II Ca 2448/17

<p>Sygn. akt II Ca 2448/17</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 12 grudnia 2017 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny-Odwoławczy w składzie:</p> <p>Przewodniczący: SSO Krzysztof Wąsik</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 roku w Krakowie</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block"> Kancelarii (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">P. S.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji strony powodowej od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt XII C 1190/17/P</p> <p>uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu dla Krakowa – Podgórza w Krakowie do ponownego rozpoznania.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem zaocznym Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza w Krakowie oddalił powództwo o zapłatę wniesione przez <span class="anon-block"> Kancelarię (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">K.</span> przeciwko <span class="anon-block">P. S.</span>.</p> <p>Apelację od tego wyroku wniosła strona powodowa domagając się zmiany wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, co następuje.</p> <p>Apelacja była uzasadniona o ile zmierzała do uchylenia zaskarżonego wyroku.</p> <p>Stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339)">art. 339 k.p.c.</a> jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny (§1). W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa (§ 2). Powyższy przepis daje Sądowi możliwość wydania wyroku zaocznego w razie niestawiennictwa pozwanego, przy czym nie musi to być wyrok uwzględniający powództwo. Sąd może bowiem, ale nie musi, przyjąć za prawdziwe twierdzenia co do okoliczności faktycznych zawartych w pozwie, co do których pozwany nie wypowiedział się. W sytuacji jednak gdy Sąd poweźmie wątpliwości co do tych twierdzeń, to obowiązkiem strony powodowej jest udowodnienie faktów powołanych w pozwie, zaś obowiązkiem Sądu przeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego w oparciu o zaoferowane przez powoda dowody.</p> <p>Przyjmuje się, że twierdzenia pozwu budzą uzasadnione wątpliwości, jeżeli zasadnie wydaje się np. że nie odpowiadają one w pełni rzeczywistości lub nie zawierają jej pełnego obrazu. W takich wypadkach - uzasadnionych wątpliwości - nie można przyjmować za prawdziwe twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych. W takiej sytuacji nie można zatem również wydać wyroku, opierając się tylko na tych twierdzeniach, ale należy przeprowadzić postępowanie dowodowe celem wyjaśnienia powstałych wątpliwości (wyrok Sądu Najwyższego z 14.08.1972 r., III CR 153/72, OSNCP 1973/5/60; wyrok SN z 23.09.1997 r., I CKI 115/97). Sam brak odpowiedzi na pozew nie jest wystarczający do wydania wyroku zaocznego, w sytuacji gdy dowody i twierdzenia powoda są niekompletne i pozostawiają wątpliwości co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sporu. Niezależnie bowiem od wynikającego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 2)">art. 339 § 2 k.p.c.</a> domniemania prawdziwości twierdzeń powoda z rzeczywistym stanem rzeczy, sąd ma każdorazowo obowiązek krytycznego ustosunkowania się do twierdzeń powoda z punktu widzenia ich ewentualnej zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. W przypadku wątpliwości w tym przedmiocie, sąd ma obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu (wyrok SN z 20.10.1998 r., I CKU 85/98; wyrok SN z 8.05.1998 r., I CKU 34/98). Obowiązek ten należy szczególnie w tym miejscu podkreślić, głównie z tego powodu, że Sąd Okręgowy rozpoznając apelację nie może zmienić wyroku merytorycznie i zasądzić kwotę dochodzoną w pozwie bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdyż w postępowaniu apelacyjnym nie jest dopuszczalne orzekanie w trybie przewidzianym w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339)">art. 339 k.p.c.</a> z uwagi na regulację zawartą w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 376)">art. 376 k.p.c.</a> Z kolei przeprowadzenie postępowania dowodowego dopiero w postępowaniu apelacyjnym i ewentualne uwzględnienie powództwa w praktyce oznaczałoby pozbawienie pozwanej prawa do rozpoznania jej sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu, które to prawo gwarantuje nie tylko <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">Kodeks postępowania cywilnego</a>, ale przede wszystkim <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 176)">art. 176 Konstytucji RP</a>. Okoliczność ta uzasadnia uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.</p> <p>Jak zaznaczono wyżej polskie ustawodawstwo gwarantuje stronie prawo do rzetelnego procesu, prowadzonego w dwóch instancjach. Procedura wydania wyroku zaocznego zasady tej nie narusza ponieważ, jeśli Sąd uwzględnia powództwo stosując <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 2)">art. 339 § 2 k.p.c.</a> (tj. przyjmując za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych przytoczone w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą), to wówczas strona pozwana ma prawo do sprzeciwu, którego wniesienie uruchamia ponowne postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. Dodać trzeba, że w sytuacji opisanej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 2)">art. 339 § 2 k.p.c.</a> Sąd w ogóle nie przystępuje do gromadzenia materiału dowodowego, ani go też nie ocenia. Ustalenia faktyczne są dokonywane w oparciu o twierdzenia powoda. Jeśli fakty ustalone w ten sposób nie wystarczą do zastosowania prawa materialnego, to skutkiem tego jest oddalenie powództwa, ale nie z powodu nieudowodnienia okoliczności faktycznych, lecz w wyniku uznania, że ustalone fakty nie pozwoliły na akt subsumcji czyli przyporządkowanie tych faktów do hipotezy normy prawnej, która miałaby być podstawą uwzględnienia powództwa.</p> <p>Jeśli natomiast Sąd pierwszej instancji uzna, że okoliczności faktyczne przytoczone przez stronę powodową w pozwie i pismach procesowych budzą uzasadnione wątpliwości lub zostały przytoczone w celu obejścia przepisów prawa to - procedując prawidłowo - nie może od razu wydać wyroku zaocznego oddalającego powództwo, lecz powinien przeprowadzić stosowne postępowanie mające na celu wyjaśnienie sprawy, a więc przede wszystkim przeprowadzić postępowanie dowodowe, dokonać oceny dowodów zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a>, ustalić stan faktyczny i ocenić żądanie pozwu w świetle ustalonych faktów i prawa materialnego. „Uzasadnione wątpliwości’ mogą powstać np. w wyniku wzajemnej sprzeczności przytoczonych faktów, sprzeczności z okolicznościami znanymi powszechnie lub znanymi sądowi urzędowo itd. Wątpliwości takie może również wywołać treść dokumentów dołączonych do pozwu, jeśli pomiędzy twierdzeniami powoda a ich treścią zachodzi sprzeczność. Nie chodzi tu jednak o kwestię, czy fakty tymi dowodami są udowodnione, ale o to, czy te dowody nie przeczą faktom wskazywanym.</p> <p>W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy te podstawowe zasady procedowania naruszył, albowiem nie zastosował <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 2)">art. 339 § 2 k.p.c.</a> a jednocześnie oddalił powództwo bez należytego wyjaśnienia sprawy, a przede wszystkim bez przeprowadzenia postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy wyraźnie wskazał w uzasadnieniu wyroku, że okoliczności faktyczne przedstawione w pozwie wzbudziły jego uzasadnione wątpliwości. Pomimo to jednak postępowania dowodowego całkowicie zaniechał, dokonując za to oceny przedstawionych przez stronę powodową dowodów bez ich formalnego dopuszczenia, co jest oczywistym naruszeniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 236)">art. 236 k.p.c.</a> </p> <p>Sąd I instancji zatem, pomimo wskazanego wyżej obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego, które musiało być przeprowadzone wobec powziętych przez Sąd wątpliwości, zaniechał go, nie przeprowadzając dowodów zaoferowanych przez stronę powodową. W treści pozwu powód wyraźnie zawarł wniosek o przeprowadzenie dowodów z wymienionych tam dokumentów. Dowody te nie zostały przeprowadzone, a pomimo to wydany wyrok powództwo oddalał, naruszając tym samym z kolei omówiony na wstępie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 2)">art. 339 § 2 k.p.c.</a> W ocenie Sądu Okręgowego nie mógł Sąd I instancji uznać, bez przeprowadzenia dowodów zaoferowanych w pozwie, że powód nie sprostał ciężarowi udowodnienia powództwa i nie wykazał materialnoprawnych przesłanek roszczenia. Nie można było zatem, wobec wskazywanych braków postępowania dowodowego, oprzeć wyroku na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> Sąd zobowiązany był nawet umożliwić stronie powodowej przedłożenie brakujących w jego ocenie dokumentów wyzywając ją do tego jeszcze przed uznaniem, że twierdzenia o faktach zawarte w pozwie budzą wątpliwości w stopniu uniemożliwiającym uznanie ich za prawdziwe. Działanie takie nie naruszałoby z pewnością zasady kontradyktoryjności procesu czy równości stron, gdyż nie można zapominać o tym, że pozwana, która była prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy i kierowanych przeciwko niej żądaniach (pozew został skutecznie doręczony i skuteczność ta nie wynikała nawet z domniemania z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 139;art. 139 § 1)">art. 139 § 1 k.p.c.</a>) nie stawiła się na rozprawie i w żaden sposób nie zaprzeczyła twierdzeniom pozwu, czym być może nawet dała asumpt do zastosowania dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 230)">art. 230 k.p.c.</a> </p> <p>W tym miejscu wypada jedynie jeszcze wskazać, że Sąd Rejonowy oddalił powództwo opierając się na założeniu, że brak podpisu pozwanej na umowie pożyczki skutkuje nieważnością (ewentualnie – bo nie zostało to wprost wypowiedziane w uzasadnieniu wyroku - nieistnieniem) zawartej umowy i stanowi powód oddalenia powództwa. Tymczasem w art. 29 ust. 1 o kredycie konsumenckim przyjęto podstawową regułę, według której umowa o kredyt konsumencki powinna być zawarta w formie pisemnej, nie zastrzegając wszakże dla tej formy rygoru nieważności. Podobne rozwiązanie zastosowano w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 69;art. 69 ust. 2)">art. 69 ust. 2 ustawy prawo bankowe</a>, zgodnie z którym umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie. W żadnym z tych przepisów nie określono skutków prawnych niedochowania formy pisemnej, a więc można przyjąć, że została ona zastrzeżona pod rygorem utrudnień dowodowych. Skutki zastrzeżenia formy, o których mowa oceniać więc należy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 74;art. 74 § 1)">art. 74 § 1 k.c.</a> według którego zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Z postanowień art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim wynika jednak dalej, że inną szczególną formę umowy o kredyt konsumencki mogą przewidywać odrębne przepisy. Przyjmuje się (<em> <!-- --> Z. Ofiarski</em>, Ustawa o kredycie Konsumenckim. Komentarz, wyd. Lex 2014; <em> <!-- --> T. Czech</em>, Kredyt Konsumencji. Komentarz, wyd. LexisNexis 2012), że do umów kredytu konsumenckiego zawieranych na odległość (takich jak przedmiotowa pożyczka, która z mocy art. 3 ust. 2 pkt. 1 ustawy o kredycie konsumenckim traktowana jest jako kredyt konsumencki) zastosowanie znajduje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 7;art. 7 ust. 1)">art. 7 ust. 1 ustawy prawo bankowe</a>, a więc tym samym dochowanie formy określonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 7)">art. 7 prawa bankowego</a> będzie równoważne dochowaniu formy pisemnej z art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. W treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 7;art. 7 ust. 1)">art. 7 ust. 1 ustawy prawo bankowe</a> nie zamieszczono żadnych dodatkowych zastrzeżeń co do formy, a więc oświadczenia woli mogą być składane w dowolnej postaci elektronicznej, a więc nie tylko w postaci oświadczeń woli opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym, weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Nie można więc kategorycznie twierdzić, jak zrobił to Sąd I instancji, że brak własnoręcznego podpisu pozwanej pod umową czyni ją nieważną lub nieistniejącą.</p> <p>Podsumowując stwierdzić należy, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia wskazanych w apelacji norm prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny, o ile nie przesądzający, wpływ na wynik sprawy. Wydany przez Sąd Rejonowy wyrok zaoczny jest więc w ocenie Sądu Okręgowego co najmniej przedwczesny, bowiem nie został poprzedzony przeprowadzeniem postępowania dowodowego, które teraz musi być przeprowadzone w całości.</p> <p>Skutkiem nieprzeprowadzenia wzmiankowanego wyżej postępowania dowodowego było więc jednocześnie nierozpoznanie istoty sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy Sąd I instancji nie orzekł merytorycznie o żądaniu strony, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego i w swoim rozstrzygnięciu w istocie nie odniósł się do tego co było przedmiotem sprawy postanowienie SN z 23.09.1998 r., II CKN 897/97; postanowienie SN z 15.07.1998 r., II CKN 838/97; postanowienie SN z 3.02.1999 r., III CKN 151/98; wyrok SN z 12.02.2002 r., I CKN 486/00; wyrok SN z 21.10.2005 r., III CK 161/05). W ocenie Sądu Okręgowego pominięcie zaoferowanych przez stronę powodową dowodów oznaczało więc także zaniechanie zbadania materialnej i faktycznej podstawy żądania.</p> <p>Wobec więc faktu, iż Sąd nie przeprowadził w ogóle zaoferowanych przez stronę dowodów i nie rozpoznał istoty sprawy, obecnie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości i dopiero na jego podstawie merytorycznego orzeczenia o żądaniu pozwu. Przeprowadzenie przez Sąd II instancji postępowania dowodowego w tak szerokim zakresie, spowodowałoby przejęcie w istocie przez ten Sąd roli Sądu I instancji i w konsekwencji pozbawiłoby strony możliwości zaskarżenia wydanego w następstwie tych czynności orzeczenia, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego. Zasada ta nie polega bowiem na formalnym istnieniu w danej sprawie co najmniej dwóch instancji oraz ustanowieniu dostępnego środka zaskarżenia, ale na realnym zagwarantowaniu stronom możliwości skorzystania z tego środka i przeniesienia sprawy do wyższej instancji i przeprowadzenia merytorycznej kontroli orzeczenia, także z uwzględnieniem kontroli zagadnień związanych z ustaleniem stanu faktycznego (orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 21 maja 2002 r., III CKN 948/2000 i z dnia 20 października 2010 r., III CSK 323/09).</p> <p>Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy uwzględni uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W razie wątpliwości co do prawdziwości okoliczności faktycznych wskazanych w pozwie, Sąd przeprowadzi dowody wnioskowane przez stronę powodową, dokona ich oceny, ustali stan faktyczny i wyda orzeczenie.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a>, orzeczono jak w sentencji.</p> </div>