II SA/Wa 557/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2020 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, odmówił A. D. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z jego wniosku z dnia [...] czerwca 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane wnioskodawcy, bowiem nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. W toku postępowania ustalono, że A. D. w wieku 57 lat stał się całkowicie niezdolny do pracy. Na przestrzeni 59 lat życia udokumentował okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie jedynie 5 lat, 2 miesiące i 12 dni. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 2 lata, 2 miesiące i 26 dni tych okresów. Zdaniem organu, nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1981-1984, 1984-1988, 2014-2016 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od [...] marca 2018 r. Nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto nie zostały wykazane inne szczególne okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu. Podniesiono, że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której pobierał wnioskodawca rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. A. D. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], uznając ją za krzywdzącą. Skarżący wskazał, że do 1981 r. pracował w gospodarstwie rolnym u rodziców. Zaś w latach 1984-1988, po ślubie i przejęciu gospodarstwa rolnego, jako młody rolnik był zwolniony z odprowadzania składek. W roku 1988 po pobycie w szpitalu przeszedł na rentę chorobową KRUS. Na rencie przebywał do roku 2014, gdy stwierdzono, że nie jest niezdolny do pracy. Od tego czasu zaczęła się batalia sądowa. Następnie w 2015 r. ujawnił się u niego [...]. Choroba nie odpuszczała i lekarze uznali, że powinien iść na rentę, ale Sąd uznał, iż mu się renta nie należy. Skarżący podjął zatrudnienie w [...], ale choroba, przebywanie na zwolnieniu lekarskim i pobyty w szpitalu uniemożliwiły mu pracę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji skargi, organ zwrócił uwagę, że skarżący udokumentował okres zatrudnienia wynoszący łącznie jedynie 5 lat, 2 miesiące i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wskazał, że strona jest całkowicie niezdolna do pracy od [...] marca 2018 r. do [...] maja 2020 r. na podstawie orzeczenia lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2019 r. Na dzień [...] września 2015 r. istniała częściowa niezdolność do pracy. Trudno zatem określić, czy brak zatrudnienia był spowodowany wydarzeniem losowym i czy nie istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia w celu zapewnienia sobie prawa do świadczeń oraz środków niezbędnych do utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył w sprawie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. W myśl art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej zawarte, stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 k.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W myśl art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji, odmawiając A. D., przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku stwierdził, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wymieniony nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Przy stosowaniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS ocenie podlega nie sam fakt, lecz powody nieosiągnięcia wymaganego stażu pracy warunkującego przyznanie świadczenia ustawowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonując oceny charakteru przerw w zatrudnieniu skarżącego przed stwierdzoną u niego całkowitą niezdolnością do pracy, powinien wziąć pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności. Skarżący podał, że do 1981 r. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Fakt ten winien być oceniony w świetle art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który przewiduje przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnienie również przypadających przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okres składkowy. Ponadto skarżący podnosił, że po przejęciu gospodarstwa rolnego, jako młody rolnik był zwolniony z odprowadzania składek. Fakt ten należy skonfrontować z art. 40 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - obowiązującej do 31 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 32, poz. 140 z późn. zm.), który to przewidywał zwolnienie rolnika, który rozpoczął prowadzenie gospodarstwa rolnego przed ukończeniem 35 roku życia od opłacania składki przez okres gospodarowania. Należy zatem rozważyć, czy podniesione uwarunkowania nie stanowią szczególnej okoliczności, z powodu której skarżący nie mógł uzyskać świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto organ, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie brał pod uwagę, że pojawiające się od 1988 r. do 2018 r. poważne problemy zdrowotne mogły ograniczać w stopniu znacznym jego aktywność zawodową. Skarżący w 1988 r. z powodu choroby przeszedł na rentę KRUS, którą pobierał do 2014 r. Następnie rozpoznano u niego [...] i na dzień [...] września 2015 r. miał już ustaloną częściową niezdolność do pracy, a od [...] marca 2018 r. całkowitą niezdolność do pracy. Dolegliwości zdrowotne osoby ubezpieczonej (aczkolwiek niekwalifikowane przez lekarza orzecznika ZUS jako całkowita niezdolność do pracy) mogą usprawiedliwiać jej ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ocena stanu zdrowia z tego punktu widzenia nie musi być stwierdzona w orzeczeniu o całkowitej niezdolności do pracy wydanym przez lekarza ZUS. Całkowita niezdolność do pracy potwierdzona takim orzeczeniem jest bowiem niezależną przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku, która musi zaistnieć w dacie rozstrzygania o przyznaniu tego świadczenia. Rozpatrując ponownie wniosek A. D. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie obowiązany, mając na względzie dyspozycje przepisu art. 7, art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wyjaśnić wskazane wątpliwości i dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wydać decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 4 listopada 2020 r., wydane na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.).