I SA/Lu 874/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Barański po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty z zajęcia wierzytelności oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżonym do sądu postanowieniem z [...] znak: [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. B. (dalej jako: skarżąca) uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] znak: [...], w sprawie określenia nieprzekazanej kwoty z zajęcia wierzytelności i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy: W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej M. B. N. Urzędu Skarbowego w Ł. wydał zawiadomienie z [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, adresowane do skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęciem objęto wierzytelności M. B. wynikające z zawartych umów cywilnoprawnych. Zawiadomienie zawierało wezwanie do złożenia oświadczeń wskazanych w treści art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.). Pomimo odebrania zawiadomienia o zajęciu skarżąca nie złożyła do organu egzekucyjnego żadnej informacji w zakresie uznania wierzytelności bądź przeszkód w realizacji zajęcia. Kolejne zawiadomienie, obejmujące wierzytelności w postaci wpływów uzyskiwanych przez M. B. z działalności gospodarczej, organ egzekucyjny wystawił [...] Również i na nie skarżąca nie zareagowała. Pismem z [...] skarżąca została ponaglona o niezwłoczne nadesłanie odpowiedzi na zawiadomienie z [...] Pomimo ponaglenia, skarżąca nadal nie podjęła żadnych działań, w związku z czym postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. określił skarżącej nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności M. B. w wysokości [...] zł. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i umorzenie postępowania z uwagi na fakt, że w dacie otrzymania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie istniały jakiekolwiek zobowiązania wobec osoby, do której prowadzono egzekucję administracyjną. Wpływy na konto nie wynikały z wierzytelności, lecz z faktu umożliwienia M. B. korzystania z konta skarżącej do obsługi transakcji. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ uznał za niezasadne zastrzeżenia skarżącej dotyczące prawidłowości doręczenia o zajęciu wierzytelności, bowiem zawiadomienie zostało doręczone pełnoletniemu domownikowi, w miejscu zamieszkania skarżącej. Powołując się na ustalenia organu I instancji Dyrektor wymienił cały szereg kwot objętych przedmiotowym zajęciem egzekucyjnym, które nie zostały przekazane organowi egzekucyjnemu, a wpłynęły na rachunki bankowe skarżącej w okresie od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. W oparciu te ustalenia organ I instancji uznał, że skarżąca, jako dłużnik zajętej wierzytelności, bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty i postanowieniem z [...] określił nieprzekazaną kwotę z tytułu zajętych wierzytelności. Podstawą postanowienia organu I instancji był art. 71a § 9 u.p.e.a. Jednakże w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, bez przeprowadzenia czynności kontrolnych u skarżącej jako dłużnika zajętych wierzytelności, nie daje podstaw do stwierdzenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności lub jej części. Zadaniem organu egzekucyjnego jest ustalenie, czy skarżąca jako dłużnik jest zobowiązana do zapłaty określonej kwoty. Brak jest podstaw do żądania od dłużnika przekazania kwoty, która nie istnieje jako wierzytelność bądź jest sporna. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wydając postanowienie o określeniu nieprzekazanej kwoty z tytułu zajętych wierzytelności bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w tym czynności kontrolnych u dłużnika zajętej wierzytelności organ I instancji naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W skardze do sądu administracyjnego M. B. wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] i umorzenie postępowania, z uwagi na fakt, że nie miała jakichkolwiek zobowiązań związanych z rozliczeniami z M. B., dlatego toczące się postępowanie jest bezprzedmiotowe wobec jej osoby. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie od lutego do kwietnia 2017 r. pozwoliła na korzystanie ze swojego rachunku bankowego swojej matce – M. B., ale nie zawierała z nią żadnych umów cywilnoprawnych, które byłyby podstawą istnienia wierzytelności. W ocenie skarżącej wyliczenia zobowiązań przedstawione w postanowieniu organu podatkowego nie mają nic wspólnego ze stanem faktycznym. Skarżąca nie wie nic o źródle pochodzenia wiedzy o obrotach na jej rachunku bankowym. Wniosła również o prześledzenie przesyłki z postanowieniem o zajęciu wierzytelności i jego brakiem wiedzy o zajęciu wierzytelności M. B.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Rozpoznawana sprawa dotyczy wydanego na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. postanowienia określającego dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty z zajętej wierzytelności. Dla pełnego zobrazowania skarżącej istoty sprawy należy wyjaśnić procedurę, w jakiej tego rodzaju postanowienie zostaje wydane. U jej podstaw leży czynność zajęcia wierzytelności pieniężnej innej niż wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę, świadczeń emerytalnych i rentowych, renty socjalnej oraz rachunku bankowego, której mechanizm opisuje art. 89 u.p.e.a. Zajęcie tego rodzaju wierzytelności następuje poprzez przesłanie przez organ egzekucyjny do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Przesyłając takie zawiadomienie organ egzekucyjny jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności zasadniczo jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wspomnianego zawiadomienia o zajęciu. Tym niemniej, w odniesieniu do wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, zajęcie dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności towarzyszą dodatkowe czynności organu egzekucyjnego, nakładające na dłużnika zajętej wierzytelności określone obowiązki. Dłużnik jest zobowiązany (na wezwanie organu egzekucyjnego towarzyszące przesłaniu zawiadomieniu o zajęciu) do złożenia szeregu oświadczeń (w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia): (1) czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego; (2) czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania; (3) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Oświadczenia te mają na celu wyjaśnienie stanu wierzytelności – w szczególności, czy jest ona sporna, czy niesporna między dłużnikiem a wierzycielem (będącym zobowiązanym podlegającym egzekucji administracyjnej), a także czy ewentualnie toczą się spory prawne dotyczące tej wierzytelności. Ponadto, przesyłając zawiadomienie o zajęciu, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem, a także – w razie potrzeby – doręcza zobowiązanemu (wierzycielowi zajętej wierzytelności) odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także – odpis wniosku złożonego przez organ egzekucyjny do księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, jeżeli zajęta wierzytelność jest zabezpieczona przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. W rozpoznawanej sprawie u podstaw działań organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł.), prowadzącego egzekucję administracyjną wobec M. B., leżało ustalenie, że skarżąca jest dłużnikiem M. B. z tytułu wierzytelności wynikających z zawartych umów cywilnoprawnych. W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty bankowe (pozyskane przez organ na podstawie art. 36 u.p.e.a.), wskazujące że na konto bankowe skarżącej wpływały kwoty wpłacane przez M. B., a ponadto – już po zawiadomieniu o zajęciu – również kwoty stanowiące należności kontrahentów M. B. związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą). Na tej podstawie organ egzekucyjny uznał, że skarżąca jest dłużnikiem M. B. zobowiązanym do przekazania jej kwot, które wpłynęły na konto. Ustalenia te stały się podstawą dokonania czynności zajęcia wierzytelności. Zarówno zawiadomienia o zajęciu, jak i ponaglenie dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia wyjaśnień były doręczane prawidłowo, bowiem odbierała je bądź sama skarżąca, bądź dorosły domownik. Brak reakcji ze strony skarżącej na kierowane do niej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (wraz z towarzyszącymi im wezwaniami do złożenia stosownych oświadczeń, zgodnie z art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a), został uznany przez organ egzekucyjny za bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania organowi zajętej wierzytelności. W konsekwencji organ wydał postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. W ocenie Sądu, rozpoznający zażalenie na to postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo zakwestionował ten element działania organu egzekucyjnego pierwszej instancji. Trafna jest argumentacja Dyrektora, wskazującego, że w świetle art. 71a u.p.e.a., postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty z zajętej wierzytelności musi być poprzedzone dokonaniem czynności kontrolnych. Taki wymóg jednoznacznie wynika z § 9 analizowanego przepisu, w którym wyraźnie mowa o tym, że postanowienie wydaje się wówczas, gdy w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W badanej sprawie przeprowadzenie takiej kontroli było uzasadnione tym bardziej, że skarżąca, jako dłużnik zajętej wierzytelności, oświadczyła w zażaleniu na postanowienie z [...]., że nie ma i nie miała żadnych rozliczeń z M. B., a wpływy wspomnianych należności na konto wynikają z faktu, że skarżąca pozwoliła swojej matce (M. B.) na korzystanie z jej rachunku bankowego. Trafne jest stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że brak przeprowadzenia czynności kontrolnych, zgodnie z art. 71a u.p.e.a., uniemożliwia weryfikację tego oświadczenia dłużnika. Natomiast bez weryfikacji oświadczenia dłużnika nie sposób skutecznie wykazać, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności lub jej części. Skoro dłużnik przedstawia argumenty przeciwko przekazaniu kwot, należy te argumenty zweryfikować pod kątem tego, czy mogą stanowić podstawę odmowy przekazania zajętej wierzytelności lub jej części. Jeśli wierzytelność nie istnieje lub jest sporna, podważa to skuteczność czynności zajęcia, a w konsekwencji również postanowienia określającego nieprzekazaną kwotę z tytułu zajęcia. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko Dyrektora, że obowiązek wyjaśnienia tych okoliczności uzasadnia również odpowiednie stosowanie w postepowaniu egzekucyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Podniesione w skardze zarzuty są w ocenie Sądu nieuzasadnione. Skarżąca kwestionuje zasadniczo korzystne dla niej postanowienie kasacyjne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, bowiem wywodzi, że brak było w ogóle podstaw do zajęcia wierzytelności, skoro nie istniały żadne jej zobowiązania względem M. B.. Ze stanowiskiem skarżącej nie sposób się zgodzić, skoro organ egzekucyjny wykazał, że na konto bankowe skarżącej wpływały kwoty stanowiące należności kontrahentów M. B. związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Daje to podstawy do twierdzenia, że skarżąca jest zobowiązana do przekazania tych kwot M. B., natomiast konieczne jest przeprowadzenie czynności kontrolnych w celu weryfikacji twierdzeń skarżącej, że należności, które wpłynęły na jej konto, związane były z udostępnieniem konta do korzystania przez M. B.. Bezpodstawne w tej sytuacji są argumenty skarżącej, że wyliczenia zobowiązań przedstawione w postanowieniu organu są niezgodne ze stanem faktycznym. Argumentom tym przeczą dokumenty bankowe znajdujące się w aktach sprawy. Źródłem wiedzy organu egzekucyjnego o obrotach na rachunku bankowym skarżącej są informacje pozyskane od banku na podstawie art. 36 u.p.e.a. Jak już wyżej wskazano, doręczanie korespondencji związanej z czynnościami egzekucyjnymi wobec skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności odbywało się zgodnie z przepisami, bezzasadne są zatem argumenty skarżącej o braku wiedzy co do zajęcia wierzytelności. Niezależnie od zarzutów skargi Sąd nie dostrzegł żadnych błędów prawnych w działaniach organu, które wpływałyby na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) sąd oddalił skargę.