II SA/Rz 895/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.4115.281.2022 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 lutego 2022 r. nr ŚR.EB-5211-73/21; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego B. W. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi B.W. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.4115.281.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej" "Prezydent", "organ I instancji") z dnia 8 lutego 2022 r. nr ŚR.EB-5211-73/21 odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydana w następującym stanie sprawy; Wnioskiem z dnia 26 marca 2021 r. Skarżący zwrócił się do Prezydenta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – H.W. W wyniku rozpoznania wniosku, decyzją z dnia 26 maja 2021 r. nr ŚR.EB-5211-73/21, Prezydent odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."), co jest wymagane dla przyznania świadczenia oraz stwierdzenie, że Skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego, pomimo złożenia w tej kwestii oświadczenia o przeciwnej treści. Decyzją z dnia 15 listopada 2021 r. nr SKO.4115.707.2021, SKO uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W konsekwencji powyższego, organ I instancji ponownie rozpoznał sprawę i decyzją z dnia 8 lutego 2022 r. nr ŚR.EB-5211-73/21, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2, ust. 4, art. 26 ust. 1 u.ś.r., orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że H.W. miała troje dzieci: J.W., M.W. oraz B.W. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że Skarżący nie sprawował samodzielnej opieki nad mamą, lecz w sprawowaniu tej opieki uczestniczyli również pozostali synowie J.W. oraz M.W. Natomiast w związku z tym, że H.W. zmarła w dniu 7 października 2021 r., na etapie ponownego rozpoznania sprawy nie ma już możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ponadto organ wskazał, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenie KRUS nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników wynika, że Skarżący nadal podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy jako rolnik, w związku z czym ma status rolnika, a więc podmiotu posiadającego gospodarstwo rolne i prowadzącego w nim działalność rolniczą. W ocenie organu I instancji, powyższe okoliczności wskazują, że przy właściwej organizacji pracy, Skarżący mógł podjąć pracę zarobkową, w szczególności w niepełnym wymiarze czasu pracy. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazując, że wbrew twierdzeniom organu przywołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wskazał, że sprawuje opiekę nad matką, co wiązało się z rezygnacją z zatrudnienia. W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 11 maja 2022 r., Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona nie codziennie, bądź świadczona codziennie, lecz jedynie przez część doby, a więc sporadycznie. SKO podkreśliło, że powyższy przepis należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Musi więc istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Jednocześnie organ zgodził się ze stanowiskiem, że przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka. Jak w dalszej kolejności podał organ odwoławczy, Skarżący razem z braćmi w równym stopniu zajmował się matką i okoliczność ta nie byłą kwestionowana. Z materiału dowodowego wynika, że opiekę nad matką sprawował do kwietnia 2021 r., zmarły brat K.W., zaś drugi syn J.W. pomagał dwa trzy razy w tygodniu. Organ wskazał, że Skarżący zamieszkiwał oddzielnie od matki, przy czym podawał, że mieszka przy ulicy [...] w [...], natomiast korespondencja doręczana była na adres [...]. H.W. zamieszkiwała w [...] przy ulicy [...]. W ocenie SKO, w świetle powołanych okoliczności brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez Skarżącego opieką nad matką zrezygnował, czy też nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet częściowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, zarzucił organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący wskazał, że z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Zaznaczył, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie. Podkreślił również, że istotą opieki, o której mowa w powyższym przepisie jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedstawioną kontrolę sąd dokonuje w określonej kolejności: najpierw sprawdza się czy zaistniały wady powodujące nieważność skarżonej decyzji, następnie czy naruszono przepisy proceduralne w sposób, o którym wyżej mowa. Dopiero gdy zostaną stwierdzone powyższe naruszenia sąd może dokonać kontroli w zakresie właściwego zastosowania norm prawa materialnego. W niniejszej spawie sądowa kontrola zatrzymała się na drugim etapie, gdyż stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy ustalił bowiem, że zakres świadczonej przez skarżącego opieki nad matką nie uprawniał do stwierdzenia, że nie mógł on wykonywać pracy zarobkowej bo opiekę sprawował wspólnie z braćmi. Oczywistym jest, że sprawa dotyczy zamkniętego już okresu – od złożenia wniosku do śmierci matki, która nastąpiła w dniu 7 października 2021 r. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 17 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po analizie przedłożonych akt sprawy i zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że zostały naruszone przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ bowiem w ogóle nie dokonał oceny zebranego materiału dowodowego i nie wskazał dlaczego określonym dowodom dał wiarę a innym odmówił. Nie zostały też te dowody skonfrontowane, co wobec sprzecznych okoliczności, które z nich wynikają należałoby uczynić i ewentualnie przeprowadzić dodatkowe dowody, które wyjaśniłyby te sprzeczności. Z oczywistych powodów przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wobec śmierci matki nie można było przeprowadzić wywiadu środowiskowego z jej udziałem, czego pierwotnie wadliwie organ I instancji zaniechał. W aktach znajdują się jednak: wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 22 grudnia 2021 r. w rodzinie brata Skarżącego – M.W., ale także kolejny – z dnia 17 stycznia 2022 r. – w rodzinie innego brata – J. Z treści obydwu tych dokumentów wynika, że wcześniej stałą opiekę nad matką sprawował brat K., który zmarł w kwietniu 2021 r. Jednakże w odniesieniu do późniejszego okresu ich treść jest rozbieżna. Brat M. twierdził, że to on na zmianę ze Skarżącym opiekował się matką, zaś J. oświadczył, że po K. "opiekę nad niepełnosprawną matką przejął brat B. On sam udzielał pomocy matce rzadziej. Podczas odwiedzin w ramach własnych środków finansowych dokonywał zakupu żywności oraz leków dla matki". W treści oświadczenia wskazał też, że z uwagi na pracę, stałej opieki nie sprawował, pomagał dwa – trzy razy w tygodniu. Z powyższego wynika, że jeden z braci potwierdził fakt wyłącznego sprawowania przez Skarżącego opieki nad matką. SKO nie podało, z jakich przyczyn oparło się na materiale, który tych okoliczności nie potwierdzał, mimo że był on w takiej samej formie, jak ten, który był zgodny z twierdzeniami strony. Nie wiadomo też w oparciu o co Kolegium ustaliło jaki był zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego. Tymczasem pomaganie w opiece może mieć przecież różny wymiar i zakres. Kwestie te należało wyjaśnić zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zebrany materiał powinien zostać oceniony w sposób, o którym mowa w art. 80 k.p.a. a wyniki tej oceny przedstawione w uzasadnieniu decyzji – stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Przy okazji – w nawiązaniu do decyzji organu I instancji – Sąd stwierdza, że samo podleganie ubezpieczeniu KRUS, w sytuacji gdy z treści zaświadczenia tego organu z dnia [...] kwietnia 2021 r. wynika, że toczyło się postępowanie wyjaśniające w sprawie wyłączenia strony z ubezpieczenia społecznego rolników a z zaświadczenia Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. wynikało, że nie składał on wniosku o zwrot podatku akcyzowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, nie może przesądzać o tym, że skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Po śmierci matki Skarżący mógł powrócić do prowadzenia tego gospodarstwa. W świetle stwierdzonych sprzeczności i braków w materiale dowodowym i samej decyzji, wobec naruszenia ww przepisów postępowania w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd był zobligowany do uchylenia decyzji organów obydwu instancji (art. 135 P.p.s.a.). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uzupełnią materiał dowodowy by wyjaśnić jaki był zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką i czy pomoc pozostałych braci rzeczywiście wykluczała uznanie, że zrezygnował on z prowadzenia gospodarstwa rolnego i podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Następnie rozstrzygną sprawę przedstawiając ocenę zebranych dowodów w uzasadnieniu decyzji, tak aby możliwa była ewentualna kontrola tej oceny. W tej sytuacji szczegółowe odniesienie się do zarzutów skargi byłoby przedwczesne. Najpierw należy bowiem prawidłowo ustalić stan faktyczny. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm wynikających z 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).