I SA/Bd 499/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres marzec – maj 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID-19". Decyzją z [...] lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu ww. składek za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ przywołał art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.), dalej "u.s.u.s.", przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od 1 marca do 31 maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zakład podał, że w myśl art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy o COVID-19, płatnik składek, który ubiega się o zwolnienie z ich opłacenia, zobowiązany był przesyłać do ZUS dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami był zwolniony z obowiązku ich składania. Organ zaznaczył, że przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca br., stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych. Organ wyjaśnił, że jak wynika z analizy konta płatnika składek, Skarżący nie przesłał do [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. Dlatego nie przysługuje mu zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pacy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Pismem z [...] lipca 2020 r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że złożył stosowne dokumenty z opóźnieniem, które było spowodowane przeoczeniem obowiązku złożenia deklaracji, obecną trudną sytuacją i brakiem możliwości osobistego kontaktu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu przedmiotowych składek za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Podkreślił, że z analizy konta płatnika składek wynika, iż Skarżący nie przesłał do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r., a zatem nie spełnił warunku wynikającego z art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19. W związku z powyższym, w ocenie organu, nie przysługuje mu zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pacy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, chorobowe, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres marzec – maj 2020 r. W uzasadnieniu podniósł, że ustawa o COVID-19 obowiązuje do 24.07.2020 r., zatem wszystkie dokumenty, ich korekty i inne dotyczące tej ustawy powinny zostać uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku. Skarżący stwierdził, że sytuacja w jakiej się znalazł jest wyjątkowa i brak możliwości kontaktu z pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spowodował drobne zaniedbania. Wskazał, że złożył stosowne dokumenty z opóźnieniem, tj. w dniu 13.07.2020r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia [...] października 2020 r. Skarżący ponownie wniósł o rozpatrzenie jego wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu przedmiotowych składek. Zwrócił uwagę, że zgodnie z przepisami Decyzje/Informacje w sprawie zwolnienia z ZUS wydawane są za każdy m-c osobno i w terminie 30 dni. Skarżący postawił pytanie, dlaczego nie otrzymał takich informacji. Stwierdził, że gdyby Zakład Ubezpieczeń Społecznych dotrzymał terminu wydania informacji w maju, dostarczyłby mu informację jak pozostałym płatnikom składek, że nie zwalnia go z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za m-c marzec 2020 r., wówczas miałby jeszcze możliwość dopełnienia spoczywającego na nim obowiązku dostarczenia wymaganych dokumentów, mimo trudnej dla wszystkich sytuacji w jakiej się znaleźliśmy i skorzystania ze zwolnienia. Strona stwierdziła, że pozbawiono ją takiej możliwości. Nie otrzymała takich informacji, tylko decyzję, która została wydana po ustawowym terminie, jest bowiem datowana na [...] lipca 2020 r., a doręczona [...] lipca 2020r., co pozbawiło Stronę możliwości skorzystania ze zwolnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz.1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] października 2020 r. odwołano rozprawę i skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym Skarżący został poinformowany (data odbioru – [...] listopada 2020 r.). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r. poz. 2107) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2107), dalej jako: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję w przedmiocie odmowy zwolnienia Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy - za okres od marca do maja 2020 r. Organ podnosi, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia, bowiem warunkiem zwolnienia było przesłanie stosownej dokumentacji nie później niż do 30 czerwca 2020 r., natomiast Skarżący złożył deklarację rozliczeniową w dniu 13 lipca 2020 r., a zatem po terminie. Z kolei Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreśla, że sytuacja jest wyjątkowa i brak możliwości kontaktu z pracownikami ZUS spowodował złożenie dokumentów z opóźnieniem. Podać należy, że zgodnie z art. 31zq ustawy o COVID-19: 1. Za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek. 3. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Nie budzi zatem wątpliwości, że rację ma organ, że warunkiem zwolnienia z opłacania składek jest złożenie wymaganej dokumentacji w terminie do 30 czerwca 2020 r. Strony są zgodne, że w niniejszej sprawie deklaracja została złożona po tym terminie. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Zatem powołane przepisy nakazują organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu, albowiem organ nie wyjaśnił, czy rzeczywiście brak było możliwości kontaktu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, jak podniósł Skarżący w skardze oraz wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a które uniemożliwiło mu złożenie deklaracji w terminie. W konsekwencji czy istniały trudności w kontakcie na tyle istotne, że uniemożliwiły złożenie w terminie wymaganej deklaracji. Zaskarżona decyzja nie zawiera w tym zakresie stosownego wywodu, pomimo podniesienia tej okoliczności we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Powyższe stanowi naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 (decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne) i § 3 k.p.a., na podstawie którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi zatem integralny składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z 12 maja 2000 r., I SA/Kr 856/98). Zatem uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji, powinno zawierać ocenę materiału dowodowego zebranego w postępowaniu, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kardynalne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 tej ustawy. Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 7 stycznia 2009 r., II SA/Wa 1245/08: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy". Sąd w obecnym składzie ww. poglądy podziela. Podkreślenia wymaga, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne, czyli takie jak w przedmiotowej sprawie) lub częściowo odmowne dla wnioskodawcy, powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r., II GSK 96/10). Brak zatem wykazania, że ustalono istotne okoliczności faktyczne w odniesieniu do konkretnych przepisów prawa, stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu (wyroki: WSA w Kielcach z 28 lutego 2013r., II SA/Ke 56/13 i WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., III SA/Wr 693/11). W konsekwencji powyższego tut. Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wymogów tych nie spełnia. Biorąc to pod uwagę podkreślić trzeba, że zadaniem sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności odniesie się do wszystkich zarzutów w sposób umożliwiający poznanie Skarżącemu, a następnie ewentualnie sądowi administracyjnemu, powodów nieuwzględnienia (jeżeli nadal będzie miało to miejsce) tychże zarzutów. Organ pozbawiając prawa do zwolnienia obowiązany jest wykazać, że twierdzenie o braku możliwości kontaktu z ZUS, które uniemożliwiło złożenie deklaracji - jest nieprawdziwe albo podnoszona okoliczność nie miała istotnego wpływu na możliwość dochowania terminu złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020 r. Przy czym organ obowiązany jest podać w jakich formach wnioskodawcy mieli prawo składać wnioski, czy rzeczywiście kontakt z pracownikiem ZUS Oddział w T. i w jakim okresie - był wyłączony/utrudniony, a w przypadku nawet trudności w kontaktach z pracownikami, czy informacja ze strony organu była jednak podana, jeżeli tak to w jakiej formie dostępna. Podać też należy w jakich formach Skarżący mógł złożyć deklarację, jeżeli kontakt osobisty był utrudniony. Jednocześnie Sąd nie przesądza czy Skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacenia składek. Stwierdza wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek ponownego rzetelnego rozpoznania wniosku. W oparciu o nadesłany materiał dowodowy i uzasadnienia decyzji, Sąd nie może stwierdzić jaki był rzeczywisty stan sprawy i zająć stanowiska co do zarzutu Skarżącego, że przyczyna niedochowania terminu do złożenia deklaracji wynikła z przyczyn organizacyjnych organu. Organ odniesie się też do zarzutu nie poinformowania Skarżącego o obowiązku złożenia deklaracji. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze także regulację art. 10 § 1 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu), chyba że wykaże wystąpienie przesłanek z art. 15zzzzzn ustawy o COVID-19. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.