I SA/Wa 1228/20

SENTENCJA Dnia 3 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Parafii [...] pw. [...] w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], UZASADNIENIE Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania Parafii [...] pod wezwaniem św. [...] w [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Parafię własności nieruchomości. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Parafia wnioskiem z dnia [...] lutego 2019 r. zwróciła się do Wojewody o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości położonych w obrębie [...]-[...], oznaczonych jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, na której posadowiona jest kaplica, oraz działka niezabudowana nr [...] o powierzchni [...] ha. Parafia powołała się na art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 1347). Zgodnie z jego treścią nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nim cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi. Wojewoda po rozpatrzeniu złożonego wniosku decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Parafię własności spornych nieruchomości, podnosząc jako argument zasadniczy, że sporne nieruchomości nie stanowią własności Skarbu Państwa. Z ustaleń dokonanych przez Wojewodę wynika ponadto, że na działce nr [...] znajduje się kaplica, natomiast działka nr [...] jest gruntem niezabudowanym. Nieruchomości te nie graniczą ze sobą, bowiem pomiędzy nimi przebiega droga, która oznaczona jest jako działka nr [...]. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Parafia złożyła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że sporne nieruchomości należały do Parafii i są przez Parafię użytkowane na cele sakralne. Zdaniem Parafii art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy nie wymaga, aby nieruchomości sporne stanowiły własność Skarbu Państwa. Parafia na poparcie swoich argumentów przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OSK 995/06) oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009 r. (sygn. akt I SA/Wa 802/09). Rozpatrując odwołanie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nie może mieć zastosowania art. 60 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1992 r. (sygn. akt: III CZP.18/92) jest niewątpliwie, że w polskim ustawodawstwie cywilnym obowiązuje ogólna zasada, że nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw, aniżeli jemu przysługuje. W myśl rzymskiej paremii: "nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet". Oznacza to, że w przypadku przeniesienia własności wspomnianą własność może skutecznie przenieść na nabywcę tylko właściciel. Wspomnianą zasadę przyjmuje rownież inne orzecznictwo sądowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2003 r. sygn. akt I SA 3271/01, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 664/06 oraz z dnia 9 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1301/09), potwierdzające, że przeniesienie prawa własności w trybie art. 60 ust. 1 omawianej ustawy może stanowić podstawę pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia tylko w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa. Przytoczony przez Parafię wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009 r. nie odnoszą się do przywołanej wyżej zasady, że nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw aniżeli jemu przysługuje. Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Parafia. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, czyli art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 1347), poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, które polegało na błędnym uznaniu organu, że nie może dojść do przeniesienia prawa własności nieruchomości, gdyż nie była ona własnością Skarbu Państwa, podczas gdy przywołany przepis skutek uwłaszczenia wiąże z faktem władania nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy przez kościelną osobę prawną. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na sposób rozpatrzenia sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 1347). Zgodnie z jego treścią nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy (czyli w dniu 23 maja 1989 r.) we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze miasta [...], nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych. Podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest prawidłowe ustalenie przez organ, komu przysługuje prawo własności do spornych nieruchomości. Poza sporem pozostaje okoliczność, że na datę wydania decyzji zarówno przez Wojewodę, jak i Ministra, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z ewidencji gruntów z dnia [...] lutego 2019 r., władającym (właścicielem) spornymi nieruchomości jest Parafia [...] Wsi [...]. Z wpisem tym, w odróżnieniem od wpisów w księdze wieczystej, nie wiąże się jednak domniemanie zgodności wpisu z prawem. Oznacza to, że same dane z ewidencji gruntów dotyczące osoby władającej nieruchomością nie świadczą same z siebie o tytule prawnym osoby wpisanej do ewidencji jako władający (właściciel). W związku z tym przypomnieć należy, że w toku postępowania administracyjnego organ administracji publicznej, jako podmiot kierujący postępowaniem, stosownie do treści art. 7 kpa obowiązany jest podejmować wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a następnie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, w oparciu o treść art. 77 § 1 kpa oraz dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa), jak również uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia i wyjaśnienia zastosowanej w nim podstawy prawnej decyzji (art. 107 § 3 kpa). Nadto, postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone, dopóki organ nie ustali, czy stan faktyczny przewidziany w danej normie prawnej rzeczywiście wystąpił, czy też nie. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Sąd stoi na stanowisku, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Tym zasadom, w ocenie Sądu, nie sprostały organy orzekające. W aktach sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów świadczącej o przejęciu spornej nieruchomości przez Skarb Państwa. Brak jest również dokumentów świadczących, że sporna nieruchomość nie jest własnością Skarb Państwa. Nie sposób zatem skontrolować prawidłowości stanowiska organów, zgodnie z którym sporne działki nie były własnością Skarbu Państwa. Sam zapis w ewidencji gruntów i to z 2019 r. nie może być uznany za taki dowód. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, Sąd uznał, że organy dwukrotnie rozpatrując sprawę, nie wyjaśnił jej dokładnie, nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. W aktach sprawy brak jest również dowodów, że organ I lub II instancji prowadził w tym kierunku jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające, dowodowe. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszy wyroku ocenę prawną, zgromadzi wszelkie możliwe dowody jednoznacznie potwierdzające rzeczywisty stan prawny spornej nieruchomości na dzień [...] maja 1989 r. Następnie swoje ustalenia, zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa, przedstawi w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania organów, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. W tej sytuacji Sąd stanął na stanowisku, że na tym etapie postępowania, przy braku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, ustosunkowywanie się do podniesionego w skardze merytorycznego zarzutu uznać należy za przedwczesne. Nie wiadomo zatem i nie sposób tego ustalić na podstawie akt sprawy, jaki podmiot legitymował się w dacie [...] maja 1989 r. tytułem prawnym do przedmiotowego gruntu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. W trybie uproszczonym Sąd orzekał na podstawie art. 119 pkt 2 przywołanej ustawy.