II OSK 1586/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia WSA (del.) Marta Laskowska – Pietrzak (spr.), Protokolant asystent sędziego Tomasz Muszyński, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2510/20 w sprawie ze skargi J. [...] na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2020 r. [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakaz ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia [...] marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2510/20, oddalił skargę J. [...] (dalej także jako: cudzoziemka) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] października 2020 r. (data stempla pocztowego) adwokat P. S. (dalej także jako: adwokat) wniósł skargę na decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] września 2020 r. działając jako pełnomocnik J. [...]. Zarządzeniem z dnia [...] listopada 2020 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi poprzez m.in. nadesłanie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą, z której treści wynika uprawnienie do działania w jej imieniu przed sądami administracyjnymi lub sądem administracyjnym (k. 1-2, punkt VI zarządzenia). Do pisma wniesionego w dniu [...] grudnia 2020 r. (data stempla pocztowego) adwokat dołączył kserokopię pełnomocnictwa z naniesioną pieczęcią "za zgodność z oryginałem" (k. 22). Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2020 r. Przewodnicząca Wydziału uznała, że braki skargi zostały uzupełnione w terminie (k. 25, punkt 1). Uzasadniając zaskarżony wyrok Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 302 ust. 1 pkt 1 lit. ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy przebywa lub przebywał na terytorium RP bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane. Sąd ocenił, że analiza stanu faktycznego wskazuje, że została wyczerpana hipoteza z tego przepisu. Cudzoziemka nie kwestionuje faktu, że zainicjowane przez nią postępowanie o udzielenie zezwolenia czasowego zakończyło się niepomyślnie oraz że w przewidzianym prawem terminie nie odpuściła terytorium Polski. Kategoryczna redakcja przepisu art. 302 ust. 1 cyt. ustawy z kolei obliguje organ do wydania decyzji zobowiązaniowej w przypadku uznania, że cudzoziemiec dopuścił się nielegalnego pobytu. W skardze kasacyjnej sporządzonej przez adwokata P. S., wywiedzionej w imieniu J. [...] zarzucono naruszenie: 1. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 303 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 302 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 318 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 145 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a., poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi, pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy przez organy oraz pomimo braku wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na pominięciu faktu, iż w toku postępowania zostało wykazane spełnienie przesłanki uzasadniającej wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu do kraju pochodzenia oraz warunkującej uchylenie ww. decyzji, tj. posiadanie zamiaru zawarcia związku małżeńskiego poprzez pozostawanie w związku nieformalnym z obywatelem Polski, co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, wobec błędnego uznania, iż nie zostały spełnione przesłanki warunkujące odstąpienie od wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, 2. art. 8 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi skarżącej, pomimo niewskazania skarżącej przez organy przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanek do odstąpienia od wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, 3. art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 303 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 302 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 318 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 145 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a., poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi, pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy przez organy oraz pomimo braku wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na pominięciu faktu, iż skarżąca posiada zamiar zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie istnieją podstawy do wstrzymania wykonania decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz o zakazie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i państw Strefy Schengen przez okres 6 miesięcy podczas gdy w sprawie skarżąca wykazała spełnienie przesłanki uzasadniającej wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu do kraju pochodzenia oraz warunkującej uchylenie ww. decyzji poprzez zamiar zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, 4. art. 7a k.p.a. w zw. z art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 302 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 318 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 145 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi w wyniku dokonania błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanki do udzielenia pobytu ze względów humanitarnych podczas, gdy skarżąca, działając za pośrednictwem swojego pełnomocnika, wykazała zamiar zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, 5. art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 303 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 302 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 318 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 145 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi przez stwierdzenie braku przesłanek do wyrażenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych, podczas gdy wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz o zakazie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i państw Strefy Schengen przez okres 6 miesięcy stanowi zagrożenie jej prawa do życia rodzinnego lub prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W związku z powyższym zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji, gdyż pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Nieważność postępowania, zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Oczywistym przypadkiem ziszczenia się tej przesłanki jest niezłożenie przez profesjonalistę oryginału pełnomocnictwa lub jego odpisu. Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Braki w tym zakresie podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Jednakże w przypadku nieuzupełnienia w terminie braków formalnych skargi, sąd odrzuca skargę (art. 58 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 37 § 1 zd. 2 p.p.s.a. adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. W przypadku pełnomocnictwa sporządzonego w formie dokumentu elektronicznego, uwierzytelnienia dokonuje się z wykorzystaniem kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego (art. 37 § 1a zd. 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 4 zd. 1-2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2020 r., poz. 1651) adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami; poświadczenie powinno zawierać podpis adwokata, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie - również godzinę dokonania czynności. Kserokopia dokumentu z naniesioną pieczęcią poświadczenia za zgodność z oryginałem niezawierająca jednego z tych elementów (podpisu, daty, miejsca sporządzenia) nie jest odpisem. Jedynie odpis sporządzony zgodnie z powyższymi przepisami pozwala na stwierdzenie, że istnieje dokument o treści tożsamej z przedłożonym. W jednolitym i ugruntowanym orzecznictwie sądowym akcentuje się, że mechaniczne powielenie podpisu – tuszowy odcisk pieczęci z podpisem (tzw. faksymile), nie stanowi podpisu w rozumieniu przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 2298/21 i cytowane tam orzecznictwo). Należy podkreślić, że sądy administracyjne są nie tylko uprawnione, ale także zobligowane do badania autentyczności podpisu pod dokumentami składanymi do akt sprawy. Obowiązek składania podpisu pod pismem wynika z ustawy, zatem sądy weryfikują spełnienie tego wymogu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało dojść do przekonania, że do akt sprawy nie złożono ani oryginału, ani odpisu pełnomocnictwa. Jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 1-2, punkt VI) Przewodnicząca Wydziału wezwała pełnomocnika skarżącej – adwokata P. S. – do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, przez m. in. nadesłanie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego, z którego treści wynika uprawnienie do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi bądź wojewódzkim sądem administracyjnym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie złożono do akt kserokopię pełnomocnictwa zawierającą wprawdzie pieczęć "za zgodność z oryginałem", lecz niepodpisaną przez adwokata (k. 16). Istotą podpisu jest możliwość zidentyfikowania podmiotu, od którego pochodzi w zakresie zarówno treści (imię, nazwisko) jak i charakteru pisma (cech osobniczych podmiotu, który go sporządził). Dzięki ręcznemu podpisaniu możliwym jest ustalenie pochodzenia podpisu. Analizując znak złożony pod pełnomocnictwem należało dojść do wniosku, że nie stanowi odręcznego podpisu, lecz jest tuszowym odciskiem (odwzorowaniem) podpisu – tzw. faksymile. Użycie pieczęci zamiast odręcznego sporządzenia podpisu jest oczywiste i widoczne. "Podpis" złożony na pełnomocnictwie (k. 22) jest identyczny jak złożony pod odpowiedzią na wezwanie (k. 21v). Tuszowe odciski mają ten sam kształt i wielkość, elementy znaku są względem siebie w jednakowym położeniu. Oczywistym jest, że złożenie dwóch identycznych podpisów nie jest możliwe. Na kształt podpisu ma wpływ rodzaj papieru (np. jego gramatura), rodzaj użytych przyborów (rodzaj narzędzi piśmienniczych – długopis, pióro itd., rodzaj atramentu czy tuszu), lecz przede wszystkim sam człowiek, który ten podpis składa. Nieprawdopodobne jest odręczne zakreślenie dwóch znaków, szczególnie złożonych z pętli i łuków, które mają identyczne ułożenie, tożsamą szerokość i wysokość. Należało dostrzec niedoskonałości działania pieczęci, przy pomocy której złożono podpis. Błędy te ujawniają się jako urywane, nieciągłe linie, trudne do sporządzenia w przypadku odręcznego naniesienia podpisu. Należy podkreślić, że pod skargą kasacyjną również złożono tuszowy odcisk podpisu (k. 60), co zostało dostrzeżone przez Sąd I instancji. Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2021 r. (k. 65), wezwano pełnomocnika do uzupełnienia braków w tym zakresie. Nadesłana w odpowiedzi na zarządzenie skarga kasacyjna zawiera odręczny podpis adwokata. Pełnomocnik nie kwestionował braku podpisu pod pierwotnie złożonym pismem. Sąd zauważył także sprzeczne z doświadczeniem życiowym składanie "podpisów" identycznych o różnych wzorach (k. 21v i 22 oraz k. 43 i 60), co wskazuje na posługiwanie się różnymi pieczęciami, a następnie sporządzanie zupełnie innych, nieidentycznych niewątpliwie odręcznych podpisów (k. 68, k. 85, k. 95-98). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu ma wiedzę, że adwokat P. S. posługuje się faksymiliami (por. m. in. wyroki NSA: z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 426/22, z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2801/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 2654/21). W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, że znak uczyniony na kserokopii pełnomocnictwa (k. 22) nie jest własnoręcznym podpisem adwokata, lecz stanowi tuszowy odcisk pieczęci. W związku z powyższym do akt sprawy nie złożono odpisu pełnomocnictwa (ani oryginału), w konsekwencji czego zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2020 r. (k. 25) Wojewódzki Sąd bezpodstawnie przyjął, że braki skargi zostały uzupełnione w terminie. Reasumując powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że adwokat P. S. nie był należycie umocowany do reprezentowania strony przed Sądem I instancji. Czynności podejmowane przez nieumocowanego pełnomocnika są bezskuteczne, jeżeli nie dojdzie do ich potwierdzenia. Należy zwrócić szczególną uwagę na to, że cudzoziemka nie złożyła skargi osobiście, a pismo nie zawiera nawet jej danych adresowych. Postępowanie toczyło się bez jej czynnego udziału. W związku z powyższym na żadnym etapie nie potwierdziła czynności dokonanych przez adwokata. Skoro adwokat wywołał postępowanie sądowoadministracyjne, to brak pełnomocnictwa ma kluczowe znaczenie dla sprawy z procesowego punktu widzenia. Stwierdzenie, że strona, która nie brała osobiście udziału w postępowaniu, nie była należycie reprezentowana przez pełnomocnika, nie pozwala na przystąpienie do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Ocena zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd będzie miał na uwadze przyczynę uchylenia zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej instancji wzywał już stronę do uzupełnienia braków, które legły u podstaw stwierdzenia nieważności postępowania, a powtórzenie prawidłowych czynności procesowych nie jest dopuszczalne. Mając na uwadze, że do uchylenia wyroku nie doszło na skutek uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej, lecz na skutek wady, która miała związek z działaniem strony skarżącej kasacyjnie, należało uznać, że nie zachodzą podstawy do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz cudzoziemki. W związku z powyższym Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a.