I SA/Bd 422/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres marzec – maj 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej "ustawa o COVID-19". Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu ww. składek za okres od marca do maja 2020 r. wskazując, że płatnik prowadzący działalność z osobami ubezpieczonymi nie ma osób ubezpieczonych z innych kodów niż prowadzenie działalności. Pismem z [...] czerwca 2020 r. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku Strona stwierdziła, że jako osoba prowadząca działalność i opłacająca składki wyłącznie za siebie spełnia wymogi zawarte w ustawie o COVID-19. Decyzją z [...] lipca 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. odmawiającą Skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu przedmiotowych składek za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Podkreślił, że ustalenie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje na podstawie kompletnie i poprawnie wypełnionego wniosku. Musi on zawierać wszystkie elementy, w oparciu o które możliwa jest ocena spełnienia kryteriów do zwolnienia z opłacania składek. Organ wskazał, że wniosek z [...] kwietnia 2020 r. nie pozwolił na ustalenie prawa do zwolnienia. We wniosku błędnie zaznaczono bowiem Blok II pkt 1. W związku z powyższym organ stwierdził, że Skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r. W skardze do tut. Sądu Skarżąca przyznała, że wypełniając wniosek część II nieświadomie zakreśliła kwadrat w punkcie 1, zamiast w punkcie 2. Na swoje usprawiedliwienie dodała, że wniosek wypełniała w czasie dyżuru pielęgniarskiego na oddziale psychiatrycznym szpitala w T., gdzie w okresie pandemii COVID-19 trudno o pełne skupienie. Jednocześnie nadmieniła, że informacja o odmowie prawa do zwolnienia była wysłana przez ZUS dopiero [...] czerwca 2020 r., co uniemożliwiło jej wcześniejszą korektę błędu, a uzasadnienie odmowy było dla niej niezrozumiałe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz.1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] października 2020 r. odwołano rozprawę i skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym Skarżąca została poinformowana (data odbioru – [...] listopada 2020 r., k. 25 akt sądowych). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r. poz. 2107) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2107), dalej jako: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję w przedmiocie odmowy zwolnienia Skarżącej z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od marca do maja 2020 r. Organ podnosi, że Skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia, bowiem płatnik prowadzący działalność z osobami ubezpieczonymi "nie ma osób ubezpieczonych z innych kodów niż prowadzenie działalności". Z kolei Skarżąca podnosi, że wprawdzie błędnie zakreśliła we wniosku w części II punkt 1, zamiast punktu 2, jednak prawo do zwolnienia jej przysługuje. Podać należy, że Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. W treści wniosku w części II zaznaczyła pkt 1 poprzez postawienie znaku "x", a zatem wnioskowała o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych - za osoby ubezpieczone. Organ podnosi, że we wniosku błędnie zaznaczono "Blok II pkt 1", bowiem stwierdzono, że płatnik prowadzący działalność z osobami ubezpieczonymi nie ma osób ubezpieczonych z innych kodów niż prowadzenie działalności. Zatem w takiej sytuacji Skarżąca powinna postawić znak "x" w pkt 2 części II wniosku. W ocenie Sądu, jeżeli między treścią wniosku o zwolnienie z opłacenia składek a danymi, którymi dysponuje organ zachodzi sprzeczność, brak korelacji, to należało tę rozbieżność wyjaśnić przy udziale strony. Sąd zauważa, że oczywiste omyłki powinny być wyjaśniane z płatnikiem, a po ich sprostowaniu, nie powinny stanowić przeszkody do prawa do zwolnienia z opłacenia składek. Organ nie zwracając się do Skarżącej o wyjaśnienie zaistniałej rozbieżności między zaznaczoną treścią wniosku a będących w jego posiadaniu danymi, naruszył przepisy postepowania z k.p.a. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Zatem pierwsze dwa powołane przepisy nakazują organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie do powyższego należy przyjąć, że brak dostatecznych ustaleń w zakresie zaistniałej rozbieżności między treścią zaznaczenia wniosku a danymi będącymi w dyspozycji organu, stanowiło naruszenie przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie natomiast do art. 10 § 1 k.p.a. przed wydaniem decyzji organ obowiązany był umożliwić Skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czyniąc tym samym zadość zasadzie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. W ocenie Sądu powyższy przepis prawa nie został zrealizowany, a w związku z tym doszło do jego naruszenia. Doprecyzowanie tej zasady zostało zawarte w art. 79a k.p.a. Jednocześnie organ nie wskazał, aby art. 10 § 1 k.p.a. nie miał zastosowania w sprawie ze względu np. na wystąpienie którejkolwiek z przesłanek z art. 15zzzzzn ustawy o COVID-19. Stosownie zaś do art. 79a k.p.a.: w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1); w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (art. 79a § 2). Jak wskazał WSA w Szczecinie w wyroku z 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19 "Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego." Sąd w obecnym składzie ww. pogląd podziela. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu, albowiem w postępowaniu administracyjnym nie poinformowano Strony o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie prawa do zwolnienia z opłacenia składek, tj. o istniejących rozbieżnościach między treścią wniosku a danymi będącymi w posiadaniu organu. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę co do istoty, umożliwiając Skarżącej dokonanie korekty wniosku. Sąd stwierdza, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek ponownego rzetelnego przeprowadzenia postępowania i rozpoznania wniosku. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.