V SA/Wa 1084/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] lutego 2019r. nr [...] ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz [...] w W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego UZASADNIENIE Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (zwanego dalej: "SKO") z dnia [...] maja 2020 r. o numerze [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. Spółdzielnia [...] z siedzibą w W. (zwana dalej: "Spółdzielnią" bądź "Skarżącą") wystąpiła do Urzędu [...] – Biura Podatków i Egzekucji z prośbą o wyjaśnienie otrzymanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, na podstawie którego dokonano blokady środków na rachunku bankowym Spółdzielni. Wyjaśniono przy tym, że w okresie od lipca do września 2013 r. bank pobrał z rachunku bankowego Spółdzielni łączną kwotę [...] zł z tytułu wierzytelności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi na podstawie decyzji wyeliminowanych z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt VI SA/Wa 529/13. W związku z tym, środki pobrane w lipcu 2013 r. w wysokości [...] zł oraz środki pobrane w miesiącach sierpniu i wrześniu w wysokości [...] zł, które nie zostały dotychczas zwrócone, powinny zostać zaliczone na poczet zobowiązań wobec [...] i [...] (zawarte w zajęciach nr [...] i [...]). Kolejnym pismem z dnia 14 stycznia 2019 r. Spółdzielnia wezwała Dyrektora Biura Podatków i Egzekucji Urzędu [...] do zwrotu kwoty pobranej w dniu [...] stycznia 2019 r. z rachunku bankowego Spółdzielni – na podstawie nieuzasadnionego zajęcia wierzytelności z dnia [...] grudnia 2018 r. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. Prezydent Miasta [...] (zwany dalej: "Prezydentem") umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółdzielni – na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. Pismem z dnia [...] lutego 2019 r. Spółdzielnia wniosła skargę na urzędnika, który bez analizy dokumentacji zgromadzonej w Biurze Podatków i Egzekucji Urzędu [...], wydał nieistotne i zbędne postanowienie z dnia [...] stycznia 2019 r. Spółdzielnia zauważyła, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2012 r. o numerze [...], zostało już prawomocnie umorzone postanowieniem Prezydenta o numerze [...], wydanym w dniu [...] sierpnia 2013 r. Natomiast postanowienie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nie zostało zrealizowane w zakresie punktu 2, tj. uchylenia wszystkich dokonanych czynności egzekucyjnych, w tym zastosowanych środków egzekucyjnych. Reasumując Spółdzielnia zwróciła się o: (1) potwierdzenie otrzymanych wszystkich środków pobranych z rachunku bankowego w okresie od [...] lipca do [...] września 2013 r.; (2) uznanie tytułów wykonawczych podanych w decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. za zapłacone w 2013 r.; (3) uchylenie zajęcia wierzytelności z dnia [...] grudnia 2018 r. i zwrot środków pobranych na tej podstawie. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. o numerze [...], Prezydent – działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.e.a.") – odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółdzielni na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. i nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie 3 tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...] i [...], zawiadomieniem o zajęciu egzekucyjnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od Zarządu Terenów Publicznych oraz zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Wskazał następnie, że w dniach: [...] grudnia 2018 r., [...] stycznia 2019 r. oraz [...] lutego 2019 r. wpłynęły do organu egzekucyjnego pisma Spółdzielni – z uwagi na których treść oraz termin ich złożenia – zostały one w części rozpatrzone jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Prezydent wyjaśnił, że kwota egzekwowanych należności figurująca w zawiadomieniu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., wynosiła [...] zł (należność główna, odsetki wyliczone na dzień [...] sierpnia 2013 r., koszty egzekucyjne i koszty upomnienia). W wyniku realizacji zajęcia egzekucyjnego dłużnik zajętej wierzytelności - Zarząd Terenów Publicznych, w dniu [...] września 2013 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego kwotę – [...] zł. W związku z powyższym wyegzekwowane środki nie pokryły w całości należności figurujących w zawiadomieniu nr [...]. Kwota [...] zł została rozliczona zgodnie z przepisem art. 115 u.p.e.a., co pozwoliło na uregulowanie w całości kwot wynikających z tytułów wykonawczych: nr [...], nr [...], nr [...] oraz tylko częściowo kwot wynikających z tytułów wykonawczych: nr [...], nr [...] i nr [...]. Zatem nadal pozostało nieuregulowane zadłużenie z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego, objęte tytułami wykonawczymi nr [...], nr [...] i nr [...]. Z uwagi na powyższe organ egzekucyjny zastosował kolejny środek egzekucyjny – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r.). Kwota egzekwowanych należności figurująca w zawiadomieniu wynosiła [...] zł (należność główna, odsetki wyliczone na dzień [...] grudnia 2018 r., koszty egzekucyjne). W wyniku realizacji zajęcia egzekucyjnego dłużnik zajętej wierzytelności – [...] S.A., w dniu [...] stycznia 2019 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 20.023,87 zł, która obejmuje kwotę odsetek naliczonych zgodnie z przepisem art. 70 § 2 u.p.e.a., do dnia obciążenia rachunku bankowego zobowiązanego kwotą przekazywaną przez bank w wyniku realizacji zajęcia egzekucyjnego, tj. do dnia [...] stycznia 2019 r. Wyegzekwowane środki pieniężne pozwoliły na uregulowanie w całości zadłużenia z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego, objętego tytułami wykonawczymi nr [...], nr [...] i nr [...]. Reasumując organ stwierdził, że w dniu zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r.), obowiązek objęty wskazanymi w postanowieniu tytułami wykonawczymi nadal istniał, ponieważ nie został wyegzekwowany w ramach środka egzekucyjnego zastosowanego wcześniej, tj. w ramach zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu od Zarządu Terenów Publicznych (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r.). Zatem uwzględniając powołane podstawy prawne i przedstawione okoliczności, należy stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...] i [...], nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., stanowiące podstawę do umorzenia tego postępowania egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu zażalenia Spółdzielni, zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta z dnia [...] lutego 2019 r. w całości podzielając argumentację przedstawioną w jego uzasadnieniu. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy podniósł, że wskazane przez Skarżącą postanowienie Prezydenta z dnia [...] sierpnia 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczyło postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], zatem skutki prawne tego postanowienia nie mają znaczenia dla biegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółdzielni na podstawie tytułów wykonawczych będących przedmiotem niniejszego postępowania, a więc na podstawie tytułów wykonawczych nr [...],[...] i [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółdzielnia wniosła o uchylenie postanowienia SKO z dnia [...] maja 2020 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Prezydenta z dnia [...] lutego 2019 r. W uzasadnieniu Skarżąca powtórzyła argumentację zaprezentowaną w złożonych pismach, zgodnie z którą: (1) została bezpodstawnie obciążona zajęciem; (2) niewłaściwie wyliczono wysokość kwoty zajęcia, zarówno co do kwoty głównej jak i odsetek, a także tytułów wykonawczych, tj. należności wcześniej pokrytych; (3) po ponad pięcioletnim zaniechaniu, bez uprzedzenia Spółdzielni, przekazano bankowi zajęcie w dniu [...] grudnia 2018 r. Skarżąca zarzuciła również, że w uzasadnieniu postanowienia Prezydenta z dnia [...] lutego 2019 r. nie wyjaśniono, dlaczego ZTP przekazał organowi egzekwującemu jedynie [...] zł. Brak jest przy tym wyjaśnienia rozbieżności w twierdzeniu, że przekazano do [...] – [...] zł, podczas gdy [...] twierdzi, że otrzymał jedynie [...] zł. Organy nie wyjaśniły także, dlaczego zaprzestano dalszego postępowania egzekucyjnego przeciwko [...] na podstawie zajęcia z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak [...], a Spółdzielni o tym nie zawiadomiono. W ocenie Skarżącej, w uzasadnieniu postanowienia nie wskazano nadto przyczyn egzekwowania kwoty [...] zł (zajęciem wierzytelności nr [...] pobrano [...] zł), a zdaniem Spółdzielni jest ona całkowicie błędna. Reasumując Skarżąca podniosła, że SKO nie uwzględniło stanowiska Skarżącej, przyjmując bez uzasadnienia błędne stanowisko wyrażone przez Prezydenta. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu, jakkolwiek z innych względów aniżeli zostały w niej podniesione. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że wydane w sprawie postanowienia nie mogły zapaść z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze, w ocenie Sądu, Prezydent orzekł o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku żądania Skarżącej w tym przedmiocie. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia [...] lutego 2019 r. organ przyjął, że pisma, które wpłynęły w dniach: [...] grudnia 2018 r., [...] stycznia 2019 r. oraz [...] lutego 2019 r. zostały potraktowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Próżno bowiem doszukać się w treści wskazanych pism żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. zwrócono się o wyjaśnienie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącej; w piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r. – wezwano do zwrotu kwoty pobranej z rachunku bankowego na podstawie zajęcia z dnia [...] grudnia 2018 r.; natomiast pismo z dnia [...] lutego 2019 r. – oznaczone jako skarga na działania urzędnika, w istocie stanowi polemikę z postanowieniem Prezydenta z dnia [...] stycznia 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. W żadnym z wymienionych wyżej pism nie wskazano, że wolą Spółdzielni było umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jak to podkreśla się w orzecznictwie, żądanie wszczęcia postępowania określa jego przedmiot, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. W takim przypadku organ obowiązany jest zwrócić się do strony o stosowne sprecyzowanie żądania. Odstąpienie od tej czynności stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7-9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 11.06.1990 r. o sygn. akt I SA 367/90). Wobec tego, za niedopuszczalne uznać należało, by to organ decydował za Spółdzielnię jaki charakter miały jej pisma. Z pewnością nie uprawniała do tego ich treść, nie sposób również podzielić stanowiska Prezydenta, że o woli żądania mogły stanowić "terminy ich złożenia". Po drugie zaś i najważniejsze, za niedopuszczalne uznać należało orzekanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego – po jego zakończeniu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postanowienie w przedmiocie umorzenia może zapaść jedynie w toku postępowania (poprzez jego umorzenie bądź odmowę umorzenia), zaś odmowa umorzenia ma ten skutek, że postępowanie jest kontynuowane. Jak wynika natomiast z uzasadnienia do postanowienia Prezydenta, wyegzekwowane środki pieniężne pozwoliły na uregulowanie w całości zadłużenia z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego, objętego tytułami wykonawczymi nr [...], nr [...] i nr [...]. W orzecznictwie przyjmuje się, że postępowanie egzekucyjne w administracji co do zasady kończy się przez wykonanie egzekucji – realizację tytułu wykonawczego. W takim przypadku organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności zaś nie ma wówczas podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 1992 r. o sygn. akt III SA 38 /92, ONSA z 1993 r. nr 4, poz. 90; wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2013 r. o sygn. akt II FSK 2269/11; orzeczenia sądów administracyjnych są również dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie – jak wynikało z niekwestionowanych okoliczności faktycznych – organ egzekucyjny zrealizował tytuły wykonawcze, tj. wyegzekwował całą dochodzoną należność i tym samym postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Zatem, nawet gdyby przyjąć, że wolą Spółdzielni było w istocie żądanie umorzenia zakończonego już postępowania egzekucyjnego, to wniosek taki uznać należało za bezprzedmiotowy, co uzasadniałoby wydanie przez Prezydenta postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie takiego wniosku (art. 61a § 1 k.p.a.), a w przypadku organu odwoławczego – uchylenie postanowienia I instancji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego (art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.). Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że wydane w sprawie postanowienia naruszają zarówno przepisy art. 59 § 1, § 3 i § 4 u.p.e.a., jak również przepisy art. 7-9 k.p.a. Wyeliminowanie zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego w warunkach określonych w art. 134 § 1 p.p.s.a. czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do zarzutów skargi. Dodać jednak należy, że kwestie podnoszone w pismach kierowanych do organu, jak również prezentowane przez Skarżącą w skardze wymykają się w istocie kontroli Sądu, bowiem dochodzenie ewentualnego zwrotu nienależnie czy nadmiernie wyegzekwowanych w toku egzekucji środków pieniężnych – po jej zakończeniu – nie należy do właściwości sądów administracyjnych. Godzi się jednak przypomnieć, że organ nie może zignorować kierowanych do niego wystąpień, lecz winien wyjaśnić Spółdzielni sygnalizowane przez nią wątpliwości co do wysokości środków wyegzekwowanych z jej rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie I instancji, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych oparte zostało na przepisie art. 200 w związku z art. 210 § 2 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.