II SAB/Bd 35/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skargi RS na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego (...) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu Rejonowego (...) do rozpatrzenia wniosku skarżącego (...) 2. stwierdza, że Prezes Sądu Rejonowego (...) dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. oddala skargę w pozostałej części, 4. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w(...) na rzecz (...) 6 (sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 27 marca 2020 r., skierowanym do Prezesa Sądu Rejonowego w [...], R. S. (skarżący lub wnioskodawca), powołując się na art. 61 Konstytucji RP, wniósł o udostępnienie mu informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w 2018 r. i zarejestrowanych w repertorium C, pod symbolem 056 i 056s. Wnioskodawca wskazał, że wnioskowana informacja publiczna może być zapisana na płycie CD/DVD. Jak wynika z prezentaty uwidocznionej na wniosku, wpłynął on do organu 3 kwietnia 2020 r. W odpowiedzi na wniosek, Prezes Sądu Rejonowego w [...], pismem z dnia 6 kwietnia 2020 r., poinformował wnioskodawcę, że organ nie prześle odpisów wyroków wraz z uzasadnieniami, a ewentualne nadesłanie kopii nastąpi po uiszczeniu stosownych opłat za sporządzenie kopii i ich anonimizacji. Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy bezczynność Prezesa Sądu w sprawie o udostępnienie informacji publicznej (skarga skierowana bezpośrednio do WSA). Wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z 27 marca 2020 r., wymierzenie organowi grzywny oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i zwrot od organu kosztów postępowania, w tym kosztów wysłanej korespondencji. W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ nie udostępnił żądanej informacji ani nie wydał decyzji odmownej, nie wskazał też wysokości opłaty, jaką miałby uiścić. Pismem z dnia 13 maja 2020 r., w uzupełnieniu odpowiedzi z 6 kwietnia 2020 r., Prezes Sądu przesłał skarżącemu informację publiczną w żądanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 6 maja 2020 r. Prezes Sądu, pismem z dnia 8 czerwca 2020 r., przesłał do Sądu odpowiedź na skargę wraz z aktami sprawy. W odpowiedzi wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie oddalenie skargi, wskazując, że udzielił on pełnej odpowiedzi na wniosek skarżącego z 27 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana w oparciu o kryterium legalności, obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją, gdy organ będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego w terminie określonym przepisami prawa. W kontrolowanej sprawie skarżący domagał się udostępnienia informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j Dz. U. z 2019 r., poz. 1429, dalej "u.d.i.p."). Ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej. W sprawie nie wzbudziło ani sporu między stronami, ani wątpliwości Sądu, że prezes sądu rejonowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Władzą publiczną bez wątpienia jest władza sądownicza wykonywana przez sądy i trybunały (art. 173 Konstytucji RP). Organem sądu rejonowego reprezentującym go na zewnątrz jest prezes tego sądu (art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych - Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Oceniając zaś aspekt przedmiotowy sprawy wskazać należy, że pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.p. W ich świetle informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 u.d.i.p. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) tiret trzecie u.d.i.p. wskazuje, że informacją publiczną jest treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności m.in. treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Wobec tego, że obie przesłanki udostępnienia informacji publicznej zostały spełnione, Prezes Sądu, do którego skierowano wniosek winien był podjąć działania prawem przewidziane w celu jego załatwienia. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami u.d.i.p. polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem, niejasnej, czy niewiarygodnej, oraz gdy odmawia jej udzielenia w nieprzewidzianej do tej czynności formie, ponadto nie informuje strony o tym, że nie posiada wnioskowanej informacji. Organ nie podjął, w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przepisanego regulacjami u.d.i.p. działania, pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta trwała również w momencie wniesienia skargi do sądu. Konstatacji powyższej nie może zmienić po pierwsze okoliczność, że w odpowiedzi na wniosek organ poinformował skarżącego o tym, iż "Sąd nie prześle odpisów wyroków wraz z uzasadnieniami" - jak wskazano, odmowa udostępnienia informacji publicznej winna przybrać formę decyzji, o której mowa w art. 16 u.d.i.p. Ponadto, nie można uznać za prawidłową formę rozpoznania wniosku poinformowanie skarżącego, że warunkiem udostępnienia informacji publicznej będzie uiszczenie przez niego "stosownych opłat za sporządzenie kopii i ich anonimizacji". Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.d.i.p., jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek zainteresowanego podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W takim wypadku, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.d.i.p., w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku należy powiadomić wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. Z powyższych przepisów wprost zatem wynika, że w sytuacji stwierdzenia przez organ konieczności poniesienia dodatkowych, ponadstandardowych kosztów związanych z udostepnieniem informacji publicznej (która to okoliczność powinna być przezeń szczegółowo uzasadniona – vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2018 r., sygn. II SA/Bd 1159/17, dostępny jw.) wysokość ewentualnej opłaty z tytułu dodatkowych kosztów związanych z udostępnieniem informacji powinna być wyraźnie określona w zawiadomieniu skierowanym do wnioskodawcy. Zawiadomienie takie powinno także stwierdzać obowiązek poniesienia opłaty związanej ze wskazanym sposobem udostępnienia, ma ono bowiem charakter aktu z zakresu administracji publicznej kreującego dla strony postępowania zobowiązanie o charakterze finansowym, i może być przedmiotem roszczenia wobec wnioskodawcy ze strony organu administracji publicznej (vide: postanowienie NSA z dnia 1 października 2013 r., sygn. akt I OSK 2139/13, dostępne jw.). Wiadomość wystosowana do skarżącego w odpowiedzi na jego wniosek nie może zatem zostać zakwalifikowana jako wezwanie do uiszczenia opłaty, o którym mowa w art. 15 u.d.i.p., a w konsekwencji nie wywołało ono skutków opisanych w art. 15 ust. 2 u.d.i.p. (przedłużenie terminu do udostępnienia informacji o 14 dni, a więc w okolicznościach niniejszej sprawy – do 30 kwietnia 2020 r.) i nie miało wpływu na ocenę sprawy. Na marginesie wyjaśnić też należy, że niedopuszczalne jest uzależnienie udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia komentowanej opłaty (vide: cyt. postanowienie NSA). Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ukształtowała się w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organu udostępnił on wnioskowaną informację. Pismo, datowane na dzień 13 maja 2020 r., stanowiące uzupełnienie odpowiedzi na wniosek skarżącego, dotarło do niego w dniu 25 maja 2020 r. Skarga na bezczynność organu została zaś wniesiona w dniu 20 kwietnia 2020 r. (data nadania do sądu). Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącego w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie (udostępnił wnioskowaną informację, przesyłając zanonimizowane kopie wyroków w sprawach IC 876/17, I C 340/18 i I C 3016/18), postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 27 marca 2020 r. (pkt 1 sentencji). Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi na bezczynność organu w tym przedmiocie, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego rodzaju skargi. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie drugim sentencji, że organ dopuścił się bezczynności, albowiem jego pismo z 13 maja 2020 r., do którego załączono wnioskowane wyroki, nadane zostało na adres aresztu śledczego, w którym przebywał skarżący, w dniu 13 maja 2020 r., a więc ponad miesiąc po odebraniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej (3 kwietnia 2020 r.). W konsekwencji doszło do przekroczenia czternastodniowego terminu na załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12 dostępny jw.). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. "Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne" - takie stanowisko, akceptowane w pełni przez Sąd, wyrażono w doktrynie (B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, że nieudostępnienia w terminie wnioskowanej informacji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, ale dokonania błędnej wykładni przepisów u.d.i.p. i nieuzasadnionego w związku z tym uzależnienia możliwości udostępnienia wnioskowanej informacji od uiszczenia opłaty za sporządzenie zanominizowanych kopii wyroków objętych zakresem wniosku. Ponadto zauważyć należy, że organ udzielił pozytywnej odpowiedzi na wniosek skarżącego krótko po przekazaniu mu przez sąd skargi na bezczynność wraz z wezwaniem o sporządzenie odpowiedzi na nią i przesłanie akt sprawy (13 maja 2020 r. – data potwierdzenia odbioru pisma tut. Sądu o sygn. II DK 38/20). W ocenie Sądu opóźnienie w rozpoznaniu wniosku nie nosiło zatem cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych przez u.d.i.p. Ponadto przekroczenie terminu do udzielenia odpowiedzi nie było rażąco nadmierne, a skarżący nie powołuje się na okoliczności wskazujące na naruszenie jego interesu poprzez brak uzyskania w ustawowym terminie odpowiedzi na jego żądanie udostępnienia informacji publicznej. Z tego samego powodu Sąd nie znalazł podstaw do wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. i dlatego w tym zakresie skargę oddalił (pkt 3 sentencji). Skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, lecz wobec domagania się zwrotu ich w zakresie kosztów korespondencji, na podst. art. 200 p.p.s.a., wniosek ten uwzględniono, co do kosztów wysłania dwóch listów zwykłych (3,30 zł x 2) wysłanych przez stronę do Sądu. Skarga została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.