I SA/Wa 344/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. prawa własności mienia Skarbu Państwa oddala skargę. UZASADNIENIE Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania Marszałka Województwa [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Wojewódzkiego Zakładu Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych w [...], w postaci budynku hydroforni, dwóch studni głębinowych, dwóch sieci wodociągowych i ogrodzenia wodociągu, zlokalizowanego na działce nr [...], położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...], [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], a stanowiącej własność Gminy [...]. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Pismem z [...] stycznia 2017 r. Marszałek Województwa [...], powołując się na art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Województwo mienia będącego we władaniu Wojewódzkiego Zakładu Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych w [...] (funkcjonującego do 1991 r. pod nazwą Wojewódzki Zakład Usług Wodnych w [...]), zlokalizowanego na stanowiącej własność gminy [...] nieruchomości, ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] ha, z obrębu [...]. Mienie to miało obejmować: dwie studnie głębinowe, dwie sieci wodociągowe oraz budynek hydroforni i ogrodzenia wodociągu. Do podania dołączono protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 2017 r., którymi spółka Wodociągi [...] sp. z o.o. przekazała ww. składniki mienia Województwu [...], a także kopię protokołu zdawczo-odbiorczego środka trwałego z [...] kwietnia 1979 r., którym Urząd Gminy w [...] przekazała Wojewódzkiemu Zakładowi Usług Wodnych w [...] budynek hydroforni w [...], budynek hydroforni w [...], sieci wodociągowe, studnie wiercone oraz urządzenia techniczne hydroforni w [...]. Powołując się na te dokumenty wnioskodawca wskazywał, że na ich podstawie wskazane mienie zostało przekazane i weszło w skład ww. przedsiębiorstwa przesyłowego, pozostając w jego władaniu i władaniu jego następcy (spółki z o.o. Wodociągi [...]) do chwili obecnej. W toku postępowania ustalono, że własność przedmiotowej nieruchomości i znajdujących się na niej zabudowań, Gmina [...] nabyła z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., co stwierdzono decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 1995 r. nr [...], wydaną w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Nieruchomość tę wraz ze znajdującymi się na niej urządzeniami wodociągowymi Gmina wydzierżawiła następnie umową z [...] grudnia 2012 r. nr [...] na 10 lat spółce Wodociągi [...] sp. z o.o. w [...]. Wobec takich ustaleń Wojewoda [...], decyzją z [...] października 2019 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2019 r., odmówił stwierdzenia nabycia z dniem 1 stycznia 1990 r. przez Województwo [...] własności mienia pozostającego we władaniu Wojewódzkiego Zakładu Konserwacji Urządzeń Melioracyjnych w [...], znajdującego się na ww. działce. Przywołując treść art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r., organy wywodziły, że aby określone mienie mogło w tym trybie stać się własnością jednostki samorządu terytorialnego musiało być – według stanu z 31 grudnia 1998 r. - mieniem Skarbu Państwa oraz pozostawać w tej dacie we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego. W niniejszej sprawie natomiast już pierwsza z tych przesłanek nie została spełniona. Nieruchomość jak i znajdujące się na niej zabudowa, według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r. nie stanowiły bowiem mienia Skarbu Państwa, lecz własność Gminy [...], która nabyła je w drodze komunalizacji na podstawie prawomocne decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 1995 r. Minister zauważał jednocześnie, że w świetle art. art. 49 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary. gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. Jednakże żadne z dołączonych przez województwo dokumentów nie potwierdzają aby po 27 maja 1990 r., a przed 31 grudnia 1998r., pomiędzy właścicielem mienia - Gminą [...] i Zakładem Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych Województwa [...] w [...], zostały podpisane jakiekolwiek umowy potwierdzające przekazanie urządzeń wodociągowych we władanie owego zakładu. Stało się tak dopiero na mocy umowy dzierżawy z [...] grudnia 2012 r. Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Województwo [...] wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie: 1) przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegającą na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie oraz jego dowolną ocenę, przejawiającą się w pominięciu przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy okoliczności wskazanych w protokole zdawczo-odbiorczym nr [...] z [...] kwietnia 1979 r., a w konsekwencji uznanie, że mienie Skarbu Państwa nie znajdowało się w dniu 1 stycznia 1999 r. we władaniu jednostki organizacyjnej przejmowanej przez Województwo [...]; 2. przepisów prawa materialnego, tj. •art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., przez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że przedmiotowa nieruchomość wraz z urządzeniami przesyłowymi na dzień 1 stycznia 1999 r. nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, ale stanowiła własność Gminy [...]; • art. 49 §1 k.c., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że urządzenia przesyłowe znajdujące się na działkach nr [...], położonych w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie ewidencyjnym [...],[...], nie znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa, a stanowiły własność Gminy [...]. W rozwinięciu zarzutów zwracano uwagę, że urządzenia przesyłowe weszły w skład przedsiębiorstwa wraz z ich przekazaniem w 1979 r. na podstawie przywołanego wyżej protokołu. Tym samym, stosownie do art. 49 § 1 k.c., z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa, przestają być częścią składową nieruchomości i staja się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu. Niezastosowanie tego przepisu, skutkowało zatem błędnym ustaleniem, że urządzenia przesyłowe objęte wnioskiem, nie były na dzień 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa, lecz gminy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty Województwo [...] wniosło o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] października 2019 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wedle którego mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle treści tego przepisu warunkiem koniecznym przejścia ex lege własności określonego mienia na rzecz jednostki samorządu terytorialnego jest by po pierwsze: owo mienie stanowiło na dzień 31 grudnia 1998 r. własność Skarbu Państwa, a po wtóre: by pozostawało w tej dacie we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej -przejmowanej z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostkę samorządu terytorialnego. Przy czym "władanie", o którym mowa w tym przepisie – jak wskazuje się w orzecznictwie - dotyczy takiego rodzaju władztwa nad mieniem państwowym, które dawało władającemu możliwość samodzielnego korzystania z państwowej nieruchomości zgodnie z wymogami prawidłowej gospodarki czyli takich form władztwa nad mieniem Skarbu Państwa, które zawierało w sobie wiele cech właściwych dla wykonywania władztwa przez właściciela (por. wyroki: SN z 4 grudnia 2002 r. akt III RN 206/01, NSA z 7 października 2014 r. I OSK 640/13). Ten sposób władania odnieść należy także do innych rodzajów mienie państwowego niż nieruchomość. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy zasadniczą przyczyną z powodu, której odmówiono potwierdzenia nabycia własności mienia objętego wnioskiem z [...] stycznia 2017 r. tj. budynku hydroforni, dwóch studni głębinowych, dwóch sieci wodociągowych i ogrodzenia wodociągu, zlokalizowanych w obszarze nieruchomości położonej we wsi [...], oznaczonej jako działka nr [...], było uznanie, że nie stanowiło ono własności Skarbu Państwa w kluczowej dla zastosowania ww. regulacji dacie. Kwestionowano także władnie nim przez Wojewódzki Zakład Usług Wodnych w [...], tj. jednostkę organizacyjną, która z mocy art. 25 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy przejęta została z dniem 1 stycznia 1999. przez województwo [...]. Skarżący, kwestionuje w tym aspekcie poczynione ustalenia stanu faktycznego wywodząc, poprzez odwołanie się do art. 49 § 1 k.c., że ww. składniki mienia, po przyłączeniu do przedsiębiorstwa wodociągowego – co zapoczątkowane być miało przekazaniem wymienionych obiektów w 1979 r. Wojewódzkiemu Zakładowi Usług Wodnych w [...] (od 1991 r. występującemu pod nazwą Wojewódzki Zakład Konserwacji Urządzeń Melioracyjnych w [...]) – stały się samoistnymi rzeczami ruchomymi. W konsekwencji czego nabycie w roku 1990 przez Gminę własności nieruchomości, na której są one zlokalizowane, nie prowadziło do przeniesienie na nią ich własności. Odnosząc się do zasadniczej kwestii spornej, mającej kluczowe znaczenie dla oceny podjętego rozstrzygnięcia, przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że art. 49 k.c., zarówno w swoim pierwotnym brzmieniu, jak i po jego nowelizacji w roku 2008 r. nie przesądzał, o statucie własnościowym urządzeń przesyłowych w nim wymienionych. Stanowi o jedynie, że nie należą one do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W związku z czym, w okolicznościach wskazanych w hipotezie normy prawnej ujętej w tym przepisie przestają one być wyłącznie częścią składową nieruchomości, a stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu. Przy czym z uwagi na to, że w art. 49 § 1 k.c. mowa jest o urządzeniach "służących do doprowadzania lub doprowadzania płynów [...]" oraz "innych podobnych urządzeniach będą nimi jedynie te, które tego rodzaju funkcję pełnią w ramach należącej do przedsiębiorstwa sieci przesyłowej. Nie sposób zatem do nich zaliczyć takich obiektów budowlanych jak: zlokalizowane na działce [...], wymienione we wniosku z [...] stycznia 2017 r. w postaci budynków hydroforni, ogrodzenia wodociągów. Także sam status wyszczególnionych we wniosku studni głębinowych, z racji zamknięcia ich w obrębie określonego gruntu oraz przeznaczenia (do wydobywania wody, a nie jej odprowadzania lub doprowadzania) wyklucza możliwość sklasyfikowania ich jako urządzeń, o których mowa w ww. przepisie, na co uwagę zwrócił Sąd Najwyższy już w wyroku z 1 lutego 1973 r. II CR 673/72, Biul. SN 7/73). Wprawdzie zapadł on na tle pierwotnego brzmienia art. 49 k.c., jednak w ocenie składu orzekającego w sprawie pogląd w nim wyrażony zachowuje swoją aktualność także po nowelizacji ww. przepisu. Stąd kwestia przekazania tych obiektów przez gminę w roku 1979 Wojewódzkiemu Zakładowi Usług Wodnych w [...] (zakładając, że protokół nr [...] złożony do akt dotyczy obiektów, które zlokalizowane są w obszarze działki nr [...] – co w świetle treści tego dokumentu nie jest tak oczywiste), dla oceny statusu tych urządzeń, a co za tym idzie ich stanu własnościowego, nie ma istotnego znaczenia. Już tylko te okoliczności wykluczały możliwość uznania wymienionych obiektów za samoistne rzeczy ruchome, co z kolei oznacza, że dzieliły one los prawny nieruchomości, zgodnie wyrażoną w art. 48 oraz art. 191 k.c. zasadą superficies solo cedit. Skoro więc nieruchomość, na której były one zlokalizowane od 1990 r. do chwili obecnej pozostaje własnością gminy, nie mogły one podlegać także działaniu art. 60 ustawy Przepisy wprowadzające (...). Ten wszak dotyczy mienia Skarbu Państwa. Jeśli zaś chodzi o istniejące w obszarze przedmiotowej nieruchomości sieci wodociągowe, to zważywszy na fakt, że ww. protokół wymieniając wśród przekazywanych urządzeń "sieci wodociągowe", nie wskazuje wprost ich lokalizacji, nie sposób li tylko w oparciu o sam fakt przekazania tego rodzaju infrastruktury technicznej, wyprowadzić wniosek, że znajdująca się obecnie na działce nr [...] sieć (sieci) jest tą, o której mowa w protokole. Zwłaszcza, że dotyczył on urządzeń i obiektów kubaturowych położonych w dwóch różnych lokalizacjach – [...] i [...]. Ubocznie przy tym warto zauważyć, że pojęcie sieci swoim zakresem obejmuje konglomerat odrębnych rzeczy ruchomych, których struktura własnościowa nie musi być jednolita. W tym stanie rzeczy sam fakt przyłączenia określonego urządzenia do sieci przesyłowej nie przenosi tytułu własności owego urządzenia na właściciela przedsiębiorstwa. Dla ustalenia kto jest ich właścicielem po wejściu w skład przedsiębiorstwa, w świetle art. 49 § 2 kc., zasadnicze znaczenie ma natomiast sfinansowanie kosztów ich budowy (por. wyrok SN z 27 lutego 2020 r. II CSK 321/17, Lex nr 2987225). Dowodów choćby tylko uprawdopodabniających, że wybudowane one zostały ze środków Skarbu Państwa, wnioskujący o wydanie decyzji natomiast nie przedstawił. Można z kolei domniemywać, że jej budowa finansowana była ze środków gminnych, skoro to gmina miał je przekazać przedsiębiorstwu wodociągowemu. Co także znamienne, tytułu prawnego gminy do owych sieci nie kwestionowała spółka Wodociągi [...], podpisując z nią umowę na dzierżawę nieruchomości i znajdujących się tam urządzeń. W konsekwencji czego także w stosunku do sieci wodociągowych zlokalizowanych na działce nr [...] brak jest wystarczających dowodów pozwalających na uznanie, że stanowiły one w dniu 31 grudnia 1998 r. własność Skarbu Państwa, co obok przesłanki władania nimi przez przejmowaną jednostkę organizacyjną, stanowiło warunek sine qua non nabycia z mocy prawa ich własności przez właściwą jednostkę samorządową w oparciu o art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Z akt sprawy nie wynika także by po nabyciu nieruchomości przez gminę doszło do wtórnego przeniesienia jej własności, względnie przeniesienia własności znajdujących się tam urządzeń wodociągowych na rzecz Skarbu Państwa (tudzież innego podmiotu). W tym stanie rzeczy prawidłowe jest wnioskowanie organów, że ich własność Gmina [...] zachowała także w dniu 31 grudnia 1998 r. Potwierdza to treść przywoływanej już umowy dzierżawy mającej za przedmiot ww. nieruchomość i znajdujące się tam urządzenia wodociągowe, w której wprost wskazuje się na przynależny do nich tytuł prawny Gminy (vide § 1 umowy z [...] grudnia 2012 r. nr [...]). W takich zaś uwarunkowaniach brak było możliwości potwierdzenia przejścia ich własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Województwa [...]. Podejmując zatem tej treści rozstrzygnięcie Wojewoda [...], jak też utrzymujący jego decyzję w mocy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie naruszyli prawa, a zarzut dotyczący naruszenia art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., jak też art. 49 § 1 k.c. pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw. Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia, zostały ustalony w sposób prawidłowy. Dowody, w oparciu o które był on rekonstruowany, znajdują się w aktach sprawy i zostały przez organy ocenione w sposób niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 k.p.a. Stąd także zarzut naruszenia tego przepisu oraz zasad ogólnych postępowania, w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), jest zdaniem Sądu niezasadny. Skarżący zresztą, poza sugestią nieuwzględnienia przez organy protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] kwietnia 1979 r. – który dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma istotnego znaczenia – nie wskazał, żadnych innych dowodów, których ewentualne przeprowadzanie prowadziłoby lub mogło prowadzić do odmiennych konkluzji niż poczynione przez organ. Sam natomiast brak odwołania się do ww. dokumentu w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie stanowi tego rodzaju wadliwością, która uzasadniałaby jej uchylenie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).