II CSKP 886/22
Supreme Court2025-11-15
Case number
II CSKP 886/22
Court
Sąd Najwyższy
Judgment date
2025-11-15
Type
Postanowienie
Judgment text
II CSKP 886/22
POSTANOWIENIE
28 listopada 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Dończyk
SSN Monika Koba
na posiedzeniu niejawnym 28 listopada 2025 r. w Warszawie
na skutek skargi kasacyjnej E.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach
z 29 maja 2020 r., X Ga 78/15,
w sprawie z wniosku Syndyka Masy Upadłości E. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w G.
przy uczestnictwie E.M.
o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej,
1. Stwierdza, że w związku z upływem okresu, na który
wyznaczono SSN Jolantę Frańczak do orzekania w Izbie Cywilnej
Sądu Najwyższego bez jej zgody, skład tego Sądu wyznaczony
do rozpoznania niniejszej sprawy nie jest prawidłowy z uwagi na
niezgodność art. 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (jedn. tekst Dz.U. z 2024 r., poz. 622) – w zakresie
wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie bez jego zgody
– z art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 2 oraz art. 2
Konstytucji RP, a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej
następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr
2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.).
II CSKP 886/22 2
2. Przedstawia akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego
kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem
wystąpienia do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego
z wnioskiem o wyznaczenie SSN Jolanty Frańczak
do rozpoznania sprawy II CSKP 886/22 za jej zgodą.
Dariusz Dończyk Jolanta Frańczak Monika Koba
II CSKP 886/22 3
UZASADNIENIE
Zarządzeniem nr 22/2023 z dnia 15 lutego 2023 r. Pierwszego Prezesa Sądu
Najwyższego SSN Jolanta Frańczak, orzekająca w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych (dalej: „IPiUS”), została wyznaczona do orzekania w Izbie Cywilnej
Sądu Najwyższego (dalej: „ICSN”) na czas określony od dnia 1 kwietnia 2023 r. do
dnia 30 czerwca 2023 r.
W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 24 marca 2023 r., na
podstawie § 16 ust. 2 pkt 5 i § 80 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. – Regulamin Sądu Najwyższego (obecnie jednolity
tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 806, dalej: „Regulamin SN”) - sprawa II CSKP 886/22
została przez Prezesa kierującego pracą Izby Cywilnej przydzielona do referatu
SSN Jolanty Frańczak i wyznaczony został skład trzech sędziów Sądu
Najwyższego do rozpoznania tej sprawy. Wyznaczeniu towarzyszyła zmiana
dotychczasowego sędziego sprawozdawcy.
Na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2023 r. postępowanie kasacyjne
w sprawie II CSKP 886/22 zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „Trybunał” lub „TSUE”) pytań
prejudycjalnych w sprawach II CSKP 496/22, II CSKP 501/22 i II CSKP 1588/22.
Istota zadanych Trybunałowi pytań dotyczyła tego, czy składy orzekające
w ICSN, obsadzone w okolicznościach, o których mowa powyżej, spełniają
przewidziane w art. 19 ust. 1 drugi akapit TUE w związku z art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej warunki dotyczące niezawisłego i bezstronnego
sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy.
Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawach połączonych C-422/23, C-
455/23, C-459/23, C-486/23, C-493/23, Daka (EU:C:2025:592), Trybunał stwierdził,
że pod pewnymi warunkami Pierwszy Prezes SN mógł czasowo nałożyć na
sędziów Sądu Najwyższego obowiązek orzekania w izbie macierzystej i w innej
izbie Sądu Najwyższego, a ponadto istotne jest, że prawo krajowe daje sądowi
odsyłającemu możliwość skontrolowania prawidłowości jego własnego składu.
II CSKP 886/22 4
Po wydaniu wyroku akta przedstawiono sędziemu sprawozdawcy, wskazując
w planie posiedzeń ICSN 28 listopada 2025 r. jako termin posiedzenia niejawnego
w sprawie, nie zważając na upływ okresu wyznaczenia do składu SSN Jolanty
Frańczak wynikający z zarządzenia nr 22/2023, który upłynął 30 czerwca 2023 r.
Postanowieniem z dnia 28 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że
w związku z upływem okresu, na który wyznaczono SSN Jolantę Frańczak do
orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, skład tego Sądu wyznaczony do
rozpoznania niniejszej sprawy jest nieprawidłowy z uwagi na niezgodność art. 35 §
3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U.
z 2024 r. poz. 622 – dalej: „uSN” lub „ustawa o Sądzie Najwyższym” ) – w zakresie
wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie bez jego zgody – z art. 178 ust. 1
w związku z art. 180 ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP, a także art. 45 ust. 1
Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie
Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61,
poz. 284 ze zm. – dalej: „EKPC”.) oraz przedstawił akta sprawy Prezesowi Sądu
Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem
wystąpienia do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z wnioskiem
o wyznaczenie SSN Jolanty Frańczak do rozpoznania sprawy II CSKP 886/22 za jej
zgodą.
Zgoda wyrażona na piśmie przez SSN Jolantę Frańczak została dołączona
do akt sprawy.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Zgodnie z art. 379 pkt 4 w związku z art. 391 § 1 i w związku z art. 398 21
k.p.c. sprzeczność składu orzekającego z przepisami prawa pociąga za sobą
nieważność postępowania w postępowaniu kasacyjnym, którą skład orzekający
powinien brać pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego czy strony postępowania
kasacyjnego zgłosiły odpowiednie wnioski w tym zakresie, a jeżeli je postawiły, czy
zostały one przekonująco jurydycznie uzasadnione. Nie ma również żadnych
II CSKP 886/22 5
wątpliwości, że Sąd Najwyższy w składzie ukształtowanym do rozpoznania skargi
ma obowiązek skontrolowania prawidłowości jego własnego składu, by nie
doprowadzić do orzekania w warunkach nieważności postępowania.
Sprzeczność składu orzekającego z przepisami prawa zachodzi przy tym nie
tylko wówczas, gdy skład jest inny aniżeli przewidziany ustawą, lecz także wtedy,
gdy sędziowie zasiadający w składzie orzekającym nie posiadają prawidłowego
ustrojowego umocowania do orzekania w konkretnym sądzie (zob. m.in. uchwały
Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2007 r., III CZP 81/07, OSNC 2007 nr 10, poz.
154 i z dnia 14 listopada 2007 r., BSA-4110-5/07, OSNC 2008 nr 4, poz. 42).
Podejmując rozstrzygnięcie zawarte w sentencji postanowienia, Sąd
Najwyższy w obecnym składzie kierował się oceną konstytucyjności art. 35 § 3
uSN, na podstawie którego to przepisu oraz na mocy zarządzenia nr 22/2023
Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2023 r. SSN Jolanta
Frańczak, orzekająca w IPiUS została wyznaczona do orzekania w ICSN na czas
określony od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Zgodnie
z brzmieniem tego przepisu „Sędzia może być wyznaczony przez Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego do udziału w rozpoznaniu określonej sprawy w innej
izbie oraz, za zgodą sędziego, do orzekania na czas określony w innej izbie.
Wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie, bez jego zgody, może nastąpić
na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku. Po upływie okresu wyznaczenia
sędziego do orzekania w innej izbie, sędzia podejmuje czynności w sprawach
przydzielonych mu w tej izbie do ich zakończenia”.
Analiza art. 35 § 3 uSN prowadzi do wniosku, że zawiera on normy prawne
dotyczące różnych sytuacji. Przepis ten reguluje: 1) wyznaczenie sędziego do
udziału w rozpoznaniu określonej sprawy w innej izbie; 2) wyznaczenie sędziego do
orzekania na czas określony w innej izbie za zgodą sędziego; 3) wyznaczenie
sędziego do orzekania w innej izbie bez jego zgody na okres nie dłuższy niż 6
miesięcy w roku; 4) obowiązek podejmowania czynności w sprawach
przydzielonych mu w innej izbie do orzekania po upływie okresu wyznaczenia.
Na podstawie tego przepisu sędzia może zostać wyznaczony do orzekania
w innej izbie Sądu Najwyższego w jednej sprawie (jako członek składu
II CSKP 886/22 6
orzekającego wspierający sędziego sprawozdawcę albo jako sędzia
sprawozdawca) albo do rozpoznania nieokreślonej liczby spraw przydzielonych mu
w okresie wyznaczenia do orzekania na czas określony (zarówno za zgodą, jak
i bez zgody).
Przepis ten nie określa żadnych przesłanek wyznaczenia do orzekania
w innej izbie ani warunków, na jakich to orzekanie ma się odbywać, jak i warunków
wykonywania dotychczasowych obowiązków w izbie macierzystej w okresie
wyznaczenia. Regulacji takich nie zawierają ani inne przepisy uSN, ani przepisy
Regulaminu SN. Co więcej, zarówno przepisy uSN, jak i Regulaminu SN nie
zawierają unormowania określającego podstawę prawną dla przydzielenia
sędziemu spraw w innej Izbie Sądu Najwyższego w okresie wyznaczenia.
Biorąc pod uwagę, że SSN Jolanta Frańczak nie wyraziła - przed wydaniem
przez Pierwszego Prezesa SN zarządzenia nr 22/2023 - zgody na orzekanie
w ICSN przez czas oznaczony, a Pierwszy Prezes SN nie występował o wyrażenie
takiej zgody po upływie okresu wyznaczenia samodzielnie ani w reakcji na
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2025 r. w sprawach II
CSKP 567/22, II CSKP 615/22, II CSKP 619/22, II CSKP 1588/22, II CSKP 654/22,
II CSKP 631/22 oraz II CSKP 636/22, Sąd Najwyższy w obecnym składzie uznał, że
art. 35 § 3 uSN w zakresie, w którym upoważnia Pierwszego Prezesa SN - bez
jakichkolwiek przesłanek i warunków - do wyznaczenia sędziego Sądu
Najwyższego do orzekania w innej izbie bez jego zgody na czas określony oraz
nakłada na sędziego obowiązek podejmowania czynności w sprawach mu
przydzielonych po upływie okresu wyznaczenia, jest sprzeczny z art. 178 ust. 1
w związku z art. 180 ust. 2 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 45 ust. 1 i art. 6 ust. 1
EKPCZ.
Nie można przy tym nie zauważyć, że na takim stanowisku stanęła także
Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie i składzie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) w uchwale nr
275/2023 z dnia 20 kwietnia 2023 r. w sprawie skierowania do Trybunału
Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej
II CSKP 886/22 7
Polskiej art. 35 § 3 uSN. W konsekwencji tego w Trybunale Konstytucyjnym czeka
na rozpoznanie pytanie z wniosku KRS, sygn.. K 7/23, jednak Trybunał
Konstytucyjny do dziś nie podjął czynności do jego rozstrzygnięcia.
Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą nr 1091/2022 z dnia 21 grudnia 2022 r.
uwzględniła natomiast odwołanie sędziego Sądu Najwyższego Tomasza
Demendeckiego orzekającego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
(dalej: „IKNiSP”) od zarządzenia Pierwszego Prezesa SN nr 164/2022 w sprawie
wyznaczenia sędziego do udziału w rozpoznaniu określonych spraw w ICSN. Po tej
uchwale Pierwszy Prezes SN uchylił swoje zarządzenie. Uwzględnione zostało
również odwołanie innego sędziego IKNiSP od zarządzenia Pierwszego Prezesa
SN nr 36/2023 o wyznaczeniu do orzekania w ICSN na czas określony od dnia 1
kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., do czego KRS nawiązała
w uzasadnieniu uchwały nr 275/2023, wskazując na niezgodność art. 35 § 3 uSN
z Konstytucją RP.
Oceny konstytucyjności art. 35 § 3 uSN, Sąd Najwyższy dokonał w niniejszej
sprawie, kierując się zapatrywaniami wyrażonymi między innymi w uzasadnieniu
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21 (OSNP 2023 nr
3, poz. 25) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26
kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104).Uwzględniono również,
że wyrok TSUE z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawach połączonych C-422/23, C-
455/23, C-459/23, C-486/23, C-493/23, Daka dotyczył przede wszystkim wpływu
zastosowania art. 35 § 3 uSN przez dr hab. Małgorzatę Manowską działającą
w charakterze Pierwszego Prezesa SN, mimo powołania na stanowisko sędziowskie
w Sądzie Najwyższym z rażącym naruszeniem prawa krajowego, na status
ukształtowanego w wyniku zarządzenia nr 22/2023 składu Sądu Najwyższego jako
sądu spełniającego wymagania określone w art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE oraz art. 47
KPP.
Zgodnie z art. 25 § 1 uSN sędzia obejmuje stanowisko w konkretnej izbie
Sądu Najwyższego. Izba ta zostaje wskazana już na etapie udziału w procedurze
konkursowej. Także uchwała KRS zawiera wniosek do Prezydenta RP o powołanie
danej osoby na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkretnej izbie tego
II CSKP 886/22 8
Sądu. Jest to uzasadnione specyfiką Sądu Najwyższego jako organu sprawującego
nadzór nad działalnością orzeczniczą sądów powszechnych według podziału
przedmiotowego. Zakłada to specjalizację sędziów orzekających w Sądzie
Najwyższym w określonych dziedzinach prawa, gdyż w przeciwnym razie nie jest
możliwe sprawne i skuteczne wykonywanie zadań Sądu Najwyższego określonych
w art. 183 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 pkt 1 uSN.
Z tego względu art. 35 § 2 uSN pozwala na przeniesienie sędziego do innej
izby przez Pierwszego Prezesa SN tylko za jego zgodą. Pamiętać przy tym należy,
że wzajemna relacja między izbami Sądu Najwyższego, chociaż wchodzą one
w skład tego samego, jednego Sądu Najwyższego, jest relacją analogiczną do tej,
która istnieje między dwoma różnymi sądami. Świadczy o tym dobitnie utrwalona
praktyka przekazywania spraw między izbami Sądu Najwyższego na mocy
postanowienia tego Sądu w razie stwierdzenia przez skład orzekający, że sprawa
należy do właściwości innej izby Sądu Najwyższego niż izba, do której sprawa
trafiła. Postanowienie takie zapada przy zastosowaniu art. 200 § 2 k.p.c. i jako
orzeczenie Sądu Najwyższego jest wiążące dla organów tego Sądu (w tym
Pierwszego Prezesa SN), eliminując przewidziany w art. 28 uSN sposób
postępowania przewidziany na wypadek sporu kompetencyjnego między
Prezesami Sądu Najwyższego co do właściwości izb tego Sądu do załatwienia
danej sprawy.
W tym kontekście podkreślenia wymaga, że Prezesi Sądu Najwyższego
kierującymi pracami jego poszczególnych izb, są odpowiednikami - na gruncie uSN
- prezesów odrębnych Sądów, czego potwierdzeniem jest nie tylko ustawowy
zakres ich kompetencji, ale także stosowanie m.in. w stosunku do nich –
w kwestiach nieuregulowanych w uSN - z mocy art. 10 § 1 uS - przepisów ustawy
z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity
Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.), co obejmuje w szczególności art. 22b § 2 zdanie
trzecie tej ustawy.
W rezultacie sędziowie poszczególnych izb Sądu Najwyższego objęci są
gwarancjami ochronnymi przewidzianymi w art. 180 Konstytucji RP.
II CSKP 886/22 9
Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, wyznaczenie sędziego do
orzekania na czas określony w innej izbie Sądu Najwyższego bez jego zgody
prowadzi do naruszenia zasady niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji
RP), zasady nieprzenoszalności sędziów (art. 180 ust. 2 Konstytucji RP) oraz
godności urzędu w zakresie warunków pracy (art. 178 ust. 2 Konstytucji RP).
Na ryzyko takie wskazano w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r., VI SA/Wa 8158/22
(LEX nr 3520117) oraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 5 czerwca 2024 r., II GZ 134/23, (LEX nr 3743895), dotyczących
wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego bez jego zgody i wbrew jego woli,
a także sprzecznie z zakresem jego specjalizacji zawodowej do orzekania w Izbie
Odpowiedzialności. Wyznaczenie takie skutkuje zmianą zakresu obowiązków
sędziego Sądu Najwyższego.
O ile za dopuszczalne można uznać wyznaczenie – za zgodą sędziego - do
orzekania w konkretnej sprawie, ewentualnie także wyznaczenie do orzekania
w konkretnej sprawie bez zgody sędziego, jeżeli sprawa ta mieści się w zakresie
jego specjalizacji zawodowej z uwagi na związki z materią należącą do właściwości
izby, w której objął stanowisko (z zastrzeżeniem, że jak wskazano powyżej uSN
oraz Regulamin SN nie zawierają podstawy prawnej do przydzielenia takiemu
sędziemu sprawy do rozpoznania w charakterze sprawozdawcy), o tyle zmiana
zakresu obowiązków polegająca na wyznaczeniu do rozpoznania spraw
o przedmiocie, który do tej materii nie należy, narusza stabilność zawodową
sędziego Sądu Najwyższego i nie pozwala wykorzystać wiedzy i kompetencji
w sposób służący dobru wymiaru sprawiedliwości i zapewnieniu stronom prawa do
sądu w ujęciu merytorycznym.
Ponadto, zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, przeniesienie sędziego na
inne stanowisko jest możliwe tylko w przypadkach określonych w ustawie.
Tymczasem art. 35 § 3 uSN normuje jedynie kompetencję Pierwszego Prezesa SN
do wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego, ale nie
określa żadnych warunków ani przesłanek skorzystania z niej. Regulacja
wynikająca z art. 35 § 3 uSN może zatem prowadzić do wielokrotnego wyznaczenia
II CSKP 886/22 10
tego samego sędziego Sądu Najwyższego do rozpatrywania szeregu spraw w innej
izbie przez czas nieokreślony, skoro sędzia ma podejmować czynności w sprawach
przydzielonych mu do orzekania w okresie wyznaczenia - także po upływie okresu
wyznaczenia.
Z uwagi na deficyt treści normatywnej przepis ten pozwala także na
cykliczne wyznaczanie sędziego do orzekania w innej Izbie na okres sześciu
miesięcy po upływie kolejnych sześciu miesięcy orzekania w Izbie macierzystej. Ma
to taki sam efekt, jakby sędzia został na stałe przeniesiony do innej izby bez swojej
zgody, do czego ani Konstytucja RP, ani przepisy uSN nie upoważniają Pierwszego
Prezesa SN. Łamie to zasadę nieprzenoszalności sędziów statuowaną w art. 180
ust. 2 Konstytucji RP z uwagi na brak przesłanek określających sytuacje, kiedy oraz
na jakich warunkach przedmiotowe wyznaczenie może nastąpić.
Podkreślenia wymaga, że art. 35 § 3 uSN nie ogranicza uznaniowości
Pierwszego Prezesa SN, co pozwala na dowolne szykanowanie sędziego, który
wydaje orzeczenia krytycznie oceniane przez Pierwszego Prezesa SN, co z kolei
godzi w zasadę niezawisłości sędziego określoną w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.
Wyznaczenie do orzekania bez zgody sędziego narusza zasadę niezawisłości
sędziowskiej, ponieważ może nakłaniać sędziego do podejmowania takich
czynności orzeczniczych, które nie spotkają się z negatywną oceną Pierwszego
Prezesa SN (na ryzyko takie wskazano w wyroku TSUE z dnia 6 października
2021 r., C-487/19 W. Ż., EU:C:2021:798 w odniesieniu do przeniesienia między
wydziałami tego samego sądu).
Sąd Najwyższy miał także na względzie, że wyznaczenie do orzekania bez
zgody sędziego na czas określony na podstawie art. 35 § 3 uSN prowadzi do
naruszenia prawa do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6
ust. 1 EKPCz, ponieważ obniża ogólny standard prawa do sądu z perspektywy
obywatela przez pominięcie aspektu kompetencyjnego. Sąd właściwie obsadzony
to także sąd kompetentny w danej dziedzinie, a faktem powszechnie znanym jest,
że kognicja ICSN jest odmienna od kognicji IPUS, zaś SSN Jolanta Frańczak nigdy
nie orzekała w wydziale cywilnym sądu powszechnego w sprawach cywilnych,
specjalizując się wyłącznie w rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy oraz
II CSKP 886/22 11
ubezpieczeń społecznych. Ponadto, przepis art. 35 § 3 uSN w zakresie, w jakim
zawiera unormowania odnoszące się do różnych i wzajemnie wykluczających się
sytuacji opisanych powyżej w punkcie 2 uzasadnienia, narusza zasady poprawnej
legislacji a przez to art. 2 Konstytucji RP.
Odnosząc się z kolei do art. 35 § 3 zdanie trzecie uSN, Sąd Najwyższy
stwierdził, że zawarty w tym fragmencie przepisu nakaz podejmowania przez
sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do orzekania w innej izbie tego Sądu
po zakończeniu wyznaczenia czynności w sprawach przydzielonych mu w tej izbie
do ich zakończenia, odnosi się wyłącznie do wypadku, gdy wyznaczenie to
nastąpiło za zgodą sędziego, podzielając tym samym stanowisko wyrażone
w uzasadnieniu postanowień Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2025 r.,
o których była już mowa w rozważaniach dokonanych powyżej. Tylko taka
wykładnia omawianego przepisu spełnia bowiem gwarancje ochronne wynikające
z art. 180 Konstytucji RP, ograniczając do minimum stopień ingerencji art. 35 uSN
w zasadę niezawisłości sędziowskiej i zasadę nieprzenoszalności sędziego.
Przemawia za nią również wzgląd na znaczenie zgody sędziego na jego
wyznaczenie go do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego, która sama w sobie
także stanowi przejaw takiego ograniczenia i której udzielenie przez niego na
wyznaczenie do orzekania w innej izbie może uzasadniać również obowiązek
dokonywania, po zakończeniu wyznaczenia, czynności w sprawach przydzielonych
mu w wyznaczonej Izbie do czasu ich zakończenia.
Przepis art. 35 § 3 uSN, przewidując wyznaczenie sędziego do orzekania
w innej izbie za jego zgodą, wskazuje, że może to nastąpić na „czas określony”,
a w przypadku wyznaczenia do orzekania w innej izbie bez zgody sędziego stanowi
o okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy w roku, jednak pamiętać należy, że słowo
„czas” stanowi również synonim słowa „okres”, wobec czego zdanie trzecie w art.
35 § 3 uSN posługujące się sformułowaniem „po upływie okresu wyznaczenia”
obejmuje także wypadek upływu czasu, na który nastąpiło wyznaczenie. Jest przy
tym oczywiste, że w zdaniu pierwszym w § 3 art. 35 uSN użyte zostało słowo „czas”
w znaczeniu „okres” ze względów językowych (uniknięcie niezręcznej zbitki
„określony okres”).
II CSKP 886/22 12
Odmienne podejście do wykładni art. 35 § 3 uSN - zakładające, że
powinność podejmowania czynności przez sędziego po zakończeniu wyznaczenia
go do orzekania w innej izbie rozciąga się także na wyznaczenie go bez jego zgody
- powodowałaby, że przepis ten jawiłby się jako niezgodny z powołanymi wyżej
przepisami Konstytucji RP. Ponadto, odmienne - niż przyjął to Sąd Najwyższy
w obecnym składzie – rozumienie art. 35 § 3 zdanie trzecie uSN wypaczałoby sens
i znaczenie okresu ochronnego przewidzianego w zdaniu drugim tego przepisu,
ponieważ prowadziłoby do przekroczenia granic ochronnych maksymalnego okresu
wyznaczenia do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego.
Pomimo tego, że Pierwszy Prezes SN zarówno przed, jak i po wydaniu
zarządzenia nr 22/2023 nie występował do SSN Jolanty Frańczak o wyrażenie
zgody na wyznaczenie do rozpoznania spraw w ICSN oraz niezależnie od tego, czy
sprawy wyznaczone w wykonaniu tego zarządzenia mieszczą się w zakresie
kompetencji merytorycznych tego sędziego, z uwagi na troskę o interes stron oraz
dobro wymiaru sprawiedliwości, SSN Jolanta Frańczak wyraziła w trakcie
posiedzenia zgodę na rozpoznanie przydzielonych jej spraw.
Zgoda taka – w obliczu niekonstytucyjności art. 35 § 3 uSN – nie jest jednak
wystarczająca do uznania składu sądu ukonstytuowanego na podstawie samego
zarządzenia Pierwszego Prezesa SN nr 22/2023 za skład sądu ustanowiony
zgodnie z ustawą, dlatego konieczne jest według Sądu Najwyższego w obecnym
składzie zainicjowanie przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Cywilnej procedury wyznaczenia SSN Jolanty Frańczak do orzekania w tej
konkretnej sprawie za jej zgodą.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Dariusz Dończyk Jolanta Frańczak Monika Koba
(R.N.)
[a.ł]