II OSK 1721/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie NSA Alicja Plucińska-Filipowicz del. WSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Y. Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 35/10 w sprawie ze skargi Y. Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 35/10 oddalił skargę Y. Sp. z o.o. w Warszawie na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Pismem z dnia 28 grudnia 2007 r. Y. Sp. z o. o. w Warszawie zwróciła się do Prezydenta m. st. Warszawy z wnioskiem o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku usługowego - Centrum Kulturalno - Konferencyjnego wraz z Galerią Fotograficzną na działce ew. nr [...] w obrębie [...], położonej przy ul. [...] w Warszawie. Pismem z dnia 27 lutego 2008 r. Prezydent m. st. Warszawy zwrócił się do Stołecznego Konserwatora Zabytków o uzgodnienie projektu decyzji o warunkach zabudowy dla przedmiotowej inwestycji. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Stołeczny Konserwator Zabytków odmówił uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy dla przedmiotowej inwestycji, ponieważ ustalone dla jej lokalizacji warunki nie uwzględniają w pełni uwarunkowań historyczno-konserwatorskich. Jak wynika z fotografii lotniczych z 1935 r. ograniczające teren inwestycji ulice Wiejska, Piękna (dawniej Piusa XI), Matejki oraz Al. Ujazdowskie były zabudowane zwartą zabudową pierzejową. Natomiast określony w projekcie decyzji zarys budynku nie nawiązuje do historycznej zasady kształtowania zabudowy poprzez utrzymanie linii zabudowy ul. Pięknej, jak również nie uwzględnia możliwości kontynuacji zabudowy narożnika ul. Pięknej i ul. Wiejskiej oraz pierzei ul. Wiejskiej, odzwierciedlających historyczny układ zabudowy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez postanowienie z dnia [...] października 2009 r. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Organ ten nie kwestionował możliwości zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości, jednakże podzielił pogląd Stołecznego Konserwatora Zabytków, że ze względu na konieczność ochrony zabytkowego układu urbanistycznego wskazane jest, by planowana inwestycja nawiązywała do historycznej zabudowy typu pierzejowego. Wnioskodawca zaskarżył postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarzucając mu naruszenie art. 106 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia Prezydenta m. st. Warszawy - Stołecznego Konserwatora Zabytków w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy dla przedmiotowej inwestycji w sytuacji, w której decyzja w przedmiocie warunków zabudowy będzie wydawana przez ten sam organ, tj. Prezydenta m. st. Warszawy, który dokonuje uzgodnień, a więc brak było podstaw dla zastosowania trybu postępowania określonego w art. 106 k. p. a., co stanowi o nieważności postępowania (wydanie aktu bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że Stołeczny Konserwator Zabytków działał na podstawie porozumienia z dnia 1 czerwca 2005 r. w sprawie powierzenia m.st. Warszawie prowadzenia spraw z zakresu właściwości Wojewody mazowieckiego, realizowanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Dz.Urz. Woj. Maz. nr 138, poz. 4314 ze zm.). Zgodnie z § 2 pkt 2 lit. b. tego porozumienia Stołeczny Konserwator Zabytków wydaje postanowienia w przedmiocie decyzji o warunkach zabudowy. Sąd powołując się na wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2008 r., II OSK 1855/06, uznał, iż "inny organ’ w rozumieniu art. 106 § 1 k.p.a. to nie tylko organ różny pod względem nazwy i wyodrębnienia organizacyjnego w stosunku do organu właściwego do wydania decyzji, ale także ten sam organ, o ile szczególne przepisy prawa regulujące właściwość rzeczową kumulują w tym samym organie kompetencje do załatwienia sprawy głównej oraz do wydania postanowienia uzgadniającego. Sąd podzielił stanowisko organu, iż odmowa uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy dla przedmiotowej inwestycji jest słuszna. Przedmiotowa nieruchomość znajduje się bowiem na terenie pomnika historii "Warszawa - historyczny zespół miasta z traktem królewskim i Wilanowem." Z § 2 zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. (M.P. nr 50, poz. 423) wynika, że celem ochrony tego obszaru jest jego zachowanie ze względu na wartości historyczne, artystyczne i autentyczność historycznego układu urbanistycznego. Zgodnie z art. 3 pkt 12 ustawy o ochronie zabytków przez historyczny układ urbanistyczny należy rozumieć przestrzenne założenie miejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg. W przypadku układów urbanistycznych ochronie konserwatorskiej podlegają więc także relacje przestrzenne pomiędzy obiektami zabudowy, w tym linie zabudowy. Historyczne zagospodarowanie działek położonych ul. Pięknej (dawniej Piusa XI) charakteryzowała ścisła, pierzejowa linia zabudowy, o czym świadczą dołączone do akt zdjęcia. Jak słusznie wskazuje organ, linię tę zachowuje pałac położony na rogu ul. Pięknej i Al. Ujazdowskich, a także zabudowa narożnika ul. Wiejskiej i Pięknej. Nie została więc w ocenie Sądu naruszona swoboda oceny dowodów, której dotyczy art. 80 k.p.a. Okoliczność, że w pobliżu przedmiotowej nieruchomości istnieją budynki, które nie znajdują się w historycznej, pierzejowej linii zabudowy ul. Pięknej zdaniem Sądu nie uniemożliwia stanowiska, iż - w świetle wyżej wskazanych przepisów zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. oraz ustawy o ochronie zabytków - kolejne budynki powinny być lokalizowane na niezabudowanych dotychczas działkach w historycznej linii zabudowy, zdając sobie oczywiście sprawę z tego, iż w realnie dającej się przewidzieć przyszłości całkowite nawiązanie do dawnej linii zabudowy nie jest możliwe. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej – p.p.s.a.). Od powyższego wyroku Y. Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. (poprzez ich niezastosowanie) w zw. z § 2 zarządzenia Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii, polegające na nieuwzględnieniu skargi w sytuacji, w której rozstrzygnięcia organów ochrony zabytków obu instancji opierały się na błędnej wykładni powołanego przepisu zarządzenia Prezydenta RP i nakładały na Skarżącą obowiązek odtworzenia (a nie zachowania) historycznego układu urbanistycznego rejonu ulic Pięknej, Wiejskiej oraz Matejki, który to układ urbanistyczny nie istnieje od czasów II wojny światowej; b) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (poprzez jego niezastosowanie) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu skargi na zaskarżone postanowienie w sytuacji, w której na mocy tego postanowienia i dowolnych ustaleń organu administracji doszło do nałożenia na Spółkę Y. - niemożliwych do spełnienia - obowiązków prawnych w zakresie odtworzenia na nieruchomości przy ul. [...] w Warszawie przedwojennej zabudowy pierzejowej, które to obowiązki: - nie wynikają z przepisów prawa; - w stanie faktycznym niniejszej sprawy skutkowałyby naruszeniem norm prawa budowlanego, wynikających z § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - w zakresie konieczności sytuowania budynku zabudowy pierzejowej bezpośrednio w granicy bocznej sąsiedniej nieruchomości gruntowej, co w konsekwencji prowadziłoby do niedochowania wymagań dotyczących minimalnej odległości zabudowy od granicy sąsiedniej nieruchomości placówki dyplomatycznej — Ambasady Kanady; 2. naruszenie prawa materialnego poprzez: a) błędną wykładnię przepisu § 2 zarządzenia Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii mającego w sprawie zastosowanie na mocy art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegającą na niezasadnym uznaniu, iż celem ochrony pomnika historii "Warszawa - historyczny zespół miasta z traktem królewskim i Wilanowem" jest w istocie nie zachowanie, a odtworzenie historycznego układu urbanistycznego chronionego obszaru nawet w miejscach, w których ten historyczny układ urbanistyczny (tj. zabudowa pierzejowa) nie istnieje od czasów II wojny światowej, a rodzaj istniejącej obecnie zabudowy sąsiedniej nie pozwala na odtworzenie tego rodzaju zabudowy; b) błędną wykładnię przepisu art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przejawiającą się uznaniem za formę ochrony zabytków działań organów administracji, zmierzających w istocie do nałożenia na inwestora obowiązku odtworzenia zabytkowego układu urbanistycznego, nieistniejącego od czasu II wojny światowej i niemożliwego do odtworzenia w realnie dającej się przewidzieć historii. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, na podstawie art. 185 § 1, art. 188 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, względnie - w razie nie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a także postanowienia organu I instancji oraz orzeczenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowo - administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma prawidłowa wykładnia przepisu § 2 zarządzenia Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 r., zgodnie z którym celem ochrony pomnika historii "Warszawa - historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem" jest zachowanie, ze względu na wartości historyczne, artystyczne i autentyczność historycznego układu urbanistycznego oraz wartości niematerialne jako ośrodka władzy politycznej i administracyjnej Kraju od XVI wieku, bogactwa rozwiązań architektonicznych, sztuki ogrodowej, rzeźby i rzemiosła artystycznego. Jak wskazuje zatem literalna treść powołanego przepisu, celem ochrony pomnika historii jest zachowanie historycznego układu urbanistycznego chronionego obszaru. Według Słownika Języka Polskiego PWN (Warszawa 1978, tom III, str. 891) — "zachowywać" to dochować cos w stanie nie zmienionym, nie naruszonym, nie zniszczonym; uchronić coś przed zapomnieniem; podtrzymać, utrzymać. Tymczasem, zarówno organy ochrony zabytków obu instancji, jak również Sąd I instancji, dokonały wykładni § 2 zarządzenia w sposób sprzeczny z jego literalną treścią. Nałożono bowiem na inwestora obowiązek nawiązania do przedwojennego charakteru zabudowy pierzejowej rejonu ulic Pięknej oraz Wiejskiej, z całkowitym pominięciem i zlekceważeniem aktualnej zabudowy sąsiedniej. Takie rozstrzygnięcia w istocie rzeczy nie prowadzą do zachowania historycznego układu urbanistycznego chronionego obszaru, lecz raczej nakładają na Skarżącą obowiązek odtworzenia historycznego układu urbanistycznego, który od dawna nie istnieje w tym rejonie (co jest bezsporne). Według powołanego Słownika (s. 479) "odtworzyć" to przywrócić czemuś dawny wygląd, stworzyć coś na nowo według zachowanych fragmentów, wzorów itp.; zrekonstruować. Zdaniem skarżącej, zdziwienie budzi przyznanie przez Sąd, że kolejne budynki lokalizowane na dotychczas niezabudowanych nieruchomościach powinny być umieszczane w historycznej linii zabudowy pierzejowej, z jednoczesnym przyznaniem, że ze względu na istniejącą obecnie zabudowę (w szczególności, sąsiedztwo placówek dyplomatycznych Ambasady Kanady oraz Ambasady Francji) w realnie dającej się przewidzieć przyszłości całkowite nawiązanie do dawnej linii zabudowy nie jest możliwe. Ta okoliczność faktyczna jest bezsporna, gdyż wybudowane po II wojnie światowej placówki dyplomatyczne (poprzez wycofanie budynków w stosunku do linii ulicy Pięknej) w sposób jednoznaczny i nieusuwalny zniweczyły możliwość powrotu w tym rejonie do dawnej linii zabudowy pierzejowej. W powyższym kontekście stwierdzono, że w zaskarżonym orzeczeniu całkowicie pominięte zostały kwestie niemożności zabudowy nieruchomości przez Spółkę Y. w granicy nieruchomości gruntowej, ze ścianą boczną budynku bez otworów okiennych (§ 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). Skoro bowiem w opinii organów ochrony zabytków celem jest odtworzenie przedwojennej zabudowy pierzejowej, to zabudowa taka musiałaby zostać zaprojektowana przez Spółkę Y. do granic bocznych nieruchomości gruntowej (będącej w jej użytkowaniu wieczystym), bez otworów okiennych w ścianach bocznych budynku. Z kolei, taka realizacja zabudowy jest niemożliwa do spełnienia ze względu na wymóg zachowania odległości zabudowań od granic sąsiedniej nieruchomości Ambasady Kanady (wymóg bezpieczeństwa placówek dyplomatycznych), a także ze względu na brak zgody na realizację takiej zabudowy ze strony właściciela drugiej nieruchomości sąsiedniej — m. st. Warszawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Skarga kasacyjna jest znacznie sformalizowanym środkiem zaskarżenia określonych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Musi ona spełniać wymogi formalne przewidziane dla pism procesowych w postępowaniu sądowym, a ponadto powinna zawierać także wskazanie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć wskazanie konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego. Wniesiona w sprawie niniejszej skarga kasacyjna w zakresie, w jakim zarzuca naruszenie przepisu art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie do końca spełnia wskazane wyżej warunki ponieważ w skardze kasacyjnej nie wskazano, którą konkretnie jednostkę redakcyjną tego przepisu (punkt) miały naruszyć Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem. Z powyższego względu niemożliwe było odniesienie się do tego zarzutu. Sąd nie może bowiem domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Stosownie do art. 60 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. nr 80, poz. 717 ze zm.) do decyzji o warunkach zabudowy stosuje się m. in. art. 53 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, który stanowi, że w odniesieniu do obszarów i obiektów objętych ochroną konserwatorską decyzje wydaje właściwy organ po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Uzgodnienia dokonuje się w trybie art. 106 k.p.a. Przedmiotowa inwestycja polegająca na budowie budynku usługowego - Centrum Kulturalno - Konferencyjnego wraz z Galerią Fotograficzną na działce ew. nr [...] w obrębie [...], położonej przy ul. [...] w Warszawie została zaplanowana do realizacji na obszarze zabytkowego obszaru "Warszawa - historyczny zespół miasta z traktem królewskim i Wilanowem", uznanym za pomnik historii zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 r. (M. P. nr 50, poz. 423). Na mocy art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 z późn. zm.) zabytki nieruchome uznane za pomniki historii na podstawie dotychczasowych przepisów stały się pomnikami historii w rozumieniu także tej ustawy. Pomnik historii stosownie zaś do art. 7 ustawy o ochronie zabytków stanowi jedną z form ochrony konserwatorskiej. Stosownie do § 2 powołanego zarządzenia Prezydenta RP - celem ochrony pomnika historii wymienionego w § 1 jest zachowanie, ze względu na wartości historyczne, artystyczne i autentyczność historycznego układu urbanistycznego oraz wartości niematerialne, jako ośrodka władzy politycznej i administracyjnej Kraju od XVI wieku, bogactwa rozwiązań architektonicznych, sztuki ogrodowej, rzeźby i rzemiosła artystycznego. Jak wynika z akt sprawy niniejszej w tym map stanowiących załącznik do projektu decyzji o warunkach zabudowy w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej inwestycji znajduje się budynek Ambasady Kanady oraz po przeciwnej stronie ulicy Pięknej budynek Ambasady Francji. Oba wymienione budynki nie są usytuowane bezpośrednio przy ulicy Pięknej, lecz są wycofanymi w głąb terenu budynkami wolnostojącymi. Z mapy stanowiącej podstawę analizy funkcji oraz cech zagospodarowania terenu wynika, że na omawianym obszarze dominuje zabudowa wolnostojącymi niewysokimi budynkami. Na analizowanym odcinku ulicy Pięknej również nie mamy więc do czynienia z zabudową pierzejową z uwagi na wolnostojące wycofane w głąb od ulicy Pięknej budynki ambasad Kanady i Francji. W takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę okoliczność, iż powołane zarządzenie Prezydenta RP zostało wydane w roku 1994, a więc w czasie, gdy oba budynki Ambasad Francji i Kanady już istniały, a jego celem była ochrona obszaru historycznego centrum Warszawy przed dalszymi odstępstwami od założonego układu urbanistycznego. Tak więc istotą tego zarządzenia, a zarazem zaskarżonego postanowienia, nie jest jak twierdzi skarżąca Spółka odtworzenie dawnego, istniejącego jeszcze przed II Wojną Światową, układu urbanistycznego, a zachowanie tego układu w kształcie, który nadaje się do zachowania. Linie zabudowy jako element układu urbanistycznego tego obszaru winny być zachowane z uwzględnieniem założeń przewidzianych w tym zarządzeniu Prezydenta RP. Rozumowanie przeciwne, zakładające, iż ze względu na odstępstwa wynikające ze zlokalizowania na wspomnianym obszarze budynków Ambasad Francji i Kanady prowadziłoby do wniosków contra legem. Pierwszeństwo dawalibyśmy wyjątkom (odstępstwom od zasady zabudowy pierzejowej), a więc cele, jakie przyświecały wydaniu przez Prezydenta RP zarządzenia z dnia 8 września 1994 r. stałyby się fikcją. Na tym terenie dozwolony byłby każdy rodzaj zabudowy. Takie rozumowanie wydaje się jednak całkowicie niedopuszczalne. Tak więc za trafne należy uznać stwierdzenie Sądu I instancji, iż w jego ocenie w sprawie niniejszej nie została naruszona swobodna ocena dowodów (art. 80 k.p.a.). W sprawie tej nie doszło również do naruszenia przez organy orzekające, a także przez Sąd I instancji przepisu art. 77 § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie rozważania zawarte w wyroku z dnia 8 listopada 2011 r., II OSK 1795/10 odnoszącym się do tej samej nieruchomości. Za pozbawiony podstaw należało także uznać zarzut naruszenia § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, gdyż po pierwsze na etapie wydawania decyzji o warunkach zabudowy przepis ten nie znajduje zastosowania, a ponadto zgodnie z § 12 ust. 2 usytuowanie budynku przy granicy działki jest możliwe, gdy wynika to z decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W takiej sytuacji skoro zarzut naruszenia przepisu § 2 zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii oraz zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. nie okazały się zasadne należało skargę kasacyjną oddalić. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.