I OW 74/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą a powiatem świebodzińskim w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego K.K. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia wskazać powiat świebodziński jako właściwy w sprawie. Wnioskiem z 17 kwietnia 2026 r. Miasto Stołeczne Warszawa zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o: rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem świebodzińskim w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego K.K. umieszczonego w pieczy zastępczej, stwierdzenie, że Miasto Stołeczne Warszawa nie jest właściwe do ponoszenia wskazanych wydatków, ustalenie właściwości do ponoszenia wydatków zgodnie z art. 191 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w następstwie śmierci matki dziecka i zaprzeczenia ojcostwa dziecko utraciło możliwość ustalenia miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 26 Kodeksu cywilnego. Małoletni nie posiada adresu zameldowania na pobyt stały. W konsekwencji, wobec niemożności ustalenia miejsca zamieszkania dziecka według zasad ogólnych i braku zameldowania na pobyt stały właściwość miejscowa organu powinna zostać określona na podstawie art. 191 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (k. 2-3 akt sądowych). Odpowiedzi na wniosek nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej uwrspz) reguluje art. 191 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 uwrspz, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Art. 191 ust. 3 uwrspz stanowi, że jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 191 ust. 8 pkt 1 uwrspz, przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku dzieci umieszczonych w [...] placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie [...] art. 103 ust. 2 tej ustawy. Stosownie do art. 191 ust. 12 uwrspz, wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w [...] placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, ponosi powiat, o którym mowa w ust. 1-4, albo powiat, który otrzymuje zwrot wydatków na utrzymanie dziecka. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, dalej kc), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). W niniejszej sprawie matka dziecka A.K. zmarła 6.7.2024 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Świebodzinie z 4.9.2025 r. III RC 150/25 orzeczono, że M.K. nie jest ojcem małoletniego K.K. Z informacji uzyskanych od małoletniego, ur. 2.1.2012 r., wynika, że jego ojcem był W.B., który zmarł 11.9.2022 r. Postanowieniem z 23.8.2024 r. III Nsm 382/24 Sąd Rejonowy w Świebodzinie umieścił interwencyjnie małoletniego K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej - Dom Dziecka w Świebodzinie. Wobec śmierci matki dziecka oraz prawdopodobnego faktycznego ojca dziecka przed umieszczeniem go w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, jak i prawomocnego zaprzeczenia ojcostwa przez domniemanego ojca dziecka nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania dziecka bezpośrednio przed umieszczeniem go w Domu Dziecka w Świebodzinie. Na podstawie danych uzyskanych z bazy PESEL wynika, że małoletni nie posiadał dotychczas adresu zameldowania na pobyt stały. Żaden z powiatów pozostających w niniejszym sporze nie wypowiedział się, jakoby otrzymywał zwrot wydatków na utrzymanie dziecka, o którym stanowi art. 191 ust. 12 in fine uwrspz. W rezultacie, powiat właściwy w tej sprawie należało ustalić na podstawie art. 191 ust. 12 w zw. z art. 191 ust. 3 uwrspz. Właściwy do ponoszenia wydatków jest więc powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w - odpowiednio - placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, a więc powiat świebodziński. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa oraz art. 191 ust. 12 w zw. z art. 191 ust. 3 uwrspz, postanowił jak w sentencji.