VIII SA/Wa 429/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu odwołania W. M. (dalej: skarżący", "strona") od decyzji wydanej z up. Prezydenta Miasta R. przez Głównego Specjalistę Działu realizacji Pomocy MOPS w R. (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2020 r. znak: [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków i środków czystości – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] lutego 2020r. skarżący złożył do protokołu ustny wniosek o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, a w trakcie wywiadu aktualizacyjnego w dniu [...] lutego 2020r. wniósł o pomoc na dofinansowanie zakupu leków i środków czystości. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 14, art. 17, art. 39, art. 101 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz art. 104 k.p.a. odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków i środków czystości ze względu na brak środków finansowych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż dochód strony wynosi [...] zł, co oznacza spełnienie przesłanek do objęcia pomocą w formie zasiłku celowego. Jednakże organ I instancji uznał, iż nie może przyznać wnioskowanej pomocy z uwagi na ograniczone środki finansowe. Przytoczył treść art. 3 ust. 4 u.p.s. oraz wyjaśnił, że na 2020 rok Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje planem w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na zasiłki i pomoc w naturze. Wskazał jakie kwoty były niezbędne do zabezpieczenia środków na: sprawienie pogrzebu ([...] zł), pokrycie strat powstałych w wyniku zdarzenia losowego ([...] zł), zasiłki celowe na zakup biletów dla uczestników KIS ([...] zł), zasiłki celowe wypłacone za styczeń ([...] zł), pomoc celową dla osób bezdomnych ([...] zł), zasiłki celowe na zakup opału ([...] zł), zasiłki celowe na zakup opału w naturze ([...] zł - [...] ton). W odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji skarżący wniósł o jej uchylenie z powodu braku dokładnej i szczegółowej analizy oraz oceny jego trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Podniósł m.in., iż przeszedł [...] operacje [...], a jego jedynym źródłem utrzymania są zasiłek stały i zasiłki celowe. Wskazał także, iż koszt leków miesięcznie wynosi [...] zł, a ponieważ nie stać go na wykup wszystkich przepisanych leków, to wykupuje tylko leki, które są potrzebne do podtrzymania funkcji życiowych i przeciwbólowe. Nadto podał, że głównym problemem jest zadłużenie mieszkania, dlatego też kosztem swojego zdrowia stara się płacić czynsz regularnie, aby powstrzymywać eksmisja. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając wyjaśnił, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w dwupokojowym mieszkaniu o powierzchni [...] m2. Nadto legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu [...] listopada 2019r. na okres do [...] listopada 2021r. Jedyny dochód skarżącego stanowi zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie przyznany decyzją z dnia [...] grudnia 2019r. na okres od [...] listopada 2019r. do [...] listopada 2021r. Ponadto korzysta także z zasiłków celowych, w tym na zakup gorącego posiłku oraz produktów żywnościowych z Banku Żywności. Następnie Kolegium przytoczyło brzmienie art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 3 u.p.s. Uznał, że skarżący spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do pomocy społecznej, a zgłoszona potrzeba w postaci zakupu leków i środków czystości należy do niezbędnych potrzeb bytowych w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Organ odwoławczy podniósł, iż przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że o tym, czy i w jakim rozmiarze zasiłek celowy zostanie przyznany stronie decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, wyrażonymi w przepisach ustawy. Kolegium wyjaśniło, iż organ rozpatrując dany wniosek ocenia indywidualne potrzeby wnioskodawcy w kontekście jego sytuacji życiowej i materialnej z uwzględnieniem jednak ilości posiadanych środków pieniężnych, ilości osób potrzebujących i hierarchii zgłaszanych potrzeb innych osób. Ponadto przyznana pomoc musi mieć pokrycie w posiadanych przez organ środkach finansowych, gdyż w przeciwnym przypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Dlatego nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że organ może odmówić przyznania jej żądanego świadczenia, albo przyznać świadczenie w mniejszym rozmiarze. Kolegium, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2019 r. I OSK 3354/18, dokonało oceny sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego uznając ją jako trudną, a zgłoszoną przez niego potrzebę w postaci zakupu leków i środków czystości jako niezbędną. Jednakże wskazało, iż musi uwzględnić możliwości finansowe organu I instancji, które są bardzo ograniczone, co zostało wykazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, który wyjaśnił jakimi środkami dysponuje na zasiłki i pomoc w naturze oraz wskazał jakie cele i potrzeby są niezbędne do zaspokojenia z posiadanych środków. SKO zauważyło, iż organ I instancji uzasadnił odmowę przyznania zasiłku celowego dla skarżącego brakiem środków finansowych. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w tym zakresie. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się skarżący. Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Autor skargi postawił zarzuty naruszenia przepisów polegające na: – braku obowiązku wzięcia odpowiedzialności załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego dla obywatela oraz obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywatela i swoich podopiecznych do organów Państwa; – braku umiejętności prawidłowego zarządzania i kierowania instytucją społeczną, braku całkowitego przewidywania sytuacji i okresów kryzysowych w zapobieganiu, przeciwdziałaniu i doprowadzeniu do braku środków finansowych tak, aby móc zaspokoić potrzebującym niezbędne potrzeby bytowe, jak i zaniedbanie działań na rzecz poprawy i zabezpieczenia środków finansowych. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację majątkową i zdrowotną. W jego ocenie MOPS powinien złożyć zobowiązanie swoim podopiecznym, że po wyjściu z kryzysu, wyrównają i wypłacą podopiecznym odmówioną pomoc, zaległe zasiłki, żeby przywrócić zaufanie do tej instytucji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymując dotychczasowe stanowisko w przedmiotowej sprawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s."). Z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 u.p.s., potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto decyzja w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Dlatego też nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Należy przy tym podkreślić, iż uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok NSA z dnia 26 września 2000r., sygn. akt I SA 945/00, dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może zostać przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W toku postępowania o przyznanie tego świadczenia konieczna jest ocena całokształtu sytuacji rodzinnej i majątkowej strony. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba o szczególnym charakterze, która nie może być zaspokojona, w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może ją przyznać (ale nie musi), biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Oceny tej sytuacji dokonuje właściwy organ administracji publicznej w każdym indywidualnie rozpatrywanym przypadku. Pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, takie całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Bezspornym w sprawie jest, iż skarżący, prowadzący samodzielne gospodarstwo domowe, spełnia ustawowe kryterium ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej. Uzyskiwany dochód skarżącego mieści się w kryterium dochodowym, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - otrzymuje on jedynie zasiłek stały w kwocie [...] zł. Skarżący nie pracuje oraz legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu [...] listopada 2019r. na okres do [...] listopada 2021r. Sąd zauważa także, iż – co wynika z akt sprawy – skarżący korzysta z pomocy społecznej. W ramach możliwości finansowych Ośrodka otrzymuje bowiem zasiłki celowe, w tym na zakup gorącego posiłku oraz produktów żywnościowych. Jak już wcześniej podkreślano, celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb oraz spełnianie żądań i oczekiwań, a zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, nie obligatoryjnym. Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny ich kontrola jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił, z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa, bowiem kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu, rozpoznające niniejszą sprawę organy pomocy społecznej, powyższym zadaniom sprostały. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Jak wynika części ogólnej ustawy, istotne są posiadane środki i możliwości finansowe Ośrodka. Organy obu instancji wskazały, że środki te nie są wystarczające na zaspokojenie potrzeb wszystkich osób zgłaszających wnioski o pomoc. Organ I instancji określił wysokość posiadanych środków finansowych oraz przypadki, w których przede wszystkim należy udzielić pomocy i wsparcia. Podkreślił, w jakiej wysokości zabezpieczył środki na niektóre potrzeby i sytuacje, jak i wskazał na brak środków na inne potrzeby np. takie jakie zgłosił skarżący. że otrzymywane z Budżetu Państwa środki nie wystarczają na zaspokojenie Organy z jednej strony wykazały zrozumienie dla trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a z drugiej zwróciły uwagę na ograniczone możliwości finansowe. Biorąc zatem pod uwagę sytuację skarżącego i konieczność zabezpieczenia potrzeby w postaci zakupu leków, a także ilość środków jakimi dysponuje organ, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów orzekających, że pomimo spełnienia przez skarżącego kryteriów do otrzymania wnioskowanego zasiłku celowego, nie jest obecnie możliwe jego przyznanie ze względu na ograniczone środki finansowe. Z tych też względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Sąd orzekł jak w wyroku. Na koniec należy jeszcze wyjaśnić, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VIII z 1 grudnia 2020 r. wydane na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.