II Cz 2457/17

<p>Sygn. akt II Cz 2457/17</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 20 grudnia 2017 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział II Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSO Sławomir Krajewski (spr.)</p> <p>Sędziowie: SO Tomasz Szaj</p> <p>SO Tomasz Sobieraj</p> <p>po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2017 roku w <span class="anon-block">S.</span> </p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">S. B. (1)</span> </p> <p>przy udziale <span class="anon-block">A. B.</span> </p> <p>o stwierdzenie nabycia spadku</p> <p>na skutek zażalenia uczestnika na punkt III. postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 30 sierpnia 2017 roku, sygn. akt II Ns 393/14</p> <p>postanawia:</p> <p>1.  <strong> <!-- -->zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie III. w ten sposób, że nakazać pobrać od wnioskodawczyni <span class="anon-block">S. B. (1)</span> oraz uczestnika <span class="anon-block">A. B.</span> na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwoty po 297,50 zł (dwieście dziewięćdziesiąt siedem złotych i pię ćdziesiąt groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;</strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->oddalić zażalenie w pozostałym zakresie; </strong> </p> <p>3.  <strong> <!-- -->orzec, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania zażaleniowego związane ze swoim udziałem w sprawie; </strong> </p> <p>4.  <strong> <!-- -->przyznać adwokatowi <span class="anon-block">B. S.</span> od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 73,80 zł (siedemdziesiąt trzy złote i osiemdziesiąt groszy), w tym podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. </strong> </p> <p>SSO Tomasz Szaj SSO Sławomir Krajewski SSO Tomasz Sobieraj</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 roku Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, sygn. akt II Ns 393/14:</p> <p>I.  stwierdził, iż spadek po <span class="anon-block">S. B. (2) z domu K.</span>, zmarłej w dniu 28 kwietnia 2001 roku w <span class="anon-block">S.</span>, przed śmiercią ostatnio zamieszkałej w <span class="anon-block">S.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> na podstawie ustawy nabyli wprost:</p> <p>- mąż <span class="anon-block">C. B.</span> (syn <span class="anon-block">Z.</span> i <span class="anon-block">A.</span>),</p> <p>- syn <span class="anon-block">A. B.</span> (syn <span class="anon-block">C.</span> i <span class="anon-block">S.</span>),</p> <p>w 1/2 części każdy;</p> <p>II.  stwierdził, iż spadek po <span class="anon-block">C. B.</span>, zmarłym w dniu 6 maja 2006 roku w <span class="anon-block">S.</span>, przed śmiercią ostatnio zamieszkałym w <span class="anon-block">S.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 grudnia 1999 roku, otwartego i ogłoszonego w dniu 9 czerwca 2017 roku nabyła w całości wprost żona <span class="anon-block">S. B. (3) z domu K.</span> (córka <span class="anon-block">F.</span>);</p> <p>III.  nakazał pobrać od uczestnika <span class="anon-block">A. B.</span> kwotę 595 zł na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie tytułem kosztów sądowych;</p> <p>IV.  przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie na rzecz adwokata <span class="anon-block">B. S.</span> kwotę 670,68 zł, w tym należny VAT za udzielenie pomocy prawnej z urzędu uczestnikowi <span class="anon-block">A. B.</span>;</p> <p>V.  orzekł, że koszty postępowania każda ze stron ponosi we własnym zakresie.</p> <p>W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zawartego w punkcie III. Sąd Rejonowy wskazał, że orzekł o kosztach postępowania zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1;art. 520 § 2)">art. 520 § 1 i 2 k.p.c.</a>, gdzie wskazano, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jednak jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości.</p> <p>W niniejszej sprawie w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż oboje uczestnicy byli jednakowo zainteresowani w wyniku postępowania, lecz interesy ich były sprzeczne, co pozwalało Sądowi na stosunkowe rozdzielenie kosztów.</p> <p>Sąd dodał, że ponoszenie przez każdego uczestnika kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie, oznacza również, że obciążają go koszty dokonanych przez niego czynności oraz koszty czynności podjętych przez sąd w jego interesie. W przedmiotowej sprawie uczestnik <span class="anon-block">A. B.</span> kwestionując prawdziwość testamentu, wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma, dlatego też Sąd nakazał pobrać od niego kwotę 595 zł, tytułem kosztów sądowych, którą to kwotę Sąd wypłacił biegłemu tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii.</p> <p>Zażalenie na punkt III. powyższego postanowienia wywiódł uczestnik i wniósł o jego zmianę, poprzez nieobciążanie uczestnika owymi kosztami sądowymi, e<span class="underline"> <!-- -->wentualnie</span> <strong> <!-- --> <em> <!-- --> <span class="underline"> <!-- --> o</span> </em> </strong> nakazanie pobrania od wnioskodawczyni kwoty 297,50 zł tytułem kosztów sądowych oraz od uczestnika kwoty 297,50 zł tytułem kosztów sądowych. Wniesiono także o nieobciążanie uczestnika kosztami postępowania zażaleniowego.</p> <p>Ponadto wniesiono o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. Jednocześnie pełnomocnik z urzędu oświadczył, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części.</p> <p>Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie:</p> <p>1.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>, poprzez jego błędne niezastosowanie i nakazanie pobrania od uczestnika całości kosztów sądowych - tj. wynagrodzenia biegłego sądowego za sporządzenie opinii grafologicznej mimo, że zachodzą przesłanki przemawiające za odstąpieniem od obciążania uczestnika owymi kosztami - przede wszystkim ciężka sytuacja materialna i życiowa uczestnika, a także okoliczność, iż zapłata ww. kwoty przekracza możliwości majątkowe uczestnika i jeżeli w ogóle nastąpiłaby, to ze znacznym uszczerbkiem dla jego utrzymania;</p> <p>2.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2;art. 520 § 3)">art. 520 § 2 i 3 k.p.c.</a> poprzez niewłaściwe uznanie, że koszty sądowe powinny w całości obciążyć uczestnika, mimo że w przedmiotowej sprawie interesy uczestników nie były sprzeczne i zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestnik wnosili o dokonanie stwierdzenia nabycia spadku, będąc w tym samym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania, a rzeczywisty krąg spadkobierców jest ustalany przez Sąd również z urzędu;</p> <p>3.  art. 113 ust. 1 u.k.s.c., w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>, poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszym postępowaniu istniały podstawy do obciążenia wyłącznie uczestnika kosztami sądowymi, podczas gdy w rzeczywistości również w interesie wnioskodawczyni było ustalenie kręgu spadkobierców i podstaw dziedziczenia, a tym samym w przypadku uznania, że koszty sądowe winny obciążyć uczestnika, właściwe i konieczne byłoby jednoczenie obciążenie tymi kosztami w połowie także wnioskodawczynię.</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</span> </p> <p>Zażalenie okazało się częściowo zasadne.</p> <p>Przedmiotem sprawy było stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">S. B. (4)</span> i <span class="anon-block">C. B.</span>.</p> <p>Zasada orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego zawarta jest w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> Wynika z niego, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ta zasada orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne.</p> <p>Przypomnieć należy, że w toku sprawy, w odniesieniu do spadku po <span class="anon-block">C. B.</span> ustalono, iż zmarły pozostawił po sobie testament własnoręczny sporządzony w dniu 15 grudnia 1999 roku. Uczestnik <span class="anon-block">A. B.</span> podważał ważność testamentu spadkodawcy wskazując, że nie został on własnoręcznie sporządzony i podpisany przez <span class="anon-block">C. B.</span>. Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego grafologa. Uznać zatem należy, iż dowód ten nie został przeprowadzony jedynie w interesie uczestnika. Przeprowadzono go w celu wyjaśnienia kto jest spadkobiercą. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku nie występuje bowiem sprzeczność interesów w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2;art. 520 § 3)">art. 520 § 2 i 3 k.p.c.</a> Przez sprzeczność interesów uczestników rozumie się bowiem stan, w którym powstaje wyraźna kontradykcja co do oczekiwanego wyniku sprawy, gdyż wnioskodawca oczekuje uwzględnienia wniosku, a będący w opozycji uczestnik jego oddalenia (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1959 r., 2 CR 859/58, OSN 1961, nr 2, poz. 45). W sprawach o stwierdzenie nabycia spadku wszyscy uczestnicy w równym stopniu są zainteresowani stwierdzeniem kto jest spadkobiercą i to niezależnie od tego, czy sami - i w jakim udziale - dziedziczą spadek czy też nie dziedziczą z uwagi na testament. Odmienne stanowiska zainteresowanych w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku nie oznacza, że między wnioskodawczynią a uczestnikiem występuje sprzeczność interesów. Wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku służy nie tylko ujawnionemu w nim spadkobiercy, ale również dzieciom spadkodawcy, które na jego podstawie mogą względem wierzycieli powołać się na brak swojej odpowiedzialności za długi. Jest przydatne też wierzycielowi występującemu w sprawie do dochodzenia roszczeń od spadkobiercy dłużnika. W dniu dzisiejszym nie można stwierdzić, komu bardziej przyda się wydane postanowienie. To zaś prowadzi do wniosku, że zarówno uczestnik, jak i wnioskodawczyni zainteresowani byli wynikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku w równym stopniu. W takim też stopniu muszą ponieść wydatki, wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa w toku sprawy zakończonej postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku - każdy po 297,50 zł.</p> <p>Dodatkowo należy mieć na uwadze, że spadkodawca sporządził w sprawie testament zwykły, który z zasady może budzić wątpliwości co do jego autentyczności. W takiej sytuacji kwestionowanie przez uczestnika tego testamentu, które w efekcie wygenerowało przedmiotowe koszty sądowe, nie mogło skutkować obciążeniem tymi kosztami wyłącznie uczestnika, jak to uczynił Sąd pierwszej instancji.</p> <p>Argumentując jak powyżej, Sąd Odwoławczy - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a>, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a>, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> zmienił zaskarżone postanowienie, orzekając jak w punkcie 1. sentencji.</p> <p>W pozostałym zakresie, to jest w jakim uczestnik wniósł o odstąpienie od obciążania go kosztami wynagrodzenia za sporządzenie opinii przez biegłego grafologa, zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Wskazać należy, iż szczególny charakter instytucji zawartej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> pozwala zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Urzeczywistnia więc ona zasadę słuszności i pozostawia w gestii sądu orzekającego ocenę czy w danej, konkretnej sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. Przy ocenie przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> zwykle brane są pod uwagę takie okoliczności, które zarówno odnoszą się do faktów związanych z samym przebiegiem procesu, jak i takie, które dotyczą stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.</p> <p>Przenosząc powyższe reguły wykładni na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że nie zaistniały w tej sprawie szczególne okoliczności, o jakich stanowi ww. przepis. Przedmiotowa sprawa jest sprawą o stwierdzenie nabycia spadku, a obciążający uczestnika obowiązek poniesienia kosztów wynagrodzenia za sporządzenie opinii przez biegłego sądowego wynika z konieczności wyjaśnienia kto jest spadkobiercą.</p> <p>Dlatego też zażalenie w tym zakresie podlegało oddaleniu, o czym Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2. sentencji postanowienia, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a>, w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>Podobnie jak to miało miejsce w odniesieniu do kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a>, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a>, orzeczono, że oboje uczestnicy ponoszą koszty postępowania zażaleniowego związane ze swoim udziałem w sprawie. Orzeczenie w tym przedmiocie zawarte zostało w punkcie 3. sentencji postanowienia.</p> <p>O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 4. sentencji postanowienia, przyznając od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie na rzecz adwokata <span class="anon-block">B. S.</span> kwotę 73,80 zł.</p> <p>Wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi uczestnika została ustalona w oparciu o przepisy § 8 pkt 2 i § 16 ust 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714), przy uwzględnieniu stawki 23% podatku od towarów i usług.</p> <p>SSO Tomasz Szaj SSO Sławomir Krajewski SSO Tomasz Sobieraj</p> <p>Zarządzenia:</p> <p>- odnotować i zakreślić;</p> <p>- odpisy postanowienia doręczyć pełnomocnikom uczestników;</p> <p>- zwrócić akta sprawy SR.</p> </div>