II GZ 59/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 134/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 7 grudnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających od 4,5% do 18% alkoholu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w pkt 2 dotyczącym odmowy ustanowienia adwokata i sprawę w tym zakresie przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 listopada 2006 r. oddalił skargę T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 7 grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających od 4,5% do 18% alkoholu. T. B. wnioskami z dnia 23 grudnia 2006 r. i 2 stycznia 2007 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 134/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyznał skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata. Rozpoznając ponownie sprawę na skutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 8 lutego 2007 r. przyznał skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd zaznaczył, że instytucja prawa pomocy przewidziana jest dla osób charakteryzujących się ubóstwem, którzy nie posiadają żadnych aktywów i dla których konieczność poniesienia kosztów związanych z postępowaniem oznacza niemożność realizacji swoich praw przed sądem. W sytuacji gdy strona posiada środki finansowe, a poniesienie kosztów wiązać się będzie z wyrzeczeniami powodującymi uszczerbek w zwykłym utrzymaniu, może to stanowić podstawę do częściowego przyznania prawa pomocy. Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd podał, iż skarżąca posiada źródło utrzymania, którym jest dochód z prowadzonej działalności, w kosztach utrzymania syna pomaga w jakimś stopniu jego ojciec, jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej, posiada wolne środki na koncie oraz spłaca kredyt zaciągnięty na remont samochodu. W ocenie Sądu wszystko to świadczy o tym, iż skarżąca posiada możliwości płatnicze. Sytuacja skarżącej nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, ale przemawia za skorzystaniem przez nią z częściowego przyznania prawa pomocy. Sąd podał, że sama skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy podniosła, że pokrycie przez nią kosztów wszystkich postępowań na jego obecnym etapie powodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i syna, wskazujący tym samym, że jej sytuacja zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. B. wniosła o jego zmianę w punkcie 2, w którym Sąd odmówił ustanowienia adwokata, zarzucając naruszenie "art. 47 akpt 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej". Skarżąca podała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jej sytuacja majątkowa daje podstawy do skorzystania z prawa pomocy w całym wymiarze. Nadmieniła, że posiadanie wolnych środków na koncie w dniu 15 stycznia 2007 r. w kwocie 111,13 zł było chwilowe, do czasu dokonania przelewu do ZUS. Podała również, iż nie dysponuje oszczędnościami, które mogłaby przeznaczyć na koszty związane z opłaceniem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Koszty związane z wszczęciem postępowania kasacyjnego nie mieszczą się w jej możliwościach finansowych bez spowodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i syna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., wnioskowane przez skarżącą prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje obok zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez Sąd prawa pomocy w przewidzianej w tym przepisie formie jest obligatoryjne. Dodatkowo nadmienić należy, że prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika finansowane jest ze środków budżetu państwa i powinno ograniczać się do przypadków, w których ustanowienie pełnomocnika z wyboru w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższych regulacji nie można uznać za przekonywująco uzasadnione stanowisko Sądu I instancji sprowadzające się do odniesienia się do sytuacji materialnej skarżącej jedynie w ten sposób, że uzyskuje ona dochód z prowadzonej działalności, bez bliższego określenia wysokości tego dochodu. Twierdzenie Sądu, że w kosztach utrzymania syna skarżącej pomaga w jakimś stopniu ojciec, oparte jest wyłącznie o "dodatkowe oświadczenie" skarżącej z dnia 19 stycznia 2007 r., w którym podała, że ojciec dziecka kupuje mu przybory szkolne, ubrania i drobne upominki, przy czym skarżącej nie jest znana wysokość tych wydatków. Z kolei, jeżeli chodzi o podaną przez Sąd okoliczność, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej, to stwierdzić należy, iż Sąd nie poczynił żadnych ustaleń, czy i w jakiej wysokości skarżąca z tego tytułu osiąga dochody. Posiadane przez skarżącą wolne środki na koncie wynoszą – według stanu konta na dzień 16 stycznia 2007 r. – kwotę 111,13 zł. Trudno zatem uznać, iż te środki są wystarczające na opłacenie kosztów związanych z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W każdym razie Sąd I instancji w tym zakresie nie odniósł się do stawek przewidzianych dla czynności adwokatów lub radców prawnych przed sądami administracyjnymi. Ta ostatnia okoliczność wymagała zaś rozważenia również dlatego, że Sąd I instancji uznał za zasadne zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Stąd należało podać, z jakich przyczyn skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w określonej wysokości, a może – z uwagi na posiadaną sytuację materialną – ponieść koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na mocy art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.