II FSK 235/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia del. WSA Andrzej Jagiełło, Protokolant Karolina Zarzycka-Ciołkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 października 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 468/11 w sprawie ze skarg B. R., S. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 20 maja 2011 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2003-2005 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, na rzecz adwokata A. B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 19 października 2011 r., I SA/Ol 468/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargi B. R., S. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z 20 maja 2011 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2003, 2004 i 2005. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: decyzjami z: 21 lutego 2003 r., 5 lipca 2004 r. oraz 9 lutego 2005 r. Burmistrz N. ustalił S. R. łączne zobowiązania pieniężne w podatku rolnym oraz w podatku od nieruchomości za lata 2003, 2004 i 2005. Decyzje te zostały prawidłowo doręczone stronie w dniach 28 lutego 2003 r. (za rok 2003r.), 7 lipca 2004 r. (za rok 2004 r.) i 19 lutego 2005r. (za 2005 r.), w związku z czym stały się one ostateczne. W dniach 4, 12 oraz 24 marca 2010 r. S. R. złożył w Urzędzie Miejskim w N. trzy pisma, którymi zakwestionował dokonany tymi decyzjami wymiar podatku od nieruchomości za lata 2003 -2010 r. W stanowiącym odpowiedź na wezwania do sprecyzowania treści żądania, piśmie z 22 października 2010 r. podatnik podał natomiast, iż wnioskuje o unieważnienie powyższych decyzji wymiarowych. Trzema decyzjami z 7 grudnia 2010 r. kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalających S. R. łączne zobowiązania pieniężne za lata 2003, 2004 i 2005. W uzasadnieniu kolegium zwróciło uwagę, że 5-letnie okresy do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji za te lata, upłynęły w dniu 28 lutego 2008 r. - odnośnie decyzji za rok 2003, w dniu 7 lipca 2009 r. w związku z decyzją za rok 2004 i w dniu 19 lutego 2010 r. względem decyzji za rok 2005. Stanowisko to zostało podtrzymane przez kolegium w decyzjach z 20 maja 2011 r. wydanych w związku z odwołaniami wniesionymi przez skarżących. W motywach tych rozstrzygnięć organ odwoławczy wskazał, że wobec zaistnienia negatywnej przesłanki określonej w art. 249 § 1 pkt 1 O.p. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako: "O.p.") (upływu terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności), odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji za w/w lata była w pełni zasadna. 3. W skardze do WSA na powyższe decyzje skarżący ponownie zakwestionowali sposób naliczenia podatku od nieruchomości, zarzucając przede wszystkim, niesłuszne ich zdaniem, naliczenie przez organy nienależnego podatku od powierzchni mieszkania i piwnicy. 4. WSA w Olsztynie na rozprawie w dniu 19.10.2011 r. połączył sprawy z trzech skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), prowadząc je pod sygnaturą akt I SA/Ol 468/11. Sąd na wstępie rozważań podkreślił, że w niniejszej sprawie zaskarżone zostało rozstrzygnięcie o charakterze procesowym, w którym kolegium, wskazując jako podstawę działania art. 249 §1 pkt 1 O.p., orzekło o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalających łączne zobowiązania pieniężne. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, decyzje Burmistrza N. za lata 2003, 2004 i 2005 zostały skutecznie doręczone S. R. w dniach: 28 lutego 2003 r., 7 lipca 2004 r. i 19 lutego 2005 r. Od decyzji tych nie zostało wniesione odwołanie, przez co stały się one ostateczne. Wniosek o stwierdzenie nieważności złożony zaś został dopiero 22 października 2010 r., tj. po upływie 5 letniego terminu, o którym mowa w powołanym przepisie. Istotnym jest przy tym, że termin określony w art. 249 O.p. jest terminem zawitym, dlatego też jego przekroczenie ma ten skutek, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Z uwagi na powyższe, sąd pierwszej instancji stwierdził, że stanowisko organu podatkowego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji burmistrza, co stanowi jednocześnie o odmowie przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności, było prawidłowe. 5. W skardze kasacyjnej pełnomocnik B. R. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżył powyższy wyrok "w części, tj. co do orzeczenia zawartego w pkt I w całości a zapadłemu rozstrzygnięciu" zarzucił: "naruszenie art. 145 § l pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 249 § 1 pkt 1 O.p. mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezastosowanie do wykładni tego przepisu art. 5 Kodeksu cywilnego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą środek zaskarżenia, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2003-2005 na podstawie art. 249 § 1 pkt 1 O.p. Na podstawie art. 249 § 1 O. p. organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności: 1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub 2) sąd administracyjny oddalił skargę na decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Z powyższego wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie może być wszczęte w razie zaistnienia przesłanek negatywnych. W takim wypadku organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Omawiany artykuł jest przepisem szczególnym w stosunku do obowiązującego w postępowaniu zwyczajnym art. 165a (przewidującego formę postanowienia). Przechodząc do przesłanek wymienionych expressis verbis w art. 249 § 1 O.p., należy zauważyć, że pierwsza z nich związana jest z upływem czasu. Mianowicie, żądanie wszczęcia postępowania po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji musi spotkać się z odmową. Pięcioletni termin oblicza się w sposób przewidziany w art. 12 § 4 O.p. Do jego biegu nie mają zastosowania instytucje przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Instytucje te, wymienione w art. 70 § 2-6 oraz w art. 68 § 5, dotyczą tylko terminów uregulowanych we wspomnianych artykułach (S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R. Hauser, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa - Komentarz, Wyd. LexisNexis W-wa 2004, s. 642-643). Ponadto, w wyroku z 11 października 2000 r., V SA 46/00, Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że termin, o którym mowa w art. 249 § 1 pkt 1 O.p., jest terminem prawa materialnego, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to termin nieprzywracalny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że niewątpliwie upłynął termin pięcioletni z art. 249 § 1 pkt 1 O.p. Decyzje ustalające wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym oraz w podatku od nieruchomości za lata 2003, 2004 i 2005 zostały bowiem doręczone podatnikowi odpowiednio w dniach: 28 lutego 2003 r., 7 lipca 2004 r. i 19 lutego 2005 r. Tym samym, 5-letnie okresy do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji za te lata, upłynęły w dniu 28 lutego 2008 r. - odnośnie decyzji za rok 2003, w dniu 7 lipca 2009 r. w związku z decyzją za rok 2004 i w dniu 19 lutego 2010 r. względem decyzji za rok 2005. Strona, formułując w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 249 § 1 O.p., zdaje się również nie dostrzegać, że przepis ten dotyczy przesłanek odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, a nie wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, po wszczęciu takiego postępowania. Decyzja wydana na podstawie ww. przepisu ma charakter formalny i oznacza nie odmowę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, a ogólnie odmowę wszczęcia postępowania. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 249 § 1 O.p. w zw. z art. 5 K.c. i twierdzenia skarżącej, że niedostateczny stopień znajomości przepisów prawa nie może dawać podstawy do zamknięcia jej drogi do dochodzenia swoich praw należy przypomnieć, że w uchwale z 7 marca 1995 r. sygn. akt W 9/94 Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że "funkcjonowanie prawa, zwłaszcza w demokratycznym państwie prawnym, opiera się na założeniu, że wszyscy adresaci obowiązującej normy prawnej – a więc zarówno podmioty obowiązane do jej przestrzegania, jak i organy powołane do jej stosowania – znają jej właściwą treść i że nikt nie może uchylić się od ujemnych skutków naruszenia tej normy na tej podstawie, że normy tej nie znał lub rozumiał ją opacznie". Uznać zatem należy, że zgodnie z przytoczoną zasadą nie można się tłumaczyć nieznajomością prawa. Przyjmuje się bowiem, że każdy zainteresowany treścią adresowanych do niego norm prawnych ma możliwość zapoznania się z obowiązującymi aktami prawnymi. Tym samym, strona skarżąca dążąc do prawidłowego wypełniania nałożonych przez ustawodawcę obowiązków podatkowych oraz uchylenia się od negatywnych skutków będących efektem jej nieznajomości przepisów prawa podatkowego, miała możliwość wystąpienia do organu podatkowego o uzyskanie informacji o zakresie stosowania przepisów tego prawa, a od 2005 r. – wiążącej interpretacji podatkowej. W konsekwencji powyższego podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 249 § 1 O.p. nie mogły zostać uwzględnione, bowiem działania organu nie naruszyło wskazanego przepisu. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z zasadą praworządności i zasadą zaufania do organów. Natomiast sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że stanowisko organu podatkowego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji burmistrza było prawidłowe. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wynagrodzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej, ustanowionego w ramach prawa pomocy, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej zostało przyznane na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).