I OW 80/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu zielonogórskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem zielonogórskim a powiatem międzychodzkim w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.S. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia oddalić wniosek. Wnioskiem z 20 kwietnia 2026 r. powiat zielonogórski zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem międzychodzkim w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.S. umieszczonego w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej podlegał władzy rodzicielskiej obojga rodziców, a ostatnim wspólnym miejscem zamieszkania rodziców małoletniego, a zatem również małoletniego przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, była miejscowość Międzychód, ul. [...], w powiecie międzychodzkim (k. 2-5 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek powiat międzychodzki wniósł o wskazanie powiatu zielonogórskiego, ewentualnie - w przypadku uznania przez sąd, że zaszły przesłanki z art. 191 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49) - wskazanie powiatu świebodzińskiego jako powiatu miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, a w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny braku możliwości wydania orzeczenia z uwagi na jego przedwczesność o oddalenie wniosku (k. 44-46v. akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej uwrspz) reguluje art. 191 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 uwrspz, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Art. 191 ust. 3 stanowi, że jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Postanowieniem z 20.11.2025 r. III Nsm 451/25 Sąd Rejonowy w Świebodzinie zabezpieczył postępowanie o ustalenie miejsca pobytu małoletniego A.S., uregulowanie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i umieszczenie w rodzinie zastępczej w ten sposób, że na czas trwania postępowania sądowego umieścił małoletniego w rodzinie zastępczej jego dziadków macierzystych, tj. J. i P.B., zamieszkałych w Trzebiechowie, ul. [...], w powiecie zielonogórskim (k. 34). Małoletni A.S. od urodzenia zamieszkiwał ze swoimi rodzicami – I.B. i B.S. - w Międzychodzie, ul. [...], w powiecie międzychodzkim. We wrześniu 2025 r. rodzice dziecka rozstali się. W dniu 7.9.2025 r. I.B. wraz z małoletnim zamieszkała u swoich rodziców w Trzebiechowie przy ul. [...], natomiast ojciec dziecka pozostał w dotychczasowym miejscu zamieszkania. W dniu 8.11.2025 r. matka dziecka wyprowadziła się do Głogowa, ul. [...], pozostawiając małoletniego u dziadków w Trzebiechowie (k. 15-18, 30, 47). Przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, władza rodzicielska nad małoletnim przysługiwała obojgu rodzicom (k. 14). Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, dalej kc), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). W niniejszej sprawie małoletni, bezpośrednio przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, przebywał u dziadków macierzystych w Trzebiechowie, podczas gdy władza rodzicielska nad nim przysługiwała obojgu jego rodziców. Matka dziecka zamieszkiwała wówczas w Głogowie, natomiast jego ojciec w Międzychodzie. Pobytu I.B. wraz z małoletnim synem u jej rodziców w Trzebiechowie nie można zakwalifikować jako pobytu w miejscu zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc, ponieważ - zgodnie z tym przepisem - miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dwumiesięcznego pobytu matki dziecka u jej rodziców nie sposób skorelować z zamiarem stałego pobytu w tym miejscu. Bezpośrednio przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, małoletni nie przebywał stale u żadnego z rodziców a jednocześnie sąd opiekuńczy nie ustalił jego miejsca zamieszkania. W rezultacie, w tej sprawie nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. W takiej sytuacji, w myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, właściwy do ponoszenia wydatków winien być powiat miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały. Małoletni A.S. nie posiadał dotychczas adresu zameldowania na pobyt stały, a jedynie na pobyt czasowy - w Międzychodzie przy ul. [...] (k. 13-13v.). Powiat właściwy w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.S. nie mógł zostać ustalony również ze względu na miejsce ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały. W konsekwencji, żaden z powiatów biorących udział w sporze nie jest organem właściwym w sprawie. Właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, a więc powiat świebodziński (k. 31, 34), który nie jest jednak uczestnikiem niniejszego sporu. Rozstrzygnięcie sporu o właściwość polega na wskazaniu, który z organów pozostających w sporze jest właściwy do rozpoznania sprawy. Jeżeli więc z wnioskiem występuje jeden z organów pozostających w sporze, a żaden z nich nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy, nie jest możliwe rozpoznanie sporu przez wskazanie jako właściwego innego organu, który nie uczestniczy w tym postępowaniu (postanowienie NSA z 22.6.2018 r. I OW 23/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Z tego względu wniosek powiatu zielonogórskiego podlegał oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 w zw. z art. 64 § 3 ppsa oraz art. 191 ust. 3 uwrspz, postanowił jak w sentencji.