II SA/Rz 876/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 1 czerwca 2022 r. nr N-I.7581.2.29.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Starosty [...] z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr GG.IIIb.6821.6.2022; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącego W. S. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Wojewoda Podkarpacki (dalej: "Wojewoda"), decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r. nr N-I.7581.2.29.2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia W.S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Starosty [...] (dalej: "Starosta") z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr GG.IIIb.6821.6.2022, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w miejscowości K., gm. [...], utrzymał w mocy postanowienie Starosty. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Skarżący wnioskiem z dnia 25 stycznia 2022 r. zwrócił się o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w miejscowości K., gm. [...], objętej KW nr [...]. Starosta, postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2022 r. orzekł o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, ponieważ wniosek został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 136 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899, ze zm., dalej: "u.g.n"). W zażaleniu Skarżący zarzucił błędne przyjęcie, że do wywłaszczonej nieruchomości mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami "podczas gdy przedmiotowy grunt został przejęty przez Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1994 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa". Wojewoda zażalenia nie uwzględnił i wyjaśnił, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazał, że kluczowa dla sprawy jest zmiana wprowadzona ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801., dalej: "ustawa zmieniająca"), która weszła w życie w dniu 14 maja 2019 r. Ustawą zmieniającą, do art. 136 u.g.n. dodano ustęp 7, zgodnie z którym uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości, albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, w sytuacji gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył stosownego wniosku. W takim przypadku organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców o powzięciu zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, w przypadku gdy 20-letni termin upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek o zwrot nieruchomości może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do dnia 14 maja 2020 r. Z dniem 31 marca 2020 r. zaczął obowiązywać przepis art. 15 zzr ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dodany do niej ustawą nowelizującą z dnia 31 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 568), zawieszający bieg terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego. Zawieszenie biegu terminów trwało od 31 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r., zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) uchylającej art. 15 zzr. Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. weszła w życie 16 maja 2020 r. w związku z tym od 24 maja 2020 r. zaczęły biec dalej zawieszone terminy przewidziane przepisami prawa administracyjnego. Okres zawieszenia wyniósł 45 dni i podlegał doliczeniu od dnia 24 maja 2020 r. co jest równoznaczne z tym, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinien być złożony do dnia 7 lipca 2020 r. Zatem wnioski o zwrot nieruchomości złożone w tym terminie są skuteczne, a roszczenia zwrotowe nie podlegają przedawnieniu. Natomiast w sprawie wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] został złożony pismem z dnia 25 stycznia 2022 r., doprecyzowanym następnie pismem z dnia 14 marca 2022 r., czyli po terminie określonym w powyższych przepisach. W konsekwencji, doszło do wygaśnięcia roszczenia o zwrot nieruchomości. W takiej sytuacji Wojewoda uznał, że trafnie Starosta odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. W skardze Skarżący wniósł o "unieważnienie decyzji wywłaszczeniowej". Krótko streścił okoliczności dotyczące sytuacji związanej z wywłaszczeniem oraz podniósł, że jest spadkobiercą faktycznego właściciela. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Pismem z dnia 25 stycznia 2022 r. Skarżący zwrócił się o "cofnięcie wywłaszczenia z miejscowości S. gm. [...] powiat [...] z 1968 roku". W związku z tej treści wnioskiem Starosta wezwał Skarżącego o podanie znaku i daty wydania decyzji wywłaszczeniowej oraz organu, który ją wydał a także o sprecyzowanie wniosku "o cofnięcie". Skarżący wskazał na informację uzyskaną z Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego z 8 października 2013 r. i orzeczenie z dnia [...] września 1968 r. Nr [...]. Starosta uzyskał potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię tego orzeczenia i postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Po rozpatrzeniu zażalenia Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie i rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. II. Zgodzić należy się z organami, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości następuje w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. Również na pełną akceptację zasługuje stanowisko, że kwestię wygaśnięcia uprawnień dotyczących zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., reguluje przepis art. 136 ust. 7 u.g.n., dodany przez art. 1 pkt 1 lit.f ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. Zgodnie z jego treścią, uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2. Także zasadnie Wojewoda wskazał na art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, który to przepis stwierdza, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. Z art. 5 ustawy zmieniającej wynika, że ustawa ta wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ogłoszenie nastąpiło w dniu 29 kwietnia 2019 r. co ma ten skutek, że wniosek o zwrot nieruchomości mógł być złożony najpóźniej do dnia 14 maja 2020 r. Trafnie również Wojewoda wskazał na przepisy związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 z tym jednak zastrzeżeniem, że nieprawidłowo ustalił okres zawieszenia biegu terminu do wystąpienia z wnioskiem o zwrot. Wskazać bowiem należy, że na podstawie art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568), do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodany została art. 15zzr ust. 1 z którego wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 następuje wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i dokonuje się zawieszenia tych terminów, które rozpoczęły już bieg. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że zawieszenie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 15zzr ust. 1, ma zastosowanie od 14 marca 2020 r., tj. od dnia wprowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, co nastąpiło rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r. poz. 433 (zob. np. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. III OSK 3191/21, z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. II OSK 3068/21, czy z dnia 18 maja 2022 r. sygn. I OSK 1776/21). Sąd utożsamia się w tym poglądem. Konkluzja jest więc taka, że bieg terminu do złożenia przez Skarżącego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zawieszony w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. Zatem przerwa w biegu terminu przedawnienia wynosiła 71 dni co ma ten skutek, że termin 12 miesięcy wskazany w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej rozpoczął się 14 maja 2019 r. a zakończył się 23 lipca 2020 r., z uwagi na zawieszenie w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. III. W stanie faktycznym sprawy jest niesporne, że Skarżący wniosek o zwrot nieruchomości, opatrzony datą 25 stycznia 2022 r. złożył w dniu 27 stycznia 2022 r. Wniosek ten wraz z dołączonymi w kserokopii dokumentami nie pozwala jednak ustalić jednoznacznie ani numeru wywłaszczonej nieruchomości, ani decyzji wywłaszczeniowej. Organy, uwzględniając stanowisko Skarżącego zawarte w piśmie z dnia 14 marca 2022 r. przyjęły, że przedmiotem zwrotu jest nieruchomość oznaczona obecnie jako działka nr [...] objęta szczegółowo wskazaną księgą wieczystą, natomiast wywłaszczenie nastąpiło orzeczeniem z [...] września 1968 r. Nr [...]. Sąd stwierdza, że ustalenia te nie wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego. Wskazać należy, że Skarżący pierwotnie podał numer parceli gruntowej (1968), tożsamy z rokiem orzeczenia o wywłaszczeniu. Z kolei dołączone do wniosku kserokopie dokumentów wymieniają różne działki, w tym dgr [...], którą organy uznały za nieruchomość wywłaszczoną. Starosta, odmawiając wszczęcia postępowania wskazał na tę właśnie działkę i powołał się na orzeczenie z dnia [...] września 1968 r., którym wywłaszczono cały szereg nieruchomości oznaczonych jako parcele gruntowe (a nie działki). Z uwagi na brak w aktach synchronizacji ustalenia organów, że działka nr [...] powstała z parceli wywłaszczonych orzeczeniem z 1968 roku, nie poddają się kontroli Sądu. Dodatkowe wątpliwości co do prawidłowego określenia przedmiotu postępowania nasuwają dołączone do skargi (w kserokopii) dokumenty, a to zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 21 marca 2001 r. [...] z którego wynika, że na karcie A whl [...] gm.kat. K., wpisana jest między innymi pgr [...] (las), a na karcie B tego wykazu za właściciela wpisany jest Skarb Państwa, na podstawie art. 1 i 2 dekretu z 6 września 1944 r. Dz.U. RP Nr 4, poz. 17. Taki wpis znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu wydanym przez Sąd Rejonowy w [...], w którym zamieszczone jest wyjaśnienie, że w księdze tabularnej (zamkniętej z urzędu), tom 19 str. 170 prowadzonej dla Gm. kat. K., w poz. 99 karty A, PGR [...] została podzielona na PGR [...] i [...]. Z kolei z mapy synchronizacyjnej sporządzonej w dniu 29 września 2001 r. przez uprawnionego geodetę (z opisem) wynika, że działka nr [...] powstała z części parceli gruntowej [...]. Brak jest natomiast informacji odnośnie do pozostałej części tej parceli oraz co do pgr [...]. Wreszcie z pism złożonych przez Skarżącego do akt sądowych zdaje się wnikać, że przedmiotem postępowania zwrotowego winny być grunty orne i łąki, a nie las. W tym stanie sprawy Sąd stwierdza, że organy w sposób niedostateczny wywiązały się z obowiązku zebrania i oceny materiału dowodowego, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w stopniu, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W konsekwencji naruszyły art. 61a § 1 K.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę Starosta będzie miał na uwadze wskazane wyżej braki w materiale dowodowym, przy czym istniejące wątpliwości wyjaśni w oparciu o precyzyjne stanowisko Skarżącego odnośnie do numeru wywłaszczonej nieruchomości (parcela ewentualnie działka), nazwiska oraz imienia osoby wywłaszczonej i następstwa prawnego, a także decyzji, którą orzeczono o wywłaszczeniu. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania (wpis od skargi) uzasadnia art. 200 P.p.s.a.