I OW 87/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Torunia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Torunia a Wójtem Gminy L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. w sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży i środków czystości postanawia wskazać Wójta Gminy L. jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z 23 kwietnia 2026 r. Prezydent Miasta Torunia zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. w sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży i środków czystości. Wniósł o wskazanie Wójta Gminy L. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że L.S. jest osobą bezdomną, przebywa na leczeniu odwykowym w Wojewódzkim Ośrodku Leczenia Odwykowego i Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w G., a ostatnim jego miejscem zameldowania na pobyt stały była gmina L. - ul. [...] L. (k. 3-4 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy L. podniósł, że [Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w L.] nie jest właściwy w sprawie przyznania zasiłku celowego L.S. Wójt podniósł, że faktycznie L.S. został zameldowany pod adresem: ul. [...] L. w dniu 10.2.1999 r., ale natychmiast, tj. tego samego dnia, został z niego wymeldowany. Wskazał, że w kontekście art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych [(Dz.U. Nr 32, poz. 174 ze zm., dalej eldo)] oraz faktu, że akt urodzenia L.S. został sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego w Toruniu jego zameldowanie na terenie gminy L. było nieprawidłowe. Urzędnik nie mógł zameldować dziecka pod adresem miejsca pobytu stałego jego matki na terenie gminy L., ponieważ została ona stamtąd wymeldowana 16.6.1997 r. Tym samym, zameldowanie zainteresowanego na pobyt stały w dniu 10.2.1999 r. i natychmiastowe jego wymeldowanie tego samego dnia należy odczytywać jako naprawienie oczywistej pomyłki osoby dokonującej tego wpisu. Wobec tego, że L.S. nigdy nie posiadał prawidłowego zameldowania na pobyt stały w gminie L., nie spędził na jej terenie nawet jednego dnia, a jego centrum spraw życiowych, począwszy od urodzenia, znajdowało się dotąd w Toruniu (podobnie jak jego matki od 1999 r.), to Wójt Gminy L. nie jest właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie przyznania zainteresowanemu zasiłku celowego (k. 11-11v. akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności z uwagi na brak miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795). Od 12.12.2025 r. przebywa na leczeniu odwykowym w Wojewódzkim Odrodku Lecznictwa Odwykowego i Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w G. ([...]). Placówki tej nie sposób uznać za miejsce zamieszkania. Jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest gmina L. - ul. [...] L.. O ile z poświadczenia o adresach i okresach zameldowania, wystawionego przez Urząd Miasta i Gminy L. w dniu 16.2.2026 r., wynika, że zainteresowany został zameldowany pod tym adresem 10.2.1999 r. i tego samego dnia został wymeldowany, o tyle fakt ten pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu. Istotne jest bowiem, że z dokumentów urzędowych wynika, że jest to jest ostatnie miejsce zameldowania. Art. 101 ust. 2 ups nie odnosi się do długości okresu zameldowania osoby bezdomnej w ostatnim miejscu zameldowania tej osoby na pobyt stały. Wójt Gminy L. odniósł się do art. 14 ust. 2 eldo oraz faktu, że akt urodzenia L.S. został sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego w Toruniu, wskazując tym samym, że jego zameldowanie na terenie gminy L. było nieprawidłowe i stanowiło jedynie oczywistą omyłkę urzędnika. Dlatego też został on wymeldowany z adresu: ul. [...] L. tego samego dnia, w którym go zameldowano. Art. 14 ust. 2 eldo, w brzmieniu obowiązującym w dniu 10.2.1999 r., stanowił, że zgłoszenie urodzenia dziecka dokonane we właściwym urzędzie stanu cywilnego zastępuje zameldowanie. Datą zameldowania dziecka jest data sporządzenia aktu urodzenia. Zameldowania dokonuje organ gminy właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego matki dziecka lub tego z rodziców, u którego dziecko faktycznie przebywa, a w przypadku braku miejsca pobytu stałego - organ właściwy ze względu na miejsce pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące. Rację ma Wójt, że akt urodzenia L.S. został sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego w Toruniu, choć z odpisu skróconego tego aktu nie wynika, kiedy akt ten został sporządzony. Akt urodzenia nie jest natomiast sporządzany automatycznie w dniu narodzin, lecz dopiero po zgłoszeniu narodzin. Faktu zameldowania zainteresowanego w Toruniu na podstawie domniemania prawnego, opartego na odpisie skróconym aktu urodzenia, wobec treści art. 14 ust. 2 eldo, nie odnotowano w bazie PESEL, a jednocześnie w bazie tej odnotowano ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego w L. Zameldowania na pobyt stały - co niezwykle istotne - nie można domniemywać, ale trzeba je posiadać. Bez znaczenia są przy tym powody, dla których dana osoba takiego zameldowania nie posiada. Ustawodawca nie przewiduje, a tym samym nie zezwala na zastąpienie faktu zameldowania na pobyt stały dowodami, z których będzie można domniemywać tę okoliczność. Z poświadczenia o adresach i okresach zameldowania, wystawionego przez Urząd Miasta i Gminy L. w dniu 16.2.2026 r., wynika natomiast wprost, że zainteresowany był zameldowany na terenie gminy L. Okoliczność, czy zameldowanie to było prawidłowe, czy też nastąpiło omyłkowo pozostaje bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu o właściwość. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku celowego jest Wójt Gminy L. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.