III SA/Po 420/20

SENTENCJA Dnia 08 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 grudnia 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 roku nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] UZASADNIENIE Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia [...] stycznia 2020 roku, nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu [...] instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., egzekucję należności składkowych od firma A Sp. z o.o.. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Z kolei, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 roku, po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości [...] zł z tytułu opłaty za zajęcie rachunku bankowego. Strona wniosła zażalenie i podniosła, że opłata za zajęcie rachunku bankowego jest nienależna. Wierzyciel zaznaczył, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, gdyż wskutek wystosowanych zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego de facto nie doszło do zajęcia jakichkolwiek wierzytelności. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji. Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podtrzymane zostały argumenty wskazane w zażaleniu, a ponadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie zasad celowości oraz gospodarnego prowadzenia egzekucji. Zdaniem wierzyciela organ nie stosował środków egzekucyjnych, które bezpośrednio prowadzą do wykonania egzekwowanego obowiązku. Zasada celowości sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wykonania egzekwowanego obowiązku. Sposób prowadzenia egzekucji powinien uwzględniać jej kosztowność. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Na potrzeby rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy skarżony organy przyjął błędną wykładnię art. 64 §1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019, poz. 1438 ze zm.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zapatrywanie wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych" (porównaj: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 roku o sygn. akt II FSK 693/15, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 roku o sygn. akt II FSK 914/16, wyrok NSA z dnia 8 października 2019 roku o sygn. akt I GSK 1377/18). Zgodnie z treścią powołanego przepisu organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem §2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Treść cytowanego tekstu prawnego wskazuje, że powyższą opłatę egzekucyjną należy pobrać za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Skoro ustalenie wskazanej opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zablokowany rachunek bankowy. W ocenie Sądu przyjąć należy, że art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym ustanawia opłatę za zajęcie wierzytelności pieniężnej posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś za zablokowanie rachunku bankowego, narzędzia oszczędnościowo - rozliczeniowego. W kontrolowanej sprawie nie wystąpiła sytuacja zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego rozumiana, jako zablokowanie wartości pieniężnych zapisanych na rachunku bankowym zobowiązanego. W toku prowadzonej egzekucji zobowiązany nie nabył uprawnienia do otrzymania środków pieniężnych z tytułu zawartej umowy o prowadzenie rachunku bankowego. Taki stan rzeczy pozostawał aktualny na dzień umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższych względów Sąd uznaje, że obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej z art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie powstaje, gdy jej dokonanie nie wiąże się z zablokowaniem środków pieniężnych na rachunku bankowym zobowiązanego. Sąd wskazuje przy tym, że opłata za pobranie pieniędzy od zobowiązanego jest należna z chwilą przejęcia środków płatniczych od zobowiązanego, a nie w sytuacji udaremnionej próby ich pobrania. Z kolei do pobrania opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę nie jest wystarczające pozostawanie w stosunku pracy przez zobowiązanego, lecz posiadanie wierzytelności w postaci wynagrodzenia za pracę. Za przyjęciem stanowiska prezentowanego przez skarżony organ nie przemawia treść art. 80 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołany przepis określa chwilę, od której bank nie może przekazywać zobowiązanemu środków pieniężnych zapisanych, jak i wpłaconych, na rachunek bankowy. Data doręczenia zawiadomienia o zajęciu kreuje zakaz wypłat z rachunku bankowego, który aktualizuje się i dotyczy tylko środków dostępnych na rachunku bankowym. Chwila, od której aktualna staje się tzw. blokada rachunku bankowego jest okolicznością nieistotną z punktu widzenia przesłanki poboru opłaty egzekucyjnej. Warunkiem poboru opłaty jest "dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych". W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że rozstrzygnięcie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie innych niż wskazane w art. 64 §1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych nastąpiło z naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego (nie wystąpiły warunki do naliczenia opłaty oraz do obciążenia nią wierzyciela), a zatem brak jest warunków dla miarkowania wysokości opłaty naliczonej na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji z uwagi na brak interwencji ustawodawcy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi organy zobowiązane są do uwzględnienia zaprezentowanej powyżej wykładni art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do warunków naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 135, art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.