III SA/Lu 387/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Strzelec, Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. S. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie na rzecz A. K. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2022 r., znak: [...] Rektor Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Nauk Medycznych Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie z [...] lutego 2022 r., nr [...] o skreśleniu A. S. z listy studentów. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: A. S. (dalej jako "skarżący") w 2018 r. rozpoczął w Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie studia I stopnia na kierunku Ratownictwo medyczne. W piśmie z 15 listopada 2021 r. skarżący zwrócił się do Dziekana Wydziału Nauk Medycznych Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie (dalej jako "Dziekan" lub "organ I instancji") z prośbą o wyrażenie zgody na podejście do obrony pracy licencjackiej w lutym 2022 r. Skarżący wyjaśnił, że z powodu braku zaliczeń ćwiczeń, jednego egzaminu oraz braku praktyk zawodowych nie mógł przystąpić do obrony we wrześniu. Dziekan nie wyraził zgody na podejście przez skarżącego do obrony pracy licencjackiej, podnosząc, że wymagane jest zaliczenie III roku studiów. Skarżący w piśmie z 19 listopada 2021 r. zwrócił się zatem do Dziekana o wyrażenie zgody na powtarzania III roku studiów. Dziekan wyraził zgodę na powtarzanie przez skarżącego 5. i 6. semestru. W dniu 27 stycznia 2022 r. skarżący przystąpił do egzaminu komisyjnego z przedmiotu Medycyna katastrof, który złożył z wynikiem niedostatecznym. Wynik niedostateczny skarżący otrzymał także z egzaminu komisyjnego z przedmiotu Medyczne czynności ratunkowe. Ocenę niedostateczną skarżący uzyskał również z egzaminu praktycznego, przeprowadzonego w dniu 5 czerwca 2021 r. Decyzją z [...] lutego 2022 r. Dziekan skreślił skarżącego z listy studentów z powodu braku postępów w nauce. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał , że trakcie trwania semestru zimowego w roku akademickim 2021/2022 skarżący nie brał udziału w zajęciach obowiązkowych, odbywających się w Centrum Symulacji Medycznych WSNS. Dziekan zwrócił uwagę, że skarżący uzyskał oceny niedostateczne w pierwszym i drugim terminie z przedmiotów kierunkowych o charakterze praktycznym. Decyzją komisji egzaminacyjnej skarżący otrzymał również oceny niedostateczne w terminie trzecim – komisyjnym. Skarżący w piśmie z [...] marca 2022 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] marca 2022 r. Rektor Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie (dalej jako "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Dziekana i uznał ją za zgodną z § 31 ust. 2 pkt 1c, pkt 2 i pkt 5 Regulaminu studiów Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, stanowiącego załącznik nr do Uchwały Senatu z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu studiów (dalej jako "Regulamin studiów"). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. S. zaskarżył decyzję Rektora WSNS z [...] maca 2022 r. i wniósł o jej uchylenie. Skarżący zarzucił, że wbrew Regulaminowi studiów i przepisom prawa, skarżącemu wyznaczono egzamin komisyjny w dniu 27 stycznia 2022 r. z dwóch przedmiotów jednocześnie na III roku studiów, przed sesją zimową 2022 r. Podkreślił, że przed egzaminem komisyjnym nie zdawał żadnych egzaminów z wyżej wymienionych przedmiotów. W odpowiedzi na skargę Rektor WSNS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Rektora WSNS o skreśleniu skarżącego z listy studentów z powodu braku postępów w nauce. Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o szkolnictwie wyższym" lub "ustawa", określa przesłanki skreślenia studenta z listy studentów. Zgodnie z art. 108 ust 1 ustawy, studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. W myśl zaś art. 108 ust. 2 ustawy student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 108 ust. 3 ustawy). Według art. 75 ust. 1 ustawy, organizację studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Odpowiednikiem przepisów ustawy dotyczących skreślenia z listy studentów są normy zawarte w Rozdziale XIX - § 31 Regulaminu studiów. Decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów jest niewątpliwie indywidualnym aktem administracyjnym. W zakresie tego rodzaju spraw ustawodawca nie wyłączył stosowania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.". (vide art. 48 ustawy o szkolnictwie wyższym). Analiza regulacji zawartej w art. 108 ustawy nie pozostawia żadnych wątpliwości, że wystąpienie jednej z przesłanek wymienionych w ust. 1 oznacza dla organu decyzyjnego obowiązek wydania rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów (decyzja związana). Stwierdzenie natomiast zaistnienia którejś z przesłanek określonych w ust. 2 stanowi podstawę do wydania decyzji uznaniowej. Uznanie administracyjne wiąże się z przyznaniem organowi administracji publicznej luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej. Działanie organu musi się jednak mieścić w granicach zakreślonych przez art. 7 k.p.a., a zatem organ powinien dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej, zaś sprawę załatwić z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Wskazać należy, że zarówno pojęcie interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że odpowiednią treść nadaje im organ orzekający. Z reguły interes indywidualny nie pokrywa się z interesem społecznym. Ustawodawca w art. 7 k.p.a. nie określił hierarchii tych wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony. W orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą sądu, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony. Kontrola sądowa sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy dokonał tego po rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. W przypadku decyzji wydanej na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy organ uczelni może więc, lecz nie musi skreślić studenta. Wybór sposobu rozstrzygnięcia nie może być jednak arbitralny, ale powinien wynikać z kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych, a zwłaszcza wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu studenta. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiedniego przepisu prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zebrania dowodów i ich oceny zgodnie z regułami k.p.a. Przepisy zamieszczone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazują organom administracji publicznej ustalenie istotnych w sprawie kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zmaterializowanie tych reguł powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w myśl art. 107 § 3 k.p.a. W świetle zaś art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Przepis ten określa zasadę ogólną dwuinstancyjności, zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania, przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Sprawa administracyjna jest zatem dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w pierwszej instancji, a następnie w drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania. Przede wszystkim zauważyć należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji nie zostało nazwane "decyzją" i nie odpowiada wymogom określonym w art. 138 k.p.a., który zawiera katalog rozstrzygnięć organu II instancji. Organ w zaskarżonej decyzji ograniczył się bowiem do stwierdzenia, że "Wypełniając postanowienia Regulaminu studiów Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, uchwalonego Uchwałą Senatu WSNS, z dnia 19 marca 2019 r., stwierdzam co następuje: podtrzymuję decyzję Pani Dziekan Wydziału Nauk Medycznych zgodną z Regulaminem Studiów WSNS § 31 ust. 2 pkt 1c, pkt 2, pkt 5". Tymczasem zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Dodać należy, że zaskarżona decyzja nie zawiera także pouczenia, o którym mowa w art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. Lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia, w istocie jednozdaniowe, nie czyni zadość wymienionym wyżej standardom postępowania przed organem II instancji. Brak zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego decyzji narusza w sposób istotny przepis art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie wskazał żadnych powodów dających podstawy do podzielenia ustaleń faktycznych przyjętych przez organ I instancji. Nie odniósł się do dokonanych przez organ I instancji ustaleń faktycznych, ani nie wyjaśnił podstawy prawnej swojej decyzji, wskazując inne podstawy prawne skreślenia skarżącego z listy studentów. Skonstruowane w taki sposób uzasadnienie decyzji jest nie tylko niepełne i niekompletne, ale również uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu odwoławczego. Stwierdzić zatem należy, że organ II instancji nie rozpoznał w istocie sprawy administracyjnej, co stanowi naruszenie art. 15, art. 136 i art. 138 k.p.a, uzasadniające uchylenie zaskarżone decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Naruszenie to miało bowiem istotny wpływ na wynik sprawy. Działając w ramach uznania administracyjnego, organ nie przestaje być związany podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, do których się zasadę prawdy materialnej (obiektywnej), obligującą do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Wiąże się z tym jak już wyżej wskazano wymóg właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.), które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpującą argumentację stanowiska organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały ustalone, rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest tym samym uchylanie się przez organ odwoławczy od oceny i wyczerpującego odniesienia się do wszystkich istotnych zarzutów podnoszonych przez stronę. Należy również pamiętać, że organy są związane zasadą dwuinstancyjności postępowania zawartą art. 15 k.p.a., która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy, wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dwukrotnego rozpatrzenia sprawy nie można rozumieć tylko w sposób formalny, bowiem do uznania, że zasada dwuinstancyjności została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni dokonaną przez sąd ocenę prawną i przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji powinno zawierać dokładne ustalenia faktyczne oraz wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Organ mieć będzie na względzie, że z przepisu art. 108 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym wynika, że decyzja w tym zakresie jest decyzją uznaniową organu. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu z przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność zaistnienia przesłanek skreślenia z listy studentów oraz wyjaśnienia, dlaczego w konkretnym przypadku podjęta decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów jest prawidłowa. Wydanie decyzji poprzedzone być powinno dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. W aktach sprawy brak jest karty przebiegu studiów skarżącego, bądź innych dokumentów dotyczących roku akademickiego, który skarżący powtarzał, tj. roku 2021/2022 (w aktach administracyjnych znajdują się jako ostatnie karty przebiegu studiów za rok akademicki 2021/2022 dotyczące 5. i 6. semestru studiów), co uniemożliwia odniesienie się do zarzutów skarżącego, który podniósł, że w roku akademickim 2021/2022 nie było terminów egzaminów z dwóch przedmiotów: Medycyna katastrof – ćwiczenia oraz Medyczne czynności ratunkowe – ćwiczenia. Należy wyjaśnić, że zgodnie § 16 ust. 1 regulaminu studiów, student ma prawo przystępowania do egzaminu w dwóch terminach. Ocena niedostateczna uzyskana w pierwszym terminie nie może stanowić więc podstawy skreślenia studenta z listy. Organ uzupełni także materiał dowodowy o dokumenty, z których będzie wynikać, czy skarżący uczestniczył w zajęciach obowiązkowych w roku akademickim 2021/2022. Wobec stwierdzenia przez organ I instancji, że skarżący nie brał udziału w zajęciach obowiązkowych w roku akademickim 2021/2022, okoliczność ta wymaga wyjaśnienia. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.