II SA/Kr 1036/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.OŚ/4170/195/2022 w przedmiocie nakazu przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej skargę oddala UZASADNIENIE Zarząd Związku Międzygminnego "Gospodarka Komunalna" decyzją z dnia 2 maja 2022 r. nr RU.7010.138.2020 nakazał A. K. właścicielowi nieruchomości położonej w D. przy ul. [...] wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu tej nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że z wykazu odbiorców nie posiadających podłączenia do sieci kanalizacyjnej, przekazanego do Związku w dniu 05.08.2020 r., przez Wodociągi C. Sp. z o.o. wynika, że nieruchomość położona w D. przy ul. [...] pomimo, że znajduje się na terenie, gdzie istnieje sieć kanalizacji sanitarnej, nie jest do niej podłączona. W związku z powyższym pismem z dnia 20.10.2020 r. A. K. został wezwany do przyłączenia przedmiotowej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W odpowiedzi do Związku wpłynęło pisma z dnia 17.11.2020 r. z wyjaśnieniami, że nieruchomość wyposażona jest w o wiele lepszą inwestycję niż oczyszczalnia ekologiczna tj. dwa odstojniki betonowe i trzy komory żelbetowe, które są czyszczone i gdzie dodawane są drożdże. W piśmie z dnia 8.11.2021 r, organ poinformował stronę, że wyposażenie nieruchomości w szambo, niezależnie od tego czy składa się ono z jednej czy kilku komór, nie zwalnia z przedmiotowego obowiązku. W związku ź czym ponownie wezwał do przyłączenia przedmiotowej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W odpowiedzi w piśmie z dnia 22.11.2021 r. właściciel nieruchomości opisał swoją inwestycję na gromadzenie ścieków składającą się z dwóch odstojników i trzech komór żelbetonowych i jest kilkanaście razy droższa niż oczyszczalnia ekologiczna, wymaga czyszczenia i dodawania drożdży, woda z trzeciej komory jest czysta. W dniu 9.12.2021 r. przeprowadzono kontrolę, która wykazała, że przedmiotowa nieruchomość jest zabudowana i zamieszkała, podłączona do sieci wodociągowej, na terenie, gdzie istnieje sieć kanalizacji sanitarnej. Nie jest przyłączona do sieci kanalizacyjnej. Nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Pomimo, że istnieją techniczne możliwości przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej nieczystości ciekłe gromadzone są w zbiorniku bezodpływowym (szambie), składającym się z kilku komór. W trakcie kontroli A. K. został pouczony o obowiązujących przepisach w zakresie obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej oraz o tym, że jego zbiornik na gromadzenie ścieków składający się z kilku komór nie spełnia wymagań w zakresie wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniająca wymagania określone w przepisach odrębnych. W zaleceniach pokontrolnych wpisano, aby do końca stycznia 2022 r. wystąpił z wnioskiem o wydanie warunków technicznych przyłączenia do Wodociągów C. . Właściciel nieruchomości odmówił podpisania protokołu bez podania przyczyny. W dniu 10.01.2022 r. do organu wpłynęło pismo strony, w którym wyjaśnia, że "nie podpisał protokołu, bo jest nie w pełni zgodny z rzeczywistością". Zgodnie z informacją przekazaną przez wodociągi w dniu 1.04.2022 r. przedmiotowa nieruchomość nie jest w dalszym ciągu podłączona do kanalizacji, a jej właściciel nie podjął działań w tym kierunku, gdyż nie złożył wniosku o wydanie warunków przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Tym samym A. K. nie wykonał ustawowego obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. W związku z powyższym Zarząd Związku zawiadomieniem z dnia 4.04.2022 r. wszczął postępowanie w sprawie wykonania przez A. K. obowiązku polegającego na przyłączeniu nieruchomości położonej w miejscowości D. przy ul. [...] do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku poprzez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub w przypadku, gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie bądź ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie jej w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że w przypadku wybudowania sieci kanalizacji właściciele nieruchomości (dotychczas korzystający ze zbiornika bezodpływowego) są zobowiązani do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Jedynym wyjątkiem od tego obowiązku jest wyposażenie nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy (...) przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych, a tej na przedmiotowej nieruchomości brak. Stwierdzenie strony, że jego inwestycja składająca się z kilku komór, które są czyszczone, gdzie dodaje drożdże, jest kilkanaście razy droższa i lepsza niż oczyszczalnia ekologiczna nie zmienia faktu, że jest to zbiornik na gromadzenie ścieków składający się z kilku komór, który nie spełnia wymagań przydomowej oczyszczalni ścieków o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że ustawodawca nie uzależnił przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji od trudności wykonania, czy posiadania środków finansowych na ten cel. Zgłaszane argumenty posiadania lepszej inwestycji niż oczyszczalnia ekologiczna, wysokie koszty inwestycji z 1991 r, która powinna się zwrócić oraz dodatkowo koszty wykonania przyłącza, inflacja, drożyzna, nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ nie mają prawnego znaczenia. W szczególności żaden przepis nie daje podstaw do "ważenia" kosztów i utrudnień dla właścicieli nieruchomości oraz korzyści wynikających z podłączenia do sieci kanalizacyjnej i rozstrzygania, które z tych wartości przeważa. Zatem niezależnie od kosztów i utrudnień właściciele nieruchomości zobowiązani są - w świetle obowiązujących przepisów- do wykonania przyłączenia. Od tej decyzji odwołanie złożył A. K. podnosząc, że jego inwestycja jest jakościowo lepsza niż przydomowa oczyszczalnia ścieków według aktualnych przepisów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.OŚ/4170/195/2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że regulacja pozwalająca na rozstrzyganie spraw dotyczących przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, zawarta została w art. 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 7 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 3 ust. 2a w/w ustawy w razie wykonywania przez związek międzygminny zadań, o których mowa w ust. 2 (które mają na celu zapewnić czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania), określone w ustawie prawa i obowiązki organów gminy, w tym uchwalanie aktów prawa miejscowego, wykonują właściwe organy tego związku. Stosownie do treści art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, stanowiącym obok ust. 7 przywołanego przepisu podstawę wydanego przez organ I instancji obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku poprzez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Co do zasady ustawodawca w przepisie tym wprowadził alternatywę: albo istnieje sieć kanalizacyjna wówczas zasadą jest, że nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy nieruchomości wyposażonej w przydomową oczyszczalnię ścieków - albo sieć kanalizacyjna nie istnieje i jej budowa jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków. Obowiązek podłączenia nieruchomości do kanalizacji, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, w razie jego nie wykonania, może być nałożony decyzją administracyjną, zgodnie bowiem z art. 5 ust. 7 ustawy w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Należy podkreślić, iż sposób sformułowania przepisu art. 5 ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach prowadzi do wniosku, że decyzja, o jakiej mowa w tym przepisie, nie ma charakteru uznaniowego. Innymi słowy, konieczność jej wydania nie została pozostawiona ocenie organu i nie zależy od takich okoliczności, jak sytuacja życiowa, zdrowotna, czy majątkowa osoby zobowiązanej. Konieczne jest jednak, aby przed wydaniem decyzji przez organ, postępowanie zostało przeprowadzone w taki sposób, aby jednoznacznie wyjaśnić czy w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci. Jak wskazał organ I instancji przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe wyłącznie w sytuacji, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Wynikający z powyższych przepisów obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej obciąża właścicieli nieruchomości, gdy taka sieć istnieje. Organ I instancji bezspornie ustalił, iż A. K. jest właścicielem nieruchomości, a co za tym idzie jest osobą obowiązaną do wykonania przedmiotowego obowiązku. Zdaniem Kolegium z akt sprawy, jak i z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu I instancji wynika, że organ I instancji prowadził w tym zakresie prawidłowe postępowanie. W aktach sprawy znajduje się: informacja od Wodociągów C. Sp. z o.o. z dnia 5 sierpnia 2020 r., wykaz odbiorców nieposiadających podłączenia do sieci kanalizacyjnej w miejscowości D. ul. [...], w której wskazano zużycie wody od 1.01.2019 do 30.09.2019 - 71 m3, oraz orientacyjną długość przyłącza kanalizacyjnego do wykonania - 15,35 m. Ponadto ustalono, że na nieruchomości istnieją dwa odstojniki betowe i trzy komory żelbetowe wykonane w 1992 r., natomiast brak przydomowej oczyszczalni ścieków (oświadczenie właściciela nieruchomości oraz protokół kontroli nieruchomości przeprowadzonej w dniu 9 grudnia 2021 r.). Przy czym jak wyjaśniano w toku postępowania posiadanie zbiorników bezodpływowych nie zwalnia strony z obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, ponieważ nie spełniają one wymagań przydomowej oczyszczalni ścieków o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy. Nałożenie więc obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej na odwołującego było działaniem prawidłowym. Podkreślenia wymaga fakt, iż konieczność wydania decyzji nie została pozostawiona ocenie organu o czym świadczy sformułowanie przepisu "wójt wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku" (w tym przypadku zarząd związku międzygminnego) i nie zależy od jakichkolwiek dodatkowych okoliczności. Obowiązek przyłączenia istnieje w każdym przypadku, gdy została wybudowana sieć, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomowa oczyszczalnie ścieków. W niniejszej sprawie brak okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie z obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Przepis bowiem stanowi wprost, iż chodzi o sytuację kiedy nieruchomość "jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Kolegium podkreśliło, iż niezależnie od kosztów i utrudnień właściciele nieruchomości zobowiązani są - w świetle obowiązujących przepisów - do wykonania przyłączenia. Podniesione w odwołaniu argumenty na temat trudnej sytuacji finansowej nie mogą być wzięte pod uwagę, ponieważ żaden przepis prawa nie daje możliwości odstąpienia od nakazania wykonania przyłączenia, w szczególności z powodu trudnej sytuacji finansowej właściciela nieruchomości. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł A. K. zarzucając, iż SKO w Krakowie nie odniosło się do sprawy merytorycznie. Podniósł, że kontrole które prowadziły wodociągi nie wykazały żadnych zastrzeżeń. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji o nakazaniu skarżącemu, jako właścicielowi nieruchomości zlokalizowanej w obszarze, gdzie istnieje sieć kanalizacji sanitarnej, przyłączenie tej nieruchomości do sieci. W ocenie organu fakt, że nieruchomość skarżącego jest wyposażona w zbiorniki bezodpływowe (w ocenie skarżącego jest to inwestycja o wiele lepsza od oczyszczalni ekologicznej) nie zwalnia go od obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W ocenie sądu stanowisko to jest trafne. Zgodnie z dyspozycją art. 5 ust 1 pkt 2 ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2519 (dalej; ustawa) właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Z kolei art. 5 ust. 7 ustawy stanowi, że w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Analiza wyżej powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej jest obowiązkiem właściciela nieruchomości, a zwalnia go z tego obowiązku jedynie wyposażenie nieruchomości, (która może być przyłączona do takiej sieci), w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych obciąża właściciele nieruchomości jedynie w sytuacji, kiedy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona. Obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, gdy taka istnieje i nie ma technicznych przeszkód by przyłączenia dokonać, ma przy tym charakter powszechny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 października 2022 r. II SA/Lu 327/22) a organ administracji, ustalając, że właściciel takiej nieruchomości do obowiązku, o którym mowa wyżej się nie stosuje, na zasadzie związania administracyjnego winien wydać decyzję na podstawie art. 5 ust 7 ustawy. W doktrynie podkreśla się, że spełnienie warunków podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, do których należy faktyczne istnienie takiej sieci w otoczeniu nieruchomości oraz realna i technicznie wykonalna możliwość przyłączenia do sieci nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych, oznacza, że na właścicielu ciąży bezwzględny obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Względy ekonomiczne i wysokość kosztów wykonania przyłącza z uwagi na jego długość, wynikającą z powierzchni nieruchomości i usytuowania budynku i miejsca wpięcia w znacznej odległości od sieci doprowadzonej jedynie do granicy nieruchomości, nie stanowią okoliczności, które mogłyby poważyć ten obowiązek. Obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej ma charakter powszechny, co oznacza, że odnosi się do wszystkich właścicieli nieruchomości zlokalizowanych w zasięgu sieci kanalizacyjnej i nie jest uzależniony ani od względów ekonomicznych, ani od względów osobistych leżących po stronie właściciela nieruchomości; nie ma przykładowo znaczenia, czy właściciel nieruchomości posiada fundusze na jej podłączenie (Budziarek Magdalena, Szymczak Aneta, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz). Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2019 r. II OSK 1417/18, gdy istnieje sieć kanalizacyjna, zasadą jest, że nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych; wtedy jedynie przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe (wyrok NSA z 3 października 2017 r., II OSK 2367/16, LEX nr 2408865). Nawet jeśli nieruchomość jest wyposażona w zbiornik bezodpływowy spełniający wszystkie wymagania, a gmina wybudowała sieć kanalizacyjną, realizując obowiązek nałożony art. 43 ust. 1 p.w., właściciel winien się do tej sieci kanalizacyjnej przyłączyć. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 maja 2016 r. II OSK 2276/14 wskazując, iż nawet jeśli nieruchomość jest wyposażona w zbiornik bezodpływowy spełniający wszystkie wymagania, a gmina wybudowała sieć kanalizacyjną, realizując obowiązek nałożony art. 43 ust. 1 p.w., właściciel winien się do tej sieci kanalizacyjnej przyłączyć. Ustalenie faktu niewykonania przez właściciela ciążącego na nim obowiązku podłączenia do istniejącej sieci kanalizacyjnej obliguje burmistrza (wójta, prezydenta miasta) do wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci (art. 5 ust. 7u.c.p.g.). Stanowisko to podziela w pełni sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Gmina realizując na danym obszarze sieć kanalizacyjną, ma nie tylko prawo ale wręcz obowiązek wyegzekwować od właścicieli nieruchomości zlokalizowanych na tym obszarze, przyłączenie tych nieruchomości do siei kanalizacyjnej. Jak mowa wyżej, zwalnia z tego obowiązku jedynie fakt wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Nie zwalnia natomiast z tego obowiązku, wyposażenie nieruchomości w zbiornik czy zbiorniki bezodpływowe na nieczystości bytowe. W niniejszej sprawie organ ustalił, że nieruchomość skarżącego znajduje się w obszarze, gdzie istnieje sieć kanalizacji sanitarnej, do której to sieci, nieruchomość ta nie jest jednak przyłączona mimo, że nie istnieją techniczne przeszkody by przyłączenia dokonać. Nieruchomość ta nie jest także wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Organ prawidłowo uznał też, że z obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej nie zwalnia skarżącego wyposażenie nieruchomości w zbiorniki bezodpływowe. Wobec stanowiska skarżącego, że nie wyraża woli na przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, obowiązkiem organu było zatem wydać decyzję o nakazie takiego przyłączenia. Decyzja jest zatem w pełni legalna. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, sąd na zasadzie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.