W tym miejscu za Wojewodą należy zauważyć, że art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia ma kategoryczne brzmienie. Wobec czego decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany a organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń. W sprawie niewątpliwie wykazano, że Stronie wypłacono stypendium, mimo że od dnia [...].10.2020 podjęła ona naukę na studiach stacjonarnych a co za tym idzie nie spełniała warunków przewidzianych dla nabycia statusu osoby bezrobotnej i uprawnień z tym statusem związanych. W dacie rejestracji Strona zastała poinformowana, że status osoby bezrobotnej oraz uprawnienia z nim związane nie przysługują osobie pobierającej naukę na studiach stacjonarnych (dokonując rejestracji w PUP została ona także zapoznana z przepisami dotyczącymi statusu bezrobotnego, co potwierdziła własnoręcznym podpisem). Nie zasługuje zatem na uwzględnienie argumentacja Skarżącej, że jeśli nawet podpisała formularz w czasie rejestracji to było to podpisanie mechaniczne. Sąd dokonał oceny treści i zakresu pouczeń udzielonych Stronie w dacie rejestracji i doszedł do identycznych co Wojewoda wniosków. Mianowicie, pouczenia były prawidłowe oraz czytelne i tym samym strona otrzymała informację pełną, jasną i niewymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści. Wynika z nich jednoznacznie, że strona obowiązana była zgłosić fakt podjęcia nauki na studiach stacjonarnych i że nie można być jednocześnie osobą bezrobotną i studentem studiów dziennych. Trafnie wywodzi zatem Wojewoda, że Strona została pouczona w sposób zrozumiały o prawach oraz o obowiązkach osoby bezrobotnej i była w pełni świadoma tego, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz o skutkach i przyczynach - także możliwości powstania takiej sytuacji. Po przeczytaniu pouczenia strona winna mieć tym samym wiadomość, że o każdej okoliczności mającej wpływ na status bezrobotnego, tj. - m.in. - o podjęciu nauki na studiach dziennych powinna powiadomić PUP niezwłocznie (w okresie do 7 dni) oraz że niedopełnienie tego obowiązku skutkować będzie w szczególności koniecznością zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazać również należy, że decyzja Starosty [...] z dnia [...].09.2020r. przyznająca Skarżącej prawo do stypendium w okresie odbywania stażu, zawierała pouczenie o okolicznościach utraty statusu osoby bezrobotnej wymieniając w pkt. 2 pobieranie nauki w systemie stacjonarnym (k.32 akt admin.). Reasumując Sąd uznał, że na dzień [...] października 2020 r. Strona nie spełniała warunków koniecznych do uznania jej za osobę bezrobotną i nie mogła korzystać z wszelkich związanych z tym świadczeń. W jej sytuacji zaistniały zatem przesłanki określone w art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy i w związku z tym należało wydać decyzję o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Przyznane przez organ i pobrane przez stronę zasiłki, stypendium oraz dodatek stały się świadczeniami nienależnie pobranymi, które strona ma obowiązek zwrócić. Sąd uznał, że - podniesione w odwołaniu i skardze - argumenty Strony nie mają dla tej sprawy znaczenia. Skarżąca znając warunki otrzymania statusu osoby bezrobotnej miała obowiązek ich dochowania. Brak dołożenia staranności dla upewnienia się co do charakteru podjętych studiów (stacjonarne czy zaoczne) obciąża w takiej sytuacji Stronę. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz stwierdzając, że wniesiona skarga nie miała usprawiedliwionych podstaw, Sąd zobowiązany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.