II OSK 1606/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon Sędzia NSA Jerzy Bujko /spr./ Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B.G. i R.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1813/09 w sprawie ze skargi B.G. i R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B.G. i R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] października 2009 r. w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] września 2009 r. Wójt Gminy L., na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku skarżących, dotyczącego naruszenia stosunków wodnych, odmówił nakazania Zarządowi Dróg Wojewódzkich w Krakowie przywrócenia stanu wody na gruncie do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich wobec niestwierdzenia dokonania przez Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie, w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] w miejscowości L., zmiany stanu wody szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wzdłuż drogi wojewódzkiej nr [...] W. –T. istnieje rów przydrożny (po lewej stronie drogi) patrząc w kierunku T., na odcinku długości 492 m. Na opisanym odcinku usytuowane są zjazdy do kilku posesji wykonane z przepustów rurowych. Rów kończy się na granicy pomiędzy działką nr [...] własności skarżących i działką nr [...] własności K.S. Dalej na odcinku długości 111,20 m w kierunku wschodnim brak jest rowu przydrożnego. Na tym odcinku zjazdy do posesji nie posiadają przepustów. Począwszy od posesji K.S. teren wznosi się. W czasie rozprawy wodnoprawnej przeprowadzonej w dniu 19 czerwca 2009 r. przesłuchani w sprawie właściciele nieruchomości położonych wzdłuż drogi wojewódzkiej jednoznacznie zeznali, że na opisanym wyżej odcinku drogi nigdy nie było rowu przydrożnego po jej lewej stronie patrząc w kierunku T. Rów przydrożny kończył się na działce nr [...] i woda z tego rowu kierowana była około 10 metrowym rowkiem biegnącym po tej działce (usytuowanym od strony działki nr [...] własności M.W.) i dalej rozlewała się po działce nr [...], spływała następnie na niżej położone działki leśne, aż do potoku. Taki stan wody na gruncie istniał od lat 60-tych, tj. od czasu wybudowania drogi i był akceptowany przez poprzednich właścicieli działki nr [...]. Od 1999 r. zarządcą drogi nr [...] jest Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie, Rejon Dróg Wojewódzkich w M. i od tego czasu nie były wykonywane żadne prace w tym rejonie powodujące zmianę stanu wody na gruncie, w tym działce wnioskodawców. Natomiast po dokonaniu w 2002 roku zakupu działki nr [...] przez skarżących, podnieśli oni teren swojej działki nadsypując na nią ziemię, dokonując ogrodzenia działki na betonowej podmurówce, jak również wykonując wzdłuż drogi wojewódzkiej, począwszy od działki nr [...] aż do działki nr [...], rów przydrożny oraz rów na terenie swojej nieruchomości (wzdłuż ogrodzenia z działką nr [...] – K.S.) do którego kierowali wodę z rowu przydrożnego. Powyższa zmiana stanu wody przez skarżących zakończona została wydaniem przez Wójta Gminy L. ostatecznej decyzji z dnia [...] marca 2007 r. i w chwili obecnej toczy się postępowanie egzekucyjne w celu przymuszenia skarżących do wykonania tej decyzji. W czasie przeprowadzonych kilkakrotnie wizji w terenie stwierdzono, że to działania podejmowane przez samych wnioskodawców polegające na podniesieniu nawierzchni swojej działki, wykonaniu ogrodzenia samych rowu wzdłuż drogi wojewódzkiej, wykonanie rowu na działce nr [...], a także późniejsza likwidacja odpływu wody z rowu przydrożnego spowodowały zmianę dotychczasowego stanu wody na gruncie i zmiana ta szkodliwie wpływa na nieruchomości sąsiednie, w tym na działkę nr [...] K.S. jak i na stabilność korpusu drogi wojewódzkiej. Inną sprawą jest problem odprowadzania przez Zarząd Dróg Wojewódzkich wody z rowu wzdłuż drogi wojewódzkiej. Organ uznał, że Zarząd Dróg Wojewódzkich Rejon Dróg w M. nie dokonał żadnej zmiany stanu wody na swoim gruncie a żądanie małżonków G. nie znalazło żadnego uzasadnienia. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli skarżący. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji. Wskazał, że okoliczność, iż rów przydrożny kończył się na działce oznaczonej nr [...] (będącej własnością M.W.), a następnie woda kierowana była za pośrednictwem krótkiego (około 10m) rowka biegnącego po działce nr [...] i rozlewała się po całej działce nr [...] , dalej spływała na działkę nr [...] (M.K.) aż do "potoku" oznaczonego na mapie symbolem Wp (biegnącego w poprzek działek tj. równolegle do drogi wojewódzkiej nr [...]), znajduje potwierdzenie również w fakcie, że przy żadnej z posesji położonych wzdłuż drogi wojewódzkiej (po jej lewej stronie patrząc w kierunku miejscowości T.) nie ma przepustów pod wjazdami do kolejnych 10 posesji. Brak rowu na spornym odcinku znajduje również logiczne potwierdzenie w tym, że jak wynika z ustaleń organu stopnia podstawowego i załączonej przez zarządcę kserokopii mapy do celów projektowych w skali 1:500 z naniesioną niwelacją terenu, teren wzdłuż drogi wojewódzkiej, począwszy od działki nr [...], stanowiącej własność K.S. wznosi się. Takie naturalne ukształtowanie terenu powodowało, że spływająca rowem wzdłuż drogi wojewódzkiej nr [...] woda opadowa kierowana była na działkę nr [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że odrębną natomiast kwestią pozostaje ujęcie wody opadowej odprowadzanej z drogi wojewódzkiej nr [...] przez działkę nr [...], w system kanalizacyjny. Nie negując celowości dochodzenia przez skarżących od zarządcy drogi wykonania takiej kanalizacji, organ wskazał, że kwestia ta nie może zostać rozstrzygnięta w prowadzonym przed Wójtem Gminy L. postępowaniu mającym na celu przywrócenia stanu wody na gruncie na podstawie art. 29 ustawy – Prawo wodne. Skargę na powyższą decyzję wnieśli skarżący. Oddalając skargę Sąd I instancji podkreślił, że Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie, w miejscu będącym przedmiotem sporu, nie dokonywał żadnych robót od 1999 r. Z akt sprawy wynika również, że Wójt Gminy L. prowadził wcześniej postępowanie administracyjne o naruszenie stanu wody na gruncie stanowiącym własność K.S., dokonanej przez skarżących i ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. stwierdził naruszenie stanu wody na gruncie, a obecnie prowadzone jest w tej sprawie postępowanie egzekucyjne w celu przymuszenia skarżących do wykonania tej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd I uznał, że organy w sposób prawidłowy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wprowadziły z zebranego materiału prawidłowe wnioski. Sąd I instancji stwierdził, iż zarzuty skargi sprowadzają się do tego, że właściciel drogi wojewódzkiej nr [...] na przedmiotowym odcinku, nie wykonuje ciążących na nim obowiązków w zakresie prawidłowego utrzymywania stanu dróg takich jak: pogłębiania przydrożnych rowów tak aby nie były one zamulone, nie dokonuje zabezpieczeń ścieków spływających z drogi wojewódzkiej, które przedostając się na działkę skarżących powodują szkody w nasadzonych drzewach, ponadto podmokły teren uniemożliwia uprawy, a ponadto właściciel gruntu nie wykonuje urządzeń które miałyby zapobiegać szkodom. Zdaniem skarżących, skoro Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie zaniedbuje wykonywanie tych obowiązków, to tym samym doprowadza do zmiany stanu wody na gruncie stanowiącym własność skarżących, powodując u nich określone szkody. Takie zarzuty, w ocenie Sądu I instancji, nie mogą stanowić podstawy do uznania naruszenia stanu wody na gruncie, natomiast kwestia oceny czy Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie prawidłowo wykonuje swoje obowiązki podlega kontroli właściwych organów w odrębnym postępowaniu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący. Zarzucili rażące naruszenie przepisów prawa materialnego. Po pierwsze, art. 9 ust. 1 pkt 19, art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3, art. 122 i art. 128 ustawy Prawo wodne, poprzez brak stwierdzenia, że strona przeciwna samodzielnie jak i poprzez swoich poprzedników prawnych naruszyła stan wody na działce nr [...] i robi to do chwili obecnej wpuszczając na teren działki skarżących wody i ścieki spływające z drogi. Po drugie, § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, które to rozporządzenie określa, że ścieki inne niż będące mieszaniną wód opadowych i roztopowych mogą być wprowadzane do ziemi. W skardze kasacyjnej postawiono również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – oraz art. 233 k.p.c., art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I i II instancji i uznanie, że organy te prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, który pozwalał na stwierdzenie, że Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie nie dopuścił się naruszenia stanu wody na działce skarżących. W ocenie skarżących, zebrane dowody potwierdzają fakt, że pracownicy poprzedników prawnych WZDW w Krakowie w czasie budowy drogi dopuścili się naruszenia własności byłych właścicieli działki poprzez wykopanie rowu na długości 10 metrów w głąb działki przy jednoczesnym braku wykonania rowu odwadniającego wzdłuż wybudowanej drogi. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy został ustalony na podstawie wnikliwej oceny prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Na podstawie tego materiału, w tym miejscowych oględzin przedmiotowej nieruchomości i zeznań świadków, organy ustaliły, iż stan wody w okolicy działki skarżących oznaczonej nr [...] i na tej nieruchomości został utrwalony w latach sześćdziesiątych XX wieku, podczas budowy drogi W. – T. Stan ten istniał niezmiennie do czasu zakupu działki nr [...] przez B. i R. G., co miało miejsce w 2002 r. Należy zauważyć, że stan taki istniał w okresie obowiązywania przepisu art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), który stanowił, iż za ukształtowane stosunki wodne na gruncie uznaje się stosunki, które istniały co najmniej 5 lat. Te trwale ukształtowane stosunki wodne, przy których wody opadowe z drogi W. – T. odprowadzane rowem przydrożnym spływały rowem na działce nr [...] do znajdującego się w pobliżu naturalnego cieku, zostały zmienione przez skarżących G. po 2002 r. Spowodowało to wszczęcie odpowiedniego postępowania administracyjnego i następnie wydanie przez Wójta Gminy L. decyzji z dnia [...] marca 2007 r. nakazującej skarżącym likwidację wykopanego przez nich rowu biegnącego wzdłuż granicy z działką nr [...] oraz takie jego zabezpieczenie, aby płynąca nim woda nie niszczyła ogrodzenia sąsiadującej nieruchomości. Decyzja ta jest ostateczna i – bezspornie – nie została wykonana, gdyż w przedmiocie tym toczy się postępowanie egzekucyjne. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej podnoszącej naruszenie art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 145 p.p.s.a. a także art. 7, 77 k.p.a. i art. 233 k.p.c. prawidłowo zostało więc w sprawie ustalone, że bezprawnej zmiany stanu wody na gruncie nie dopuścił się organ administrujący drogą publiczną W. – T., lecz sami skarżący małżonkowie G. Należy przy tym zauważyć, że gdyby nawet uznać, że stan wody na gruncie skarżących istniejący przed 2002 r. ukształtowany był bezprawnie, to obecnie stan ten przestał istnieć, na skutek zmiany dokonanej po 2002 r. przez skarżących. Również więc w tej sytuacji żądanie oparte na przepisie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019), przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, nie mogłoby być uwzględnione. Także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione. Podane w skardze kasacyjnej przepisy art. 122 i 128 prawa wodnego składają się z szeregu jednostek redakcyjnych (ustępów i punktów) a skarga kasacyjna nie precyzuje, która z części tych artykułów została naruszona i w jaki sposób. Nadto te przepisy dotyczą pozwoleń wodnoprawnych i nie miały one żadnego zastosowania w sprawie prowadzonej zgodnie z wnioskiem skarżących, na podstawie art. 29 ust. 1 i ust. 3 prawa wodnego. Podobnie trzeba też ocenić zarzut naruszenia przepisu § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełniać przy odprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi. Istotą powstałego w sprawie sporu było to, czy właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, to jest kierunek odpływu wód opadowych z jego gruntu. Wobec przekonywującego ustalenia, że stan ten zmienili sami wnioskodawcy a nie Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie czy poprzednik prawny tej jednostki organy zasadnie uznały, iż brak jest podstawy do nakładania na ten Zarząd obowiązków wskazanych w art. 29 ust. 3 prawa wodnego. W tej sytuacji skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.