I OW 90/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawa a miastem Opole w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego P.K. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia wskazać miasto Opole jako właściwe w sprawie. Wnioskiem z 4 maja 2026 r. Miasto Stołeczne Warszawa zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z miastem Opole w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego P.K. umieszczonego w pieczy zastępczej. Miasto Stołeczne Warszawa wniosło o wskazanie miasta Opola jako jednostki zobowiązanej do ponoszenia wskazanych wydatków. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że władza rodzicielska nad małoletnim, po śmierci matki, przysługuje jego ojcu nawet w sytuacji, gdy małoletni z nim nie mieszka. Oznacza to, że można ustalić miejsce zamieszkania małoletniego zgodnie z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego (k. 2-3 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek miasto Opole podniosło, że właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego P.K. umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Miasto [Stołeczne] Warszawa. W uzasadnieniu wskazano, że miejscem zamieszkania dziecka od urodzenia było miasto Warszawa. Dziecko posiada również adres zameldowania w tym mieście na pobyt stały. Ojciec dziecka uczestniczył w jego wychowywaniu wyłącznie przez jego pierwsze 2,5 roku życia, przebywając z nim w Warszawie. Po rozstaniu z matką dziecka, wrócił do Opola. Pomimo posiadanej prawnie władzy rodzicielskiej, nie wykonywał jej faktycznie wobec syna - dziecko wychowywało się przy matce aż do jej śmierci w Warszawie. Zdaniem miasta Opola, właściwe do ponoszenia wydatków jest Miasto [Stołeczne] Warszawa, stanowiące od urodzenia centrum spraw życiowych P.K., który w ogóle nie utrzymywał kontaktu ze swoim ojcem biologicznym (k. 17-17v. akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej uwrspz) reguluje art. 191 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 uwrspz, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, dalej kc), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że małoletni, bezpośrednio przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, zamieszkiwał wraz z matką przy ul. [...] w Warszawie (01-361). Matka małoletniego zmarła 14.1.2024 r. Po jej śmierci, władza rodzicielska nad małoletnim przysługiwała wyłącznie jego ojcu – G.K., zamieszkałemu pod adresem: ul. [...] Opole. Postanowieniem z 20.5.2024 r. VI Nsm 47/24 Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie ograniczył G.K. władzę rodzicielską nad małoletnim P.K. przez umieszczenie małoletniego w spokrewnionej rodzinie zastępczej ustanowionej w osobie E.F., zamieszkałej pod adresem: ul. [...] Warszawa. Wbrew twierdzeniu miasta Opole bez znaczenia jest fakt, że ojciec małoletniego dziecka faktycznie nie sprawował nad nim pieczy ani nie utrzymywał z nim kontaktów. Podobnie bez znaczenia pozostają podniesione przez miasto Opole okoliczności, że ojciec dziecka nigdy nie był w związku małżeńskim z jego matką, jak i że utrudniała mu ona jakiekolwiek kontakty z synem. O ile centrum życiowym małoletniego od urodzenia jest Warszawa, o tyle istotne i decydujące znaczenie w niniejszym sporze ma fakt, że po śmierci matki małoletniego, to jego ojcu - do czasu umieszczenia dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej - przysługiwała wyłączna władza rodzicielska, co stanowiło dostateczną przesłankę ustalenia właściwości miejscowej powiatu w tej sprawie, zgodnie z art. 26 § 1 kc. Przepis ten nie przewiduje bowiem, aby władza rodzicielska przysługująca wyłącznie jednemu rodzicowi była faktycznie wykonywana. Z tych względów jednostką samorządu terytorialnego właściwą w tej sprawie jest miasto Opole. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa oraz art. 191 ust. 1 uwrspz w zw. z art. 26 § 1 kc, postanowił jak w sentencji.