II SA/Wa 998/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Frąckiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga J.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: Pismem z dnia [...] września 2021 r. (data wpływu do organu – 4 października 2021 r.) J.Z. (zwany dalej: skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: Prezes ZUS, organ), o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzją znak [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm., zwana dalej: u.e.r.), po rozpatrzeniu ww. wniosku, orzekł o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS przytoczył treść art. 83 ust. 1 u.e.r. podnosząc, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, iż jak wynika z dokumentacji sprawy, na przestrzeni 61 lat życia, skarżący udokumentował tylko: 22 lata, 10 miesięcy i 3 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 10 miesięcy i 21 dni tych okresów. Istotnym jest też fakt, że w latach 2007-2008, 2018-2018 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Zdaniem organu, w przypadku skarżącego nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona dopiero od dnia [...] lutego 2022 r. Nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnił także, iż przez pojęcie szczególnych okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Organ zauważył, że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Jednocześnie podał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym że nie etanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W skardze złożonej na powołane wyżej rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego skarżący podał, iż w okresie od 2000 r. do 2006 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Od 2011 r. jego problemy zdrowotne zaczęły postępować. Stwierdził, że spełnia warunki z art. 83 u.e.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia – był osobą ubezpieczoną przed złożeniem wniosku (był zatrudniony na ¼ etatu w okresie od [...] września 2018 r. do [...] czerwca 2021 r.). Następnie na skutek problemów zdrowotnych przebywał na zwolnieniu i pobierał zasiłek chorobowy do dnia [...] lipca 2021 r. Ponadto jest wystawiona opinia lekarzy -biegłych sądowych, iż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, lecz lekarze orzecznicy ZUS nadal orzekali o częściowej niezdolności do pracy, co kłóci się z tą opinią. Ponadto nie posiada niezbędnych środków do utrzymania (brak zasiłku dla bezrobotnych, renty), w celu zakupu leków, żywności, czy opału musi korzystać ze świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że przerwy w jego zatrudnieniu w latach 2007 – 2008 wystąpiły z uwagi ustanie prawa do renty, zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i poszukiwaniu pracy. Skarżący uważa, że dokonana przez organ ocena jego sytuacji materialnej nie jest właściwa, a sprawa została rozpatrzona zbyt ogólnikowo. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwana dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy, w której wydano zaskarżoną decyzję i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę wydanej w postępowaniu administracyjnym decyzji stanowi art. 83 ust. 1 u.e.r., który pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby niespełniające warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z ww. przepisem, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie wszystkich ww. przesłanek łącznie. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia wydanie decyzji pozytywnej. Podkreślenia wymaga też, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 u.e.r. ma charakter uznaniowy co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS, choć posługuje się pojęciem szczególnych okoliczności, to nie precyzuje, jak należy je definiować. W doktrynie i orzecznictwie wypracowano jednolite stanowisko, zgodnie z którym, dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem jest to, by w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W konsekwencji za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan, wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku starającego się o to świadczenie, bowiem nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia szczególnych okoliczności, czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Nieuzasadniona przerwa w zatrudnieniu obejmowała u skarżącego okres od 2007-2008, 2018-2018. Skarżący argumentuje, że spowodowana ona była poszukiwaniem pracy (posiadał status osoby bezrobotnej) oraz niezdolnością do pracy. W niniejszej sprawie niesporna jest okoliczność, że na przestrzeni 61 lat życia (tj. w wieku stwierdzenia u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy) wnioskodawca udokumentował okres 22 lat, 10 miesięcy i 3 dni okresów składkowych i okresów nieskładkowych. Przy czym w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy jak i poprzedzającym dzień złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych, skarżący udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący 2 lata, 10 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przerwy w ubezpieczeniu wnioskodawcy to okres od 2007 r. do 2008 r. oraz w 2018 r. Niesporny jest także fakt, iż całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona u skarżącego od dnia [...] lutego 2022 r. (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2022 r.). Przed tą datą wnioskodawca miał orzeczoną jedynie częściową niezdolność do pracy od dnia [...] lipca 2021 r. (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2021 r.). Brak jest więc podstaw do ustalenia, aby jakakolwiek długotrwała niezdolność do pracy istniała wcześniej. Przyjąć zatem należy, iż skarżący nie wyjaśnił przyczyn ww. przerwy w zatrudnieniu. Zdaniem Sądu w świetle powyższych ustaleń prawidłowa jest dokonana przez organ ocena, że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, które wykluczyły możliwość uzyskania przez skarżącego prawa do renty w trybie zwykłym. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie spełnił kumulatywnie wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślić należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby, która ubiega się o nie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W świetle powyższych ustaleń Sąd stwierdza, iż wydana w postępowaniu administracyjnym decyzja mieści się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez Prezesa ZUS przekroczone, brak jest zatem podstaw do uwzględnienia skargi. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.