II SA/Go 653/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] listopada 2019 r., złożonym do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Z.K. zakwestionował fakt prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego, wszczętego zawiadomieniami o zajęciu z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] października 2019 r. nr [...], powołując się na swoją trudną sytuację oraz utratę płynności finansowej, jak również swój ważny interes jako osoby zobowiązanej wynikający z faktu, iż po uiszczeniu należności nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Z uwagi na fakt, że pismo to zostało wniesione po upływie 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał je jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] organ ten odmówił Z.K. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] z dnia [...] października 2019 r. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]. Podobnie kolejne odmowne postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...], zostało ponownie uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]. Przyczyną uchyleń przez organ odwoławczy odmownych postanowień organu egzekucyjnego był brak jednoznacznego ustalenia stanu majątkowego strony, a także brak kalkulacji koniecznej do ustalenia czy potencjalnie wyegzekwowane kwoty przewyższą wydatki egzekucyjne. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej w skrócie u.p.e.a.) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec Z.K. na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił m.in., iż z uwagi na złożenie przez zobowiązanego wniosku po upływie 7 dni od daty doręczenia mu odpisów tytułów wykonawczych, wniosek został zakwalifikowany jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, przy czym organ nie dopatrzył się przesłanek zawartych w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Jeśli chodzi natomiast o przesłanki umorzenia wynikające z art. 59 § 2 tej ustawy, organ egzekucyjny wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o wyjawienie majątku przez zobowiązanego w trybie art. 913 Kodeksu postępowania cywilnego. Zobowiązany przed złożył przed tym sądem w dniu 23 maja 2020 r. oświadczenie majątkowe, w którym wykazał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej za 2019 r. w wysokości 3.806,90 zł, zapasy towarów na kwotę 7.358 zł, oraz samochód osobowy [...] z 1998 r. Ponadto z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców organ uzyskał informację o nabyciu przez zobowiązanego w dniu [...] lipca 2020 r. samochodu [...] rok produkcji 2010 r., o szacunkowej wartości 12.000,00 zł. Zdaniem organu egzekucyjnego wskazywana przez zobowiązanego kwota dochodu w powiązaniu z faktem, iż nie korzysta on z pomocy społecznej wskazuje, że zobowiązany pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób albo posiada dodatkowe nieujawnione źródło dochodu, w konsekwencji czego stwierdzenie przesłanki bezskuteczności egzekucji na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Nie wykorzystano bowiem możliwości prowadzenia egzekucji przy zastosowaniu środków egzekucyjnych do których nie jest uprawniony dyrektor oddziału zakładu ubezpieczeń społecznych, w tym przede wszystkim egzekucji z ruchomości. Ponadto z kalkulacji możliwych do wyegzekwowania kwot oraz potencjalnych kosztów mogących powstać w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wynika, że w postępowaniu tym uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. Na powyższe postanowienie Z.K. wniósł zażalenie, zarzucając nienależyte odniesienie do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik, pozbawienie środków na utrzymanie konieczne, a także ponawiając zarzuty oraz argumentację związaną z trudną sytuacją ekonomiczno-materialną, brakiem majątku oraz osiąganymi dochodami na minimalnym poziomie, nie wystarczającymi na konieczne utrzymanie. Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 59 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., tzn. przed datą wejścia w życie nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), co wynika z treści art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej. Omawiane postępowanie egzekucyjne zostało bowiem wszczęte przed wskazaną wyżej datą. Nie dostrzegając podstaw obligatoryjnego umorzenia postępowania wynikających z art. 59 § 1 u.p.e.a. organ odwoławczy poddał analizie przesłanki wynikające z art. 59 § 2 tej ustawy, w myśl którego postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny ma jednak obowiązek zbadania istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Podzielając w całości stanowisko Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych organ odwoławczy wskazał nadto, że analiza całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy prowadzi do konkluzji, iż możliwa do uzyskania kwota 12.000 zł znacznie przekracza wysokość przewidywanych wydatków szacowanych na kwotę 1.900 zł. W przewidywanych wydatkach organ egzekucyjny uwzględnił koszty związane ze sprzedażą ruchomości obejmujące: koszt wyceny (300-500 zł), koszt obwieszczenia o licytacji w prasie (800 zł), i opłatę za przeprowadzenie licytacji (5% kwoty uzyskanej ze sprzedaży tj. 600 zł). W tej sytuacji stwierdzenie przesłanki bezskutecznści egzekucji na obecnym etapie postepowania byłoby przedwczesne. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wobec stwierdzenia, że możliwa do wyegzekwowania kwota przewyższa przewidywane wydatki egzekucyjne, organ zobligowany był odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Z.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzucił nienależyte odniesienie do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik, pozbawienie środków na utrzymanie konieczne, a także podniósł zarzuty oraz argumentację związaną z trudną sytuacją ekonomiczno-materialną. Wyjaśnił, iż nie posiada majątku, a dochody, które uzyskuje z pozarolniczej działalności gospodarczej, nie wystarczają na utrzymanie konieczne. Zdaniem skarżącego w jego przypadku wystąpiła przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, gdyż po uiszczeniu należności nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Na wstępie należy stwierdzić, iż z uwagi na argumentację zawartą w piśmie skarżącego z dnia [...] listopada 2019 r., w którym powołał się on na swoją trudną sytuację oraz utratę płynności finansowej, jak również swój ważny interes jako osoby zobowiązanej, a także fakt wniesienia tego pisma w dniu 5 listopada 2019 r. (data stempla pocztowego na kopercie), tzn. po upływie 7 dni od daty doręczenia zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z [...] października 2019 r. nr [...] wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr [...] (co nastąpiło w dniu 23 października 2019 r.), organy zasadnie zakwalifikowały to pismo jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie zaś jako skargę na czynność egzekucyjną, którą to skargę w myśl art. 54 § 3 u.p.e.a. wnosi się nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1, w drugim – w art. 59 § 2 u.p.e.a. Stosownie do treści art. 59 § 1 u.p.e.a. (w wersji obowiązującej przed dniem 30 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organy prawidłowo nie dopatrzyły się podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o treść art. 59 § 1 u.p.e.a. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest kwestia objęta przepisem art. 59 § 2 u.p.e.a., tzn. sytuacja, gdy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę wiadomym jest przy tym z urzędu, iż po złożeniu przez skarżącego w podobnych okolicznościach faktycznych i prawnych wniosków o umorzenie innych postępowań egzekucyjnych, toczących się na skutek wystawienia tytułów wykonawczych o innych numerach, WSA w Gorzowie Wlkp. w wyrokach z 5 lutego 2020 r., II SA/Go 592/19 oraz z 30 września 2020 r., II SA/Go 159/20 w podobny sposób zakreślił, a następnie w wyrokach z 12 sierpnia 2021 r., II SA/Go 654/21 oraz z 29 września 2021 r., II SA/Go 655/21 uznał za prawidłowe granice kontroli przez organy tych wniosków w oparciu o treść art. 59 § 2 u.p.e.a. Oceniając zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż organy prawidłowo odniosły się do przesłanek wynikających z art. 59 § 2 u.p.e.a., czyli majątku dłużnika, z którego może być prowadzona skutecznie egzekucja, realizowanych czynności egzekucyjnych, efektywności tych czynności i przewidywanych kosztów egzekucyjnych. Przeprowadzona kalkulacja stanowiła podstawę oceny, czy w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. W świetle treści omawianego przepisu uznać należy, iż postępowanie dowodowe oraz ustalenia zostały poczynione w stopniu umożliwiającym rozstrzygnięcie wniosku, zaś finalna ocena mieści się w graniach uznania administracyjnego. Zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. i umorzenie w oparciu o jego treść egzekucji wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Organ egzekucyjny ma przy tym prawo umorzenia postępowania, ale nie ciąży na nim w tym zakresie żaden obowiązek. Dlatego, co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych i co zostało wyżej opisane, organ ustalił stan majątkowy strony oraz przeprowadził kalkulację, z której jednoznacznie wynika, że na dzień szacunku (kalkulacji) potencjalnie wyegzekwowane kwoty przewyższają wydatki egzekucyjne. Możliwa do uzyskania w toku egzekucji kwota 12.000 zł (na którą składa się ustalona wartość zapasów towarów, samochodu [...] z 1998 r., a także samochodu [...] z 2010 r.) znacznie przekracza wysokość przewidywanych wydatków szacowanych na kwotę 1.900 zł, na które według kalkulacji organu składają się koszty związane ze sprzedażą ruchomości obejmujące: wycenę (300-500 zł), obwieszczenia o licytacji w prasie (800 zł) i opłatę za przeprowadzenie licytacji (5% kwoty uzyskanej ze sprzedaży tj. ok. 600 zł). Twierdzenia skarżącego podnoszone w toku postępowania, a następnie w skardze, nie podważają przy tym wykazanej przez organ, w oparciu o zobiektywizowane dane i informacje, kwoty możliwej do uzyskania w toku egzekucji oraz przewidywanych kosztów egzekucyjnych. Dlatego podzielić należy twierdzenia organu i przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu kalkulację. Podsumowując Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, bowiem przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłoby lub miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie doszło w sprawie do naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zakresie naruszenia obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z powyższych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.