II SA/Lu 186/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. D. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium) decyzją z [...] stycznia 2020 r., znak: [...], działając w myśl art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej także: u.p.s.), po rozpoznaniu odwołania B. W. (dalej: skarżący) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] (dalej także: Prezydent) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego w okresie od [...] czerwca 2019 r. do [...] września 2019 r. – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium podniosło, że odmawiając ww. decyzją zasiłku stałego Prezydent wskazał, że jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalił, skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, a w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku nie uzyskiwała żadnego dochodu. W okresie od [...] maja 2017 r. do [...] maja 2019 r. otrzymywała zasiłek stały w oparciu o orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. (dalej: MZON), zgodnie z którym ustalono u niej umiarkowany stopień niepełnoprawności. Po rozpoznaniu wniosku z [...] września 2019 r. skarżąca zaliczona została orzeczeniem z [...] października 2019 r. przez MZON do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od [...] września 2019 r. na stałe. Orzeczenie złożone zostało do organu [...] października 2019 r. Uwzględniając datę powstania niepełnosprawności oraz datę w jakiej zostało przedłożone orzeczenie, w ocenie Prezydenta brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia w powyższym okresie. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium podzieliło w całości stanowisko w niej wyrażone. Organ odwoławczy podkreślił, że regulacje prawne wynikające z art. 106 ust. 7 u.p.s. nie mają zastosowania w przypadku skarżącej, gdyż wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności do MZON złożyła [...] września 2019 r. i jest to data, w jakiej ustalony został umiarkowany stopień niepełnosprawności, a więc w spornym okresie nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności, gdyż do dnia [...] września 2019 r. nie występowała o jego wydanie. W związku z tym art. 106 ust. 3 u.p.s. wyklucza złożenie skutecznego wniosku o przyznanie zasiłku stałego z datą wsteczną, tak jak wnosi o to skarżąca za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] września 2019 r. Ten ostatni przepis nie ma zastosowania tylko w razie ciągłości pobierania zasiłku stałego oraz ciągłości niepełnosprawności osoby pobierającej to świadczenie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Zdaniem Kolegium, zarzuty skarżącej, iż nie złożyła wcześniej wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności i o zasiłek stały w wyniku braku pouczenia przez pracowników socjalnych nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Natomiast wniosek o przyznanie w spornym okresie zasiłku okresowego będzie przedmiotem rozpoznania Prezydenta w odrębnym postępowaniu. W skardze do Sądu na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła, że organy pominęły, iż [...] maja 2019 r. skarżąca złożyła ustny wniosek o przyznanie jej zasiłku stałego, lecz nie sporządzono protokołu potwierdzającego ten fakt. W tej sytuacji skarżącej "z urzędu należał się zasiłek okresowy po ustaniu pobierania zasiłku stałego". Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą niesłyszącą, co utrudnia jej kontakt z pracownikami socjalnymi. Zarzuciła, że organ celowo przedłużał rozpoznanie sprawy, co doprowadziło do pozbawienia należnego jej świadczenia z pomocy społecznej. Wskazała, że w jej ocenie, takie działania organów świadczą o braku poszanowania dla dobra skarżącej jako osoby korzystającej z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] października 2020 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej uzupełniając skargę, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 9 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, tj. brak pisemnego pouczenia skarżącej o konieczności złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności w terminie przed [...] maja 2019 r. oraz o zasadach zawieszenia postępowania w przedmiocie przyznania zasiłku stałego, w sytuacji gdy skarżąca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności w związku ze schorzeniami narządu słuchu (utratą słuchu) i może mieć trudności ze zrozumieniem informacji przekazywanych w formie ustnej, co wymagało pouczenia skarżącej w sposób gwarantujący jego zrozumienie, - art. art. 6, 7 i 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, - art. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego wskutek niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy i dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego co do złożenia przez skarżącą ustnego wniosku o przyznanie zasiłku stałego [...] maja 2019 r. i braku sporządzenia przez Prezydenta protokołu zgłoszenia wniosku, - art. 106 ust. 3 u.p.s. poprzez uznanie, że złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie zasiłku stałego jest pierwszym wnioskiem w sprawie, podczas gdy był to kolejny wniosek mający na celu dalsze pobieranie zasiłku stałego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta odmawiającą stronie skarżącej przyznania zasiłku stałego w okresie od [...] czerwca 2019 r. do [...] września 2019 r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na gruncie przepisów u.p.s. zasadą jest, co wynika z jej art. 106 ust. 3 zd. 1, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, w tym zasiłki stałe, przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Wyjątkiem od tej zasady jest art. 106 ust. 7 u.p.s., który stanowi, że w razie złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o wydanie takiego orzeczenia, wszczyna się postępowanie o przyznanie zasiłku stałego, a po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia. Przy tym, zgodnie z art. 106 ust. 9 u.p.s., jeżeli orzeczenie, o którym mowa wyżej, zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z potwierdzeniem, o którym mowa w ust. 7. Z przepisów tych wynika zatem, że możliwe jest wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania zasiłku stałego w przypadku złożenia stosownego wniosku w tym zakresie przez osobę, która nie legitymuje się w dacie złożenia wniosku ważnym orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłącznie w sytuacji, gdy osoba ta składając ten wniosek udokumentuje, że złożyła uprzednio wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności we właściwym organie, jakim jest powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Przedstawienie potwierdzenia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego jest koniecznym warunkiem zastosowania odstępstwa od reguły określonej w art. 106 ust. 3 zd. 1 u.p.s. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że ten warunek nie został spełniony w dniu [...] maja 2019 r., kiedy to – jak twierdzi skarżąca – złożyła ona "ustny wniosek u pracownika socjalnego". Skoro bowiem, co wynika jednoznacznie z treści orzeczenia MZON z [...] października 2019 r., wniosek o wydanie tego orzeczenia skarżąca złożyła [...] września 2019 r., to oczywiste jest, że nie mogła złożyć skutecznie tego wniosku ponad cztery miesiące wcześniej (zob. k. 13 akt adm. I inst.). Zauważyć przy tym należy, że składając pisemny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku stałego w dniu [...] października 2019 r. skarżąca, choć stwierdziła, że w oparciu o ww. orzeczenie MZON o niepełnosprawności, domaga się przyznania tego świadczenia do daty wstrzymania jego wypłaty, to jest od [...] czerwca 2019 r., to w żaden sposób nie wskazała, iż jest to jej kolejny wniosek o to samo świadczenie. Co więcej, w ocenie Sądu, treść tego pisma, sporządzonego przez skarżącą pismem ręcznym w sposób jasny i zrozumiały, wskazuje jednoznacznie na intencję skarżącej, by w oparciu wyłącznie o zawarty w nim wniosek, złożony [...] października 2019 r., przyznać jej prawo do zasiłku stałego z datą wsteczną (zob. k. 14 akt adm. I inst.). Podkreślenia wymaga zatem, że składając pisemny wniosek o przyznanie tego świadczenia pieniężnego skarżąca w żaden sposób nie potwierdziła faktu uprzedniego ubiegania się o to świadczenie już kilka miesięcy wcześniej. Uczyniła to dopiero po tym, gdy – jak wynika z aktualizacji wywiadu – została pouczona przez pracownika socjalnego, że nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie tego świadczenia od czerwca 2019 r., gdyż wniosek o jego przyznanie złożyła dopiero w październiku 2019 r. Bezsprzecznie z treści tego wywiadu wynika, czego nie kwestionuje skarżąca, że mając na uwadze treść wniosku skarżącej z [...] października 2019 r., pracownik socjalny poinformował skarżącą o zasadach ubiegania się o pomoc w formie zasiłku stałego, w tym również o tym, że zgodnie z obowiązującymi przepisami zasiłek zostanie przyznany stronie od [...] października 2019 r. Jednocześnie pouczono skarżącą, że "nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku stałego od czerwca 2019 r.", gdyż nie złożyła wymaganego wniosku w tym zakresie (k. 15-20 akt adm. I inst.). Powyższe stanowisko znajduje dodatkowe potwierdzenie w wyjaśnieniach pracownika socjalnego, zawartych w treści ww. wywiadu. Wynika z nich, że "Pracownik socjalny podczas poprzedniego przeprowadzania wywiadu środowiskowego tj. [...] kwietnia 2019 r poinformował Panią B. W., że powinna złożyć wniosek do Miejskiego Zespołu Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z uwagi na fakt, iż obecnie posiadany stopień niepełnosprawności jest przyznany do [...].05.2019 r. Klientka oświadczyła, że z chwilą złożenia wniosku do Miejskiego Zespołu Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zgłosi się bezzwłocznie do pracownika socjalnego. Ponadto w dniu [...].05.2019 r. po raz kolejny przeprowadzono rozmowę z Pani B. W. na temat złożenia przez W/wymienioną wniosku do Miejskiego Zespołu Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zainteresowana oświadczyła, że to czy będzie ubiegała się o dalsze ustalenie stopnia niepełnosprawności to jest jej sprawa. W/wymieniona ponownie została poinformowana o zasadach zawieszenia postępowania w przedmiocie przyznania zasiłku stałego. Podczas rozmowy Pani W. nerwowa oświadczyła, że w poprzednich latach takie zawieszenie było już w jej sprawie podejmowane i ma wiedzę na ten temat procedury ww. zawieszenia" (k. 18 akt adm. I inst.). Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, podkreślenia wymaga, że zarzut skarżącej, iż zaskarżona decyzja narusza art. 106 ust. 3 u.p.s., poprzez odmowę ustalenia prawa do zasiłku stałego od dnia [...] czerwca 2019 r., to jest od miesiąca, w którym złożono wniosek ustnie do protokołu, nie jest uzasadniony. Należy podkreślić, że skarżąca nie udowodniła w żaden sposób, że w dniu [...] maja 2019 r. złożyła wobec pracownika socjalnego ustny wniosek o przyznanie jej zasiłku stałego. W aktach sprawy brak jest protokołu – sporządzonego w myśl art. 63 § 1 k.p.a. – stwierdzającego wniesienie przez nią ustnego wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Okoliczność ta, w ocenie Sądu, nie została przez skarżącą wykazana w jakikolwiek sposób. W kontekście całości zgromadzonego materiału dowodowego, ocena organów, iż twierdzenia skarżącej w tym zakresie nie mogą być uznane za wiarygodne, nie nosi cech dowolności. Zauważyć zarazem trzeba, że odrębną decyzją Prezydenta z [...] listopada 2019 r., znak: [...], przyznano skarżącej bezterminowo zasiłek stały od [...] października 2019 r., to jest od miesiąca złożenia wniosku. Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty strony skarżącej. Opisane wyżej okoliczności sprawy, zdaniem Sądu, potwierdzają, że nie można uznać za zasadny zarzutu błędnego pouczenia skarżącej o warunkach ubiegania się o pomoc w formie zasiłku stałego, tym bardziej, że co jest w sprawie poza sporem, skarżąca już uprzednio ubiegała się i uzyskiwała pomoc w formie świadczeń, których przyznanie było uzależnione od uprzedniego uzyskania w odrębnym postępowaniu oraz złożenia organowi pomocy społecznej orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by istotnie [...] maja 2019 r. złożyła pracownikowi socjalnemu ustny wniosek o przyznanie opisanego świadczenia i nie została przy tym właściwie pouczona. Nie można również, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, stwierdzić, aby w niniejszej sprawie "zachodziła ciągłość niepełnosprawności uprawniającej do świadczenia". Oczywiste jest bowiem, że poprzednio uzyskane przez skarżącą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności było podstawą do przyznania jej zasiłku stałego okresowo do [...] maja 2019 r., zaś aktualne orzeczenie potwierdza, że ustalony, umiarkowany stopień niepełnosprawności istnieje u skarżącej nie od [...] czerwca 2019 r., lecz od [...] września 2019 r. (zob. k. 13 akt adm. I inst.). Jakkolwiek organy odmówiły przyznania skarżącej zasiłku stałego w okresie od [...] czerwca do [...] września 2019 r., to skarżąca nie jest pozbawiona pomocy ze strony ośrodka pomocy społecznej. Oprócz opisanego zasiłku stałego przyznanego od października 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, decyzjami z 15 i [...] listopada 2019 r. Prezydent udzielił skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału w kwocie [...]zł oraz zasiłków celowych na zakup posiłku lub żywności w łącznej kwocie [...]zł (zob. k. 21, 23, 24, 25 akt adm. I inst.). Już z tego tylko powodu nie można stwierdzić, by organ naruszył art. 100 § 1 u.p.s., który nakazuje organom kierowanie się dobrem podopiecznych ośrodka pomocy społecznej. W konsekwencji powyższego, nie sposób uznać za zasadne zarzutów dotyczących braku wypłaty na rzecz skarżącej zasiłku okresowego w spornym okresie od [...] czerwca do [...] września 2019 r. Art. 106 ust. 8 u.p.s. dopuszcza bowiem taką możliwość, gdy w trybie ust. 7 zawieszone zostało postępowanie. Przepis 106 ust. 8 u.p.s. stanowi, że na okres zawieszenia postępowania na podstawie ust. 7, przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38. Skoro w rozpoznawanej sprawie postępowanie nie zostało zawieszone w oparciu o art. 106 ust. 7 u.p.s., to nie ziściły się również przesłanki do przyznania skarżącej zasiłku okresowego na czas zawieszenia postępowania. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia w niniejszej sprawie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Wymaga podkreślenia zwłaszcza to, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można zarzucić skutecznie organom naruszenia zasad ogólnych postępowania, w tym zasady legalności (art. 6 k.p.a.), zasady zaufania (art. 8 k.p.a.), zasady informowania (art. 9 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy w sposób wyczerpujący, a dokonana przez nie ocena zgromadzonych w sprawie dowodów nie nosi cech dowolności. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika, ustanowionego dla skarżącej w ramach przyznanego prawa pomocy, zostało oparte o art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).