II SA/Bd 1157/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi [...][...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] przyznająca D. C. pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla L. C. w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] czerwca 2021 r. w wymiarze 20 godzin w miesiącu czerwcu 2021 r. z odpłatnością 3,5 % rzeczywistych kosztów za godzinę świadczonej usługi opiekuńczej i ustalającej odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 3,5 % od kwoty [...]zł tj. [...] zł za 1 godz. usługi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie bezspornej jest, że syn skarżącej L. C. ur. [...] października 2021 r. jest dzieckiem z [...], dla którego lekarz psychiatra w zaświadczeniu z dnia [...] lutego 2021 r. zaproponował terapię behawioralną i logopedyczną. Organ I instancji przyznając specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 20 godzin miesięcznie a nie 15 godzin tygodniowo jak oczekiwała skarżąca, wyjaśnił, że syn skarżącej w czasie pobytu w przedszkolu jest objęty opieka terapeuty indywidualnego, który prowadzi oddziaływania terapeutyczne zarówno podczas pobytu w małolicznej grupie jak i indywidualnie. Działania indywidualne z terapeuta prowadzone są z częstotliwością 2-3 razy w tygodniu po 45 minut. Zajęcia z logopeda odbywają się 1 raz w tygodniu po 30 minut oraz 1 raz w miesiącu w ramach wczesnego wspomagania rozwoju z neurologopedą – 45 minut. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że przyznanie stronie skarżącej usług specjalistycznych we wskazanym w decyzji zakresie i wymiarze nie narusza prawa. Decyzja wydana w niniejszej sprawie ma charakter uznaniowy, a wyznacznikami ustalenia zasadności przyznania pomocy jest rozmiar potrzeb określonej osoby oraz możliwości finansowe organu. Prezydent M. B. w kwestionowanej decyzji wskazując na ograniczone środki finansowe na specjalistyczne usługi opiekuńcze wyjaśnił, że z tej formy pomocy w roku 2021 r. korzystało 28 osób miesięcznie, a zapotrzebowanie na powyższą forma wynosiło średnio 593 godziny miesięcznie. Na miesiąc czerwiec 2021r organ I instancji dysponował 230 godzinami usług dla 24 osób ubiegających się o nie, z czego 21 stanowiły dzieci. Kolegium wskazało następnie, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubentem A. S.. Razem wychowują sześcioro dzieci (pięcioro z poprzedniego związku). Dochód miesięczny rodziny wynosi [...] zł, na co składa się świadczenie pielęgnacyjne ([...] zł), praca dorywcza A. S. ([...] zł), zasiłki rodzinne ([...] zł), zasiłki pielęgnacyjne ([...] zł), świadczenie z funduszu alimentacyjnego na 5 dzieci ([...] zł) oraz dodatek mieszkaniowy ([...] zł). Ponadto skarżąca otrzymuje świadczenie 500+ na 5 dzieci, którego nie wlicza się do dochodu rodziny. Dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Jak wskazało Kolegium, zgodnie z tabelą odpłatności w sprawach specjalistycznych usług opiekuńczych zawartą w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), odpłatność za tego typu usługi dla osób osiągających w rodzinie dochód na osobę od 100% do 132,5 % kryterium dochodowego wynosi 3,5% pełnego kosztu świadczenia – wynoszącego, w świetle zarządzenia Dyrektora MOPS nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., 80,97 zł za godzinę. Organ odwoławczy podkreślił też, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczeniem niepieniężnym i w związku z tymi nie istnieje możliwość przyznania ich z mocą wsteczną w innym zakresie niż były wykonane. Odnośnie zaś zwolnienia skarżącej z ponoszonych opłat za usługi, Kolegium wskazało, że w trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca nie składała takiej prośby. W ocenie organu odwoławczego dochody rodziny skarżącej umożliwiają ponoszenie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze i to przy uwzględnieniu, że dotyczą one trójki dzieci skarżącej. Kolegium dodało, że istnieje możliwość poprawy sytuacji bytowej rodziny skarżącej poprzez podjęcie stałej pracy zarobkowej przez partnera skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję D. C. zwróciła uwagę, że na mocy decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] czerwca 2021 r., ograniczono liczbę godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej syna z 40 godzin miesięcznie do 20 godzin miesięcznie, mimo że skarżąca dysponowała zaświadczeniem lekarskim wskazującym na potrzebę zwiększenia ilości godzin powyższych usług. Skarżąca zakwestionowała przejrzystość przyznawania przez organ specjalistycznych usług opiekuńczych wnioskodawcom. Zaznaczyła, że jej syn L. nie posiada orzeczenia o zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych z PPP nr [...] w B.. Podkreśliła też jak ważną formę terapii dla syna stanowi specjalistyczne usługi opiekuńcze. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej: u.p.s.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 189, poz. 1598 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358). Wniosek skarżącej o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej syna był rozpatrywany w oparciu o art. 50 ust. 2 wskazanej ustawy, zgodnie z którym usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie wskazanego przepisu pozostawione jest uznaniu organu administracji. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 u.p.s., w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, pozostaje w gestii ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby beneficjalna specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednak jednocześnie kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. Kontrola legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne dokonywana przez Sąd polega więc na zbadaniu, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Należy też mieć na uwadze, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie pomocy w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności, zaś ustalenie jej wymiaru wymaga uwzględnia także uzasadnionych potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Dlatego w każdej z tego rodzaju spraw organ pomocy społecznej rozważa sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc, jej stan zdrowia, biorąc pod uwagę możliwości świadczenia pomocy przez ośrodek pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w sytuacji, o której mowa w art. 50 ust. 1 ustawy. Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że organy – zgodnie zasadami procedury administracyjnej określonej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - dokonały wszelkich, niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji zdrowotnej, osobistej i rodzinnej skarżącej i rzetelnie rozważyły wszelkie okoliczności sprawy. Organ I instancji w sposób czytelny, z podaniem danych liczbowych co do udzielanej pomocy z zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych wyjaśnił, z jakich powodów nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb syna wnioskodawczyni w żądanym wymiarze. Z informacji podanych przez organ w sposób jasny wynika, że dla syna skarżącej przyznano usługi opiekuńcze w wymiarze zbliżonym lub równym średniej ilości godzin świadczeń przypadających na beneficjenta w porównaniu z ówczesnymi możliwościami organu. Odnosząc się do zarzutu skarżącej o nieprzejrzystym sposobie przyznawania tego typu świadczeń przez ośrodek pomocy społecznej, należy zauważyć, że Sąd w ramach rozstrzygania w niniejszej sprawie nie jest uprawniony do badania, czy w sprawach innych beneficjentów dotyczących powyższego świadczenia przyznano świadczenie w wyższym zakresie mimo zbliżonego stanu faktycznego. Jak już wyżej wskazano, istotne z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżonej decyzji jest to, czy organy rozważając całokształt okoliczności sprawy w sposób należyty wskazały okoliczności przemawiające za przyznaniem stronie świadczenia w określonym zakresie i wymiarze. W ocenie Sądu okolicznością mogąca przemawiać za przyznaniem stronie świadczenia w wymiarze niespełniającym jej oczekiwań może być również to, dziecko skarżącej w czasie pobytu w Pierwszym Niepublicznym Przedszkolu Terapeutycznym [...] jest objęte opieką terapeuty indywidualnego, który prowadzi oddziaływania terapeutyczne zarówno podczas pobytu w małolicznej grupie jak i indywidualnie. Działania indywidualne z terapeuta prowadzone są z częstotliwością 2-3 razy w tygodniu po 45 minut. Zajęcia z logopeda odbywają się 1 raz w tygodniu po 30 minut oraz 1 raz w miesiącu w ramach wczesnego wspomagania rozwoju z neurologopedą – 45 minut. W ten sposób przynajmniej w ograniczonym zakresie syn skarżącej otrzymuje odpowiednie zabiegi i rehabilitację. Podkreślić należy w tym miejscu, że pomoc społeczna, jako instytucja wspomagająca rodziny w ich trudnej sytuacji, nie może natomiast zastępować innych podmiotów, które w pierwszej kolejności są zobowiązane do działań na rzecz osób potrzebujących. Może więc tylko dopełniać świadczenia, które prawnie zabezpieczane są przez inne systemy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w unormowaniu § 2 pkt 5 r.s.u.o, w myśl którego zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych następuje w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają oni możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zatem rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze świadczone na podstawie powyższej ustawy wyprzedzają obowiązek świadczeń z systemu pomocy społecznej. Trafnie zwróciło uwagę również Kolegium, że próbując wyjść naprzeciw potrzebom syna skarżącej, organ odwoławczy nie miał i tak możliwości zwiększenia wymiaru i zakresu świadczonych usług w czerwcu, bowiem oznaczałoby przyznanie ich z mocą wsteczną (organ odwoławczy orzekał w lipcu). Z uwagi na to, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczenie niepieniężnym organ odwoławczy musiał brać pod uwagę faktyczny zakres ich wykonania. Wobec powyższych ustaleń Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że przyznany stronie wymiar i zakres specjalistycznych usług opiekuńczych, aczkolwiek nie spełniający całkowicie żądań strony, po uwzględnieniu świadczeń uzyskiwanych na gruncie innych systemów, jak też działań, które skarżąca w ramach sprawowanej opieki nad synem może podejmować we własnym zakresie, jest adekwatny do zaspokojenia potrzeb pacjenta i stanowi istotne uzupełnienie tych świadczeń. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza zatem granic uznania administracyjnego, którym dysponował organ odwoławczy przy jej podjęciu. Wydane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego organy – zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – należycie oceniły zgromadzone dowody i wzięły pod uwagę wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. Uzasadnienie kontrolowanej decyzji spełnia także wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy prawidłowo też zastosował w niniejszej sprawie przepisy prawa materialnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Jednocześnie należy wskazać, że z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie w związku z trwającym stanem epidemii, stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym