I OZ 875/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. i L. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 306/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. i L. M. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 306/11 odmówił H.M. i L.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmawiając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznania H.M. i L.M. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że uzyskanie prawa pomocy jest uwarunkowane wykazaniem rzeczywistego stanu majątkowego, który pozwalałby na ocenę, czy strona jest, czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonanie tej oceny możliwe jest tylko wówczas, gdy strona wskaże wszystkie źródła swego dochodu oraz wykaże wysokość dochodu z każdego z tych źródeł. Pominięcie w oświadczeniu o przyznanie prawa pomocy wysokości dochodu choćby z jednego spośród różnych źródeł, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy, oznacza bowiem niewykazanie przesłanek jego przyznania. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazali, że są osobami na tyle ubogimi, aby ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiały wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący wskazali, że posiadają dom o pow. 80 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,45 ha. Jako źródła utrzymania skarżący wskazali: rentę ZUS skarżącej w wysokości 586,07 zł oraz wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 648,00 zł. Podali, iż opłaty związane z mediami (energia elektryczna, gaz) wynoszą ok. 250 zł miesięcznie, wydatki związane z zakupem leków 280 zł miesięcznie (150 zł skarżąca i 130 zł skarżący), a ponadto skarżąca spłaca raty dwóch kredytów po 117 zł i 160 zł. Nie wykazali zaś w ogóle wysokości dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. W takich okolicznościach – w ocenie Sądu - sytuacja finansowa skarżących nie jest tego rodzaju, aby zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i ich rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie H.M. i L.M. podnieśli, że w postanowieniu z dnia 5 października 2011 r. WSA w Lublinie podjął tylko kwestię przyznania prawa pomocy, nie przychylił się jednak do zawieszenia postępowania, o co wyraźnie zwracali się w swoich wnioskach z dnia 1 sierpnia 2011 r. i 12 sierpnia 2011 r. Podkreślili, że w formularzu urzędowym o przyznanie prawa pomocy wypełnili wszystko do prawidłowej oceny sytuacji materialnej, o czym świadczy to, że wypełniony formularz został przyjęty przez sekretarkę WSA w Lublinie. Zaznaczyli, że nie zwracano się do nich w kwestii dodatkowych oświadczeń. Podali, że dochód roczny L. M. wynosi 7.776 zł, dochód roczny H. M. wynosi 7.032,84 zł, 19 letni R. M. nie pracuje. dopłaty z AR i MR wynoszą 2.822,43 zł, a dochód z gospodarstwa rolnego 5.500 zł. Łączna suma rocznych dochodów wynosi 23.131,27 zł, z czego na osobę miesięcznie przypada 642,53 zł, konieczne miesięczne wydatki to suma 807 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak słusznie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób pozostających w takiej sytuacji materialnej, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach. Wskazać należy, że z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a więc rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że posiadają dom o pow. 80 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,45 ha. Jako źródła utrzymania wskazali rentę ZUS skarżącej w wysokości 586,07 zł oraz wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 648,00 zł. Podali, iż opłaty związane z mediami (energia elektryczna, gaz) wynoszą ok. 250 zł miesięcznie, wydatki związane z zakupem leków 280 zł miesięcznie, a raty dwóch kredytów wynoszą po 117 zł i 160 zł. Zgodnie z art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wbrew zawartym w zażaleniu twierdzeniom skarżących H.M. i L.M. byli przez Sąd wezwani do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Wezwania te, doręczone w dniu 11 sierpnia 2011 r. (k. 50 i k. 51) pozostały bez odpowiedzi. W takiej sytuacji, skoro skarżący, mimo wezwania Sądu nie uzupełnili danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji prawidłowo ocenił ich sytuację materialną na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i słusznie odmówił przyznania im prawa pomocy w żądanym zakresie. Niezależnie od tego, że podane w zażaleniu nieudokumentowane informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżących pozostać muszą bez wpływu na ocenę zasadności zaskarżonego postanowienia, to zauważyć trzeba, że z danych tych wynika, że sytuacja majątkowa stron odbiega na korzyść od przedstawionej we wniosku, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia. W myśl art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna oplata. Do czasu uiszczenia w przepisany w ustawie sposób wpisu od skargi bądź uzyskania przez skarżącego prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia nie mogą być rozpoznawane żadne wnioski skarżącego, także dotyczące zawieszenia postępowania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.