I SPP/Go 82/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2020 r. sprzeciwu L.K. i W.K. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 82/20 wydanego na skutek wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego przed wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE L. i W. małżonkowie K., przed wniesieniem skargi, wystąpili o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W rubryce nr 3 formularza PPF obejmującej informacje o przedmiocie zaskarżenia podali, że wnioski te dotyczą decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok wraz z odsetkami za zwłokę. Z oświadczeń wnioskodawców wynika, że są małżeństwem i mieszkają razem. Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98m2 oraz samochodu osobowego marki [...]. Nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych czy wierzytelności. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez L.K. w kwocie 1.338,47 zł, umowy zlecenia w kwocie 1.462,88 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł, a także renty W.K. w wysokości 1.432,96 zł. Jako stałe wydatki i zobowiązania miesięczne wnioskodawcy wskazali: spłatę kredytu hipotecznego w wysokości - ok. 66 USD, spłatę kredytu gotówkowego - 1.000 zł, spłatę kredytu na zakup samochodu - 485 zł, spłatę kredytu na zakup komputera - 280 zł, koszty ubezpieczenia na życie ok. 68 zł, opłaty za gaz 460 zł, za prąd ok. 350 zł, za wodę 200 zł, telefon i internet ok. 110 zł. Dodatkowo zaznaczyli, że ponoszą znaczne wydatki związane z wizytami u lekarza, zakupem leków i rehabilitacją (L.K. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, zaś wobec W.K. orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności), a także dojazdem wnioskodawczyni do pracy. Oświadczyli także, że od maja 2020 r. mają zablokowane konto i pomniejszone wynagrodzenie skarżącej w związku z zajęciem komorniczym z tytułu zwrotu odprawy. Postanowieniem z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 81/20 Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych, oddalając jednocześnie ich wnioski w pozostałym zakresie. W motywach uzasadnienia ww. postanowienia Referendarz wyjaśnił, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawców jest mu znana z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SPP/Go 28/20, I SPP/Go 20/20, I SPP/Go 10/20, I SPP/Go 5/20, I SPP/Go 136/19, I SPP/Go 78/19, I SPP/Go 40/19, I SA/Go 349/19, I SA/Go 341/19, I SA/Go 104/19, I SA/Go 478/18, I SA/Go 350/18, I SA/Go 208/18 i 207/18, I SA/Go 175/18 i 174/18). W świetle oświadczeń wnioskodawców oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach Referendarz stwierdził, że ich sytuacja nie uległa znacznej zmianie. W ocenie Referendarza, zasadne jest zwolnienie wnioskodawców od ponoszenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie bowiem z przedstawionych przez nich oświadczeń oraz akt innych postępowań wynika, że oboje są osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi opieki lekarskiej i rehabilitacji. Posiadają dom mieszkalny o powierzchni 98m2, w którym zamieszkują, oraz samochód. Nie mają oszczędności. Ich stałe wydatki pochłaniają całość uzyskiwanych dochodów. W tej sytuacji, poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić wnioskodawców na uszczerbek utrzymania koniecznego. Jednakże Referendarz stwierdził, że na obecnym etapie, brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcom doradcy podatkowego. O ile bowiem ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego. Analiza akt spraw dotychczas zainicjowanych przez skarżących przed tut. Sądem dowodzi nadto, że potrafią oni samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu; prawidłowo sporządzają i wnoszą skargi oraz pisma procesowe, także w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw wskazując, że ich sytuacja zdrowotna uległa pogorszeniu. Nadto stwierdzili, że powinni być w pełni reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Brak profesjonalnego pełnomocnika przyczynia się do tego, iż ich sprawy toczą się od 2009 r. przed tutejszym Sądem i mają negatywny wpływ na ich finanse - były odbierane im ulgi, zajęto wynagrodzenie i rentę inwalidzką, czy zaliczano nadpłaty w podatkach w poczet zaległości podatkowych za lata ubiegłe. Ponadto zajęte jest konto bankowe przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz przez komornika z tytułu wypłaconej odprawy oraz ponoszą znaczące wydatki z tytułu dojazdów do pracy wnioskodawczyni. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że oboje są osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi opieki lekarskiej i rehabilitacji. Nie mają oszczędności, a ich stałe wydatki pochłaniają całość uzyskiwanych dochodów. Wobec powyższego, zgodzić się należy z Referendarzem sądowym, że zasadne jest zwolnienie skarżących od kosztów sądowych, bowiem poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Podzielić należy także stanowisko Referendarza, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na obecnym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia dla wnioskodawców doradcy podatkowego. Jak słusznie zauważył Referendarz sądowy analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu. Świadczy o tym chociażby prawidłowe złożenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] (skarga ta wpłynęła już do Sądu, a sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 347/20) oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Natomiast na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Wyjaśnić trzeba, co też uczynił już referendarz sądowy, że konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13 dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe, czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Niemniej jednak, wbrew sugestii wynikającej ze sprzeciwu, stanowiąca gwarancję ochrony uprawnień strony rola Sądu nie oznacza, że Sąd bezrefleksyjne będzie podzielał stanowisko strony wnoszącej skargę. Zaznaczyć należy, że strona niepodzielająca stanowiska sądu pierwszej instancji ma prawo do wnoszenia środków zaskarżenia od wydanych przez ten sąd orzeczeń. Nadmienić również należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Siuda [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Siuda, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, Tezy do art.243, LEX). Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.