III SA/Kr 1003/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak – Sudyka Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędzia WSA Jakub Makuch Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 maja 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/485/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 6 maja 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/485/2022, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j Dz. U. z 2021 r., poz. 735), po rozpatrzeniu odwołania D. D. od decyzji nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa w dniu 15 marca 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania D. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny B. K., ur. [...] 1956 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 15 marca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 20 w zw. z art. 3. pkt. 11, art. 17, art. 23 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. Poz. 1238), Prezydent Miasta Krakowa orzekł o odmowie przyznania D. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny B. K., ur. [...] 1956 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 i art. 129 ustawy Kodeks rodzinny i wskazał, że 29 grudnia 2021 r. wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad ciocią B. K. Z dokumentacji wynika, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciocią – siostrą matki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest panną. Zdaniem organu pierwszej instancji, na wnioskodawcy nie ciąży jednak obowiązek alimentacyjny, więc nie została spełniona przesłanka z art. 17 pkt 1 u.ś.r. Od powyższej decyzji odwołanie złożył D. D. wyjaśniając, że wymagająca opieki B. K. jest niepełnosprawna od dzieciństwa, po przebytej chorobie Heine Medina, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, porusza się na wózku inwalidzkim. Jednocześnie nie ma innych członków rodziny, na których ciążyłby obowiązek alimentacyjny. Rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, podobnie jak i rodzeństwo (siostra E. D. – matka odwołującego się i brat S. K.). Odwołujący się mieszka z ciocią od trzynastego roku życia i cały czas opiekuje się ciocią. W 2017 r. odwołujący się zobowiązał się notarialnie do opieki nad ciocią, w tym zapewnić cioci pomoc i pielęgnowanie w chorobie. Wówczas jednak odwołujący się pracował, a stan zdrowia chorej był lepszy niż obecnie. W ostatnich latach dołączyły choroby onkologiczne, więc odwołujący się zrezygnował z pracy zarobkowej w firmie, w której pracował prawie 19 lat i poświęcił się opiece nad ciocią. Ciocia jest niepełnosprawna ruchowo, ale w pełni świadoma psychicznie i bardzo emocjonalna, dlatego umieszczenie jej w domu pomocy społecznej rodziłoby ryzyko załamania cioci. Odwołujący się nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec cioci, ale jest związany z nią emocjonalnie. Odwołujący się nie wyobraża sobie, że osoba, która ma prawny obowiązek opieki nad osobą bliską, otrzymuje za to zapłatę, a odwołujący się mimo braku takiego obowiązku rzeczywiście opiekuje się chorą ciocią i z nią mieszka, a otrzymał decyzję odmowną. Działając na skutek odwołania D. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 6 maja 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – wnioskodawcza nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, nie ciąży bowiem na nim obowiązek alimentacyjny względem osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. Krewnymi w linii prostej są – zgodnie z art. 617 § 1 k.r.o. – osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Zstępnym jest syn, córka, wnuk, wnuczka, prawnuk czy prawnuczka. Natomiast wstępnym ojciec, matka, dziadek, babcia, pradziadek, prababcia. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W sytuacji braku wstępnych i zstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża rodzeństwo. Tymczasem D. D. jest zstępnym rodzeństwa osoby wymagającej opieki, co oznacza, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Organ odwoławczy poparł swoje stanowisko orzecznictwem sądów administracyjnych. Organ odwoławczy dodał, że stanowiska tego nie mogą zmienić okoliczności powołane w odwołaniu, w tym fakt sprawowania przez D. D. opieki nad ciotką, istnienie więzi emocjonalnej między tymi osobami, rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki czy też notarialne zobowiązanie do opieki i zapewnienia utrzymania na podstawie umowy dożywocia wraz przeniesieniem prawa własności zawartej w dniu 16 stycznia 2017 r. Rep. A nr [...]. D. D. nie jest przy tym zobowiązany względem B. K. do alimentacji, co jest okolicznością niesporną w sprawie i przyznaną w odwołaniu. Organ odwoławczy zaznaczył, że dostrzega trudną sytuację D. D., który opiekuje się ciotką nie mającą krewnych mogących zapewnić jej opiekę, jednakże brzmienie przepisów ustawy wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny określony w k.r.o. Pismem z dnia 30 maja 2022 r. D. D. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. przez nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych oraz art. 17 ust. 1a, ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów i twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że skarżący nie należy do żadnej z kategorii osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, a w szczególności nie jest "inną osobą", na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo). Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził też, że w tej sytuacji zachodzi bezwzględna przeszkoda do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma żadnych podstaw do dokonywania wykładni – nie tyle funkcjonalnej, ile korygującej – art. 17 ust. 1 ustawy w taki sposób, aby wyraźne wskazany przez ustawodawcę krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uległ poszerzeniu. Gdyby zaś nawet, hipotetycznie rzecz ujmując, założyć dopuszczalność takiej wykładni, to mogłaby się ona odnosić wyłącznie do przypadków wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych z punktu widzenia sprawiedliwościowego. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, taki przypadek nie zachodzi. W tym kontekście warto zauważyć, że skarżący wprawdzie zobowiązał się zapewnić B. K. utrzymanie i pielęgnowanie w chorobie, ale uczynił to w ramach umowy dożywocia, na podstawie której B. K. przeniosła na skarżącego własność udziału wynoszącego 1/2 część określonej nieruchomości (umowa z dnia 16 stycznia 2017 r.). W tej sytuacji przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego oznaczałoby de facto, że skarżący zachowuje dla siebie prawo nabyte na podstawie wspomnianej umowy, zaś obowiązek, który w zamian za to prawo skarżący na siebie przyjął, miałby być realizowany na koszt społeczeństwa. W ocenie Sądu, nie ma względów natury sprawiedliwościowej, które by za takim właśnie rozwiązaniem przemawiały. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.