I OZ 909/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. – M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 398/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. – M. i S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 398/07, w ten sposób, że w miejsce daty zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. "[...] r." wpisać "[...] r.". UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 398/07 odmówił skarżącym J. S. – M. i S. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd po dokonaniu oceny przedstawionej we wniosku sytuacji materialnej skarżących oraz uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia strony zawarte w piśmie z dnia 30 maja 2007 r. stwierdził, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu przedstawiona sytuacja materialna pozwala stwierdzić, że poniesienie kosztów ustanowienia adwokata leży w zakresie ich możliwości płatniczych. Skarżący posiadają stałe źródła dochodów w postaci regularnych świadczeń emerytalnych (J. S. – M. – [...] zł, S. M. – [...] zł na kwartał, co stanowi około [...] zł miesięcznie), posiadają nieruchomość rolną obejmującą grunty rolne i leśne o łącznej pow. [...] ha, z której roczny dochód zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem z dnia [...] maja 2007 r., wyniósł łącznie [...] zł rocznie (około [...] zł miesięcznie). Skarżący prowadzą także hodowlę trzody chlewnej, ponadto otrzymują środki w ramach dopłat bezpośrednich. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżących nie można zatem uznać za osoby ubogie, dla których poniesienie kosztów ustanowienia w sprawie pełnomocnika leży poza zakresem możliwości finansowych. Nie wykazali, by poniesienie kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika mogło spowodować uszczerbek w niezbędnych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Sąd Wojewódzki wskazał, że niniejszym postanowieniem nie orzekał w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżący zwolnieni są z obowiązku ich uiszczania z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła J. S. – M.. W treści zażalenia skarżąca oświadczyła, że jej mąż S. M. zmarł. Ponadto skarżąca wskazała, że nie posiada środków finansowych, gdyż wydała dużo pieniędzy na remont ciągnika, kupiła żyto do obsiania pola. Skarżąca wyjaśniła także, że wydała wszystkie otrzymane dopłaty bezpośrednie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy może nastąpić w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z uwagi na szczególny charakter instytucji prawa pomocy, której celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których sytuacja materialna i osobista wyklucza samodzielne poniesienie kosztów postępowania czy też ustanowienia pełnomocnika, rozstrzygnięcia Sądu w tej kwestii mogą zapaść wyłącznie po wnikliwiej analizie okoliczności sprawy. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata dokonał oceny sytuacji materialnej obojga małżonków i wskazał, że skarżący otrzymują świadczenia emerytalne (J. S. – M. - [...] zł, S. M. - [...] zł na kwartał, co stanowi około [...] zł miesięcznie), posiadają nieruchomość rolną obejmującą grunty rolne i leśne o łącznej pow. [...] ha, z której roczny dochód wyniósł [...] zł rocznie (około [...] zł miesięcznie), a ponadto że prowadzą hodowlę trzody chlewnej i otrzymują środki w ramach dopłat bezpośrednich. W zażaleniu skarżąca podniosła, że zmarł jej mąż S. M.. Zarządzeniem z dnia 14 listopada 2007 r. (k. 113 akt) Sąd wezwał skarżącą do nadesłania w terminie 14 dni aktu zgonu męża oraz wskazania czy zakończone zostało postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji powinien dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej, wyjaśnić wysokość jej dochodów i ponoszonych przez nią wydatków. Z akt sprawy wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, a ponadto prowadzi działalność rolniczą. Z załączonego zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy w S. z dnia [...] maja 2007 r. wynika zaś, że to zmarły skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, w tym lasu o pow. [...] ha co stanowi [...] ha przeliczeniowych, z którego roczny dochód wyniósł [...] zł (ok. [...] zł miesięcznie). Jednocześnie wspólnie z mężem skarżąca posiadała gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, z którego roczny dochód wyniósł [...] zł (ok. [...] zł miesięcznie). Bez przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym S. M. nie można jednoznacznie przyjąć, że skarżąca posiada nieruchomości wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, którego właścicielem był zmarły mąż. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę przyznania prawa pomocy powinien więc wyjaśnić czy skarżąca jest w stanie uiścić koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji. Ponadto mając na uwadze, że w komparycji zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji dopuścił się oczywistej omyłki w dacie zaskarżonej decyzji przez niewłaściwe wpisanie "[...] r." zamiast "[...] r.", Naczelny Sąd Administracyjny postanowił z urzędu tę oczywistą omyłkę sprostować na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a.