I DO 54/20
Supreme Court2020-12-15
Case number
I DO 54/20
Court
Sąd Najwyższy
Judgment date
2020-12-15
Type
Uchwała
Judgment text
Sygn. akt I DO 54/20
UCHWAŁA
Dnia 18 grudnia 2020 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Adam Roch
Protokolant starszy sekretarz sądowy Mariusz Pogorzelski
po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2020 roku wniosku Naczelnika Wydziału Spraw
Wewnętrznych Prokuratury Krajowej z dnia 10 listopada 2020 roku o wyrażenie
zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora Prokuratury
Rejonowej w G. A. R.
na podstawie art. 135 § 5 a contrario i art. 166 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r.
Prawo o prokuraturze
uchwalił:
I. odmówić wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności
karnej prokuratora Prokuratury Rejonowej w G. A. R. za to, że w
okresie od dnia 12 listopada 2014 do dnia 14 października 2018 roku
w G., wykonując obowiązki prokuratora Prokuratury Rejonowej w G.,
działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego
zamiaru nie dopełniła obowiązków służbowych działając na szkodę
interesu publicznego i prywatnego ustalonych osób, przy czym:
1. w dniu 12 listopada 2014 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (...), o ujawnieniu zwłok J. S., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 k.p.k. w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
2
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo istnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć J. S. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego J. S.;
2. w dniu 8 lutego 2015 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (...) o ujawnieniu zwłok M. B., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 k.p.k. w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo istnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć M. B. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego M. B.;
3
3. w dniu 27 kwietnia 2015 roku będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (...), o ujawnieniu zwłok E. O., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 k.p.k. w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć E. O. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego E. O.;
4. w dniu 9 stycznia 2016 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (…), o ujawnieniu zwłok D. B., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 k.p.k. w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
4
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć D. B. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego D. B.;
5. w dniu 23 czerwca 2017 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (...), o ujawnieniu zwłok W. P., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok z
udziałem biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć W. P. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego W. P.;
6. w dniu 24 kwietnia 2018 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (…), o ujawnieniu zwłok P. D., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
5
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok z
udziałem biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć P. D. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego P. D.;
7. w dniu 23 maja 2018 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (...), o ujawnieniu zwłok P. B., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
6
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć P. B. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego P. B.;
8. w dniu 9 września 2018 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (…) o ujawnieniu zwłok J. C., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć J. C. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego J. C.;
9. w dniu 9 października 2018 roku w G., będąc powiadomiona
przez Komendę Powiatową Policji, w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (…), o ujawnieniu zwłok T. R., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
7
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć T. R. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego T. R.;
10. w dniu 14 października 2018 roku, będąc powiadomiona przez
Komendę Powiatową Policji w G., w ramach sprawy o sygnaturze
RCS (…), o ujawnieniu zwłok M. I., pomimo istnienia w tym czasie
okoliczności wskazujących na to, iż miał miejsce gwałtowny zgon oraz
mogło dojść do przestępnego spowodowania śmierci, nie dopełniła
ciążącego na niej obowiązku, określonego w przepisach art. 209 § 2 i
3 w zw. z art. 297 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku
Kodeks postępowania karnego, w ten sposób, iż nie udała się na
miejsce ujawnienia zwłok i nie przeprowadziła oględzin zwłok przy
udziale biegłego z zakresu medycyny sądowej w miejscu ich
znalezienia, a także nie zarządziła przeprowadzenia przez policję
niepowtarzalnych czynności zmierzających do ujawnienia i
zabezpieczenia śladów na miejscu zdarzenia, jak również nie
zarządziła zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia celem
ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn
zabroniony i czy stanowił on przestępstwo, pomimo zaistnienia
przesłanek uzasadniających niezbędność dokonania tych czynności i
w ten sposób uniemożliwiła dokonanie kategorycznych ustaleń czy
śmierć M. I. nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając w ten sposób
na szkodę interesu publicznego i prywatnego M. I.,
8
tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.;
II. na podst. art. 98 § 2 k.p.k. z uwagi na obszerność sprawy,
odroczyć sporządzenie pisemnego uzasadnienia na okres do 7 dni;
III. kosztami postępowania immunitetowego obciążyć Skarb
Państwa.
UZASADNIENIE
Wskutek doniesień medialnych, zawartych w programie telewizyjnym „S.”,
które wskazywały na zaniechanie przeprowadzenia czynności procesowych
związanych z ujawnieniem zwłok 19-letniego J. S., postanowieniem z dnia 18
lutego 2019 roku, sygn. akt PK XIV Ds. (...), w Wydziale Spraw Wewnętrznych
Prokuratury Krajowej zostało wszczęte śledztwo w sprawie:
I. zaistniałego w okresie od dnia 12 listopada do - co najmniej - dnia 13 lutego 2015
r. w G., niedopełnienia obowiązków służbowych przez prokuratora Prokuratury
Rejonowej w G. A. R. polegającego na zaniechaniu czynności procesowych
zmierzających do wyjaśnienia okoliczności śmierci J. S. w postaci:
nieprzeprowadzenia w dniu 12 listopada 2014 r. oględzin zwłok J. S. w miejscu ich
znalezienia i oględzin tego miejsca, a także niezabezpieczeniu zwłok i nie
zarządzeniu ich otwarcia oraz niezabezpieczenia dowodów rzeczowych
ujawnionych na miejscu znalezienia zwłok i działania w ten sposób na szkodę
interesu publicznego, wyrażającego się w ciążącym na prokuratorze obowiązku
wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego o czyn ścigany z
urzędu, jak również działania na szkodę interesu prywatnego w/w pokrzywdzonego
reprezentowanego przez L. S., tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.;
II. zaistniałego w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 września 2018 r., na terenie
objętym właściwością miejscową Prokuratury Rejonowej w G., niedopełnienia
obowiązków służbowych przez prokuratorów Prokuratury Rejonowej w G.,
polegających na zaniechaniu podjęcia i przeprowadzenia czynności procesowych w
postaci oględzin zwłok w miejscu ich ujawnienia, oględzin miejsca znalezienia
zwłok oraz niezabezpieczeniu zwłok i niezarządzeniu ich otwarcia w przypadkach
podejrzenia przestępnego spowodowania śmierci i działania w ten sposób na
szkodę interesu publicznego i prywatnego, tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.
9
W ramach tego śledztwa, w dniu 10 listopada 2020 r., sygn. akt PK XIV Ds (...),
Naczelnik Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie
uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie prokuratora Prokuratury
Rejonowej w G. A. R. do odpowiedzialności karnej za przestępstwo z art. 231 § 1
k.k.
Wnioskodawca wyraził przekonanie, iż zgromadzony w dotychczasowym toku
postępowania materiał dowodowy dostatecznie uzasadnia podejrzenie popełnienia
przestępstwa w zakresie zaistniałego w okresie od dnia 2 września 2014 roku do
dnia 14 października 2018 roku niedopełnienia obowiązków służbowych przez
prokurator A. R. i działania w ten sposób na szkodę interesu publicznego i
prywatnego określonych osób.
W uzasadnieniu wywiedzionego wniosku wskazano, iż opisane w każdym z po-
szczególnych czynów zaniechania w podejmowaniu przez prokuratora A. R.
czynności procesowych, związanych z ujawnionymi przypadkami śmierci
gwałtownej człowieka, stoją w sprzeczności z obowiązkiem sformułowanym w
przepisie art. 297 § 1 pkt 1 k.p.k. Jednocześnie za niezgodną z art. 209 k.p.k.
wnioskodawca uznał przyjętą - w jego ocenie - przez objętą wnioskiem prokurator
praktykę niepodejmowania czynności procesowych we wskazanych przypadkach
nagłych zgonów, przy podejrzeniu zaistnienia śmierci gwałtownej i w
okolicznościach towarzyszących przypadkom ujawnienia zwłok, wskazując, iż treść
powołanego przepisu zobowiązywała prokurator A. R. zarówno do podjęcia i
przeprowadzenia czynności oględzin zwłok w miejscu ich ujawnienia, jak również
zarządzenia przeprowadzenia sekcji zwłok, celem ustalenia czy śmierć człowieka
nastąpiła w wyniku przestępnego działania osób trzecich. W ocenie autora wniosku
we wszystkich opisanych przypadkach ujawnienia zwłok istniało podejrzenie
przestępnego spowodowania śmierci, a tym samym zmaterializowały się przesłanki
obligujące prokurator objętą wnioskiem do przeprowadzenia, co najmniej,
czynności oględzin zwłok w miejscu ich ujawnienia, którego to jednakże obowiązku
nie dopełniła. Powołując się na orzecznictwo i poglądy literatury wnioskodawca
wskazał przy tym, iż przeprowadzenie oględzin zwłok jest konieczne w każdym
przypadku śmierci gwałtownej, gdyż sama ta okoliczność uzasadnia podejrzenie
popełnienia przestępstwa. Odstąpienie od tego przez prokurator A. R. w
10
przekonaniu autora wniosku było bezzasadne i rażąco naruszyło przepis art. 209
k.p.k.
W kontekście popełnionych przez objętą wnioskiem prokurator zaniechać
wnioskodawca wskazał nadto, iż w okresie objętym śledztwem procedurę
obowiązującą w przypadkach ujawnienia zgonów gwałtownych uszczegółowiało
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 roku Regulamin
wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury.
Autor wniosku powołał § 142 powyższej regulacji, wskazując na nałożony na
prokuratora będącego na miejscu zdarzenia - w sytuacji potrzeby dokonania
czynności procesowych w trybie art. 308 k.p.k. - obowiązek wykonania ich
osobiście lub kierowania ich przebiegiem oraz § 183, obligujący prokuratora do
osobistego kierowania oględzinami miejsca zdarzenia w poważniejszych sprawach.
Wskazano także na nałożony mocą § 52 ust. 1 i § 169 Rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 roku Regulamin wewnętrznego
urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury obowiązek
osobistego wykonywania lub kierowania przebiegiem czynności procesowych na
miejscu zdarzeń, których skutkiem jest śmierć człowieka.
W ocenie wnioskodawcy poczynione w toku śledztwa ustalenia wskazują, iż za-
niechania w zakresie podjęcia i przeprowadzenia przez prokuratora A.R.
obligatoryjnych czynności wskazanych art. 209 k.p.k. miały postać utrwalonej
praktyki i były zachowaniami zamierzonymi, kierunkowanymi na odstąpienie od
realizacji uregulowanego przepisami procedury karnej i ciążącego na prokuratorze
obowiązku przewidzianego w przypadkach ujawnienia zgonów gwałtownych.
Zdaniem autora wniosku za powyższą oceną przemawiają nieobecności prokurator
A. R. na miejscu ujawnienia zwłok w przypadkach, w których śmierć mogła nastąpić
w wyniku: powieszenia, utonięcia lub z innych nieustalonych przyczyn i - tym
samym - niedokonywanie przez nią oględzin zwłok.
Za nieprawidłowe uznano również uzależnianie przez objętą wnioskiem prokurator
wydania polecenia o podjęciu czynności procesowych w sprawie nagłego zgonu od
uzyskania przez policję oświadczeń członków rodziny zmarłego w przedmiocie
ewentualnego podejrzenia udziału osób trzecich w sytuacji, gdy osoby najbliższe
nie miały żadnej wiedzy lub też miały wiedzę szczątkową o okolicznościach i
11
przyczynach zgonu. Wnioskodawca podkreślił przy tym, że prokurator A.R.
niezasadnie nadawała powyższym oświadczeniom rangę istotnego dowodu,
mającego wskazywać na brak podstaw do wszczęcia bądź kontynuowania śledztwa,
gdyż są one pozbawione jakiejkolwiek wartości dowodowej.
Podkreślono niepowtarzalny charakter czynności oględzin zwłok w miejscu ich
ujawnienia, których zaniechanie może skutkować nieodwracalną utratą lub
zatarciem śladów mogących wskazywać na przestępny charakter działań osób
trzecich skutkujących zgonem człowieka.
Za znamienne autor wniosku uznał również polecanie przez prokurator A. R.
funkcjonariuszom policji wykonywania czynności w trybie art. 307 k.p.k.
i odstępowania oględzin zwłok w miejscu ich ujawnienia oraz sekcji, w sytuacji, gdy
w danej sprawie organ procesowy nie dysponował informacjami o przyczynie zgonu
od lekarza bądź ten stwierdzał brak możliwości wykluczenia udziału osób trzecich w
zaistniałym zgonie. Odstępowanie przez A. R. od procesowej czynności oględzin
zwłok, jak również niezarządzanie badań sekcyjnych i zmierzanie do wydawania
decyzji procesowych o odmowie wszczęcia śledztwa (a w nielicznych przypadkach
do jego umorzenia w trybie art. 308 k.p.k.) wnioskodawca ocenił jako przejaw
oportunizmu procesowego, pozostającego w sprzeczności z zasadniczym celem
pro¬wadzenia postępowania przygotowawczego, określonym w art. 297 § 1 pkt 1
k.p.k. Podkreślono, iż zachowanie prokurator objętej wnioskiem winno być
ocenione jako zawinione i bezprawne działanie na szkodę interesu publicznego
oraz interesu prywatnego osób, których gwałtowny zgon nie został należycie
wyjaśniony w kontekście ewentualnie zaistniałego przestępnego działania osób
trzecich.
Uzasadniając natomiast przyjętą konstrukcję czynu ciągłego wskazano na
czasokres i częstotliwość bezprawnych zachowań.
W toku postępowania immunitetowego prokurator Prokuratury Rejonowej w G. A. R.
ustosunkowała się do treści wniosku składając pisemne stanowisko, datowane na
dzień 15 grudnia 2020 roku. Wniosła o jego nieuwzględnienie, wskazując, iż jest on
oczywiście bezzasadny i stanowi jedynie niedopuszczalną próbę pociągnięcia jej do
odpowiedzialności karnej za podjęte decyzje procesowe.
12
Odnosząc się do treści zarzutu stwierdziła wadliwość jego konstrukcji, jako że sam
już opis czynu zaprzecza niedopełnieniu przez nią obowiązków służbowych.
Podkreśliła, że po uzyskaniu informacji o poszczególnych zdarzeniach zebrała
możliwie dokładne dane na ich temat i każdorazowo dokonywała oceny czy
zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa. W ocenie prokurator A. R. podjęcia
określonej decyzji procesowej nie sposób utożsamiać z niewykonaniem obowiązku,
przy czym powyższego nie zmienia okoliczność, iż inny funkcjonariusz publiczny
inaczej ocenił okoliczności faktyczne danego zdarzenia. Zaznaczyła, iż - wobec
braku podejrzenia popełnienia przestępstwa - przystąpienie do wykonania
czynności procesowych mogłoby spotkać się z zarzutem przekroczenia
obowiązków.
Podkreślając skutkowy charakter przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. prokurator A. R.
podniosła, iż w treści wniosku nie zostało uprawdopodobnione, że w którymkolwiek
zdarzeniu doszło do przestępnego spowodowania śmierci. Zakwestionowała
również, jakoby niedopełnienie obowiązków służbowych było efektem z góry
powziętego zamiaru.
Wskazała nadto, iż wnioskodawca dokonał nieprawidłowej wykładni przepisów
Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych
prokuratury, gdyż żadna z objętych wnioskiem spraw nie została uznana przez
prokurator A. R. jako ewentualne poważniejsze przestępstwo, którego skutkiem
była śmierć człowieka i nie wystąpiło podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Powoływane zatem przez autora wniosku regulacje, w ocenie objętej wnioskiem
prokurator, nie nakładały na nią w rozpatrywanych przypadkach obowiązku udania
się na miejsce zdarzeń i wykonywania czynności procesowych.
Prokurator A. R. zakwestionowała również zawarte we wniosku Naczelnika
Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej twierdzenie, iż uzależniała
podjęcie czynności procesowych od woli rodzin zmarłych osób. Za nieprawdziwą
uznała nadto okoliczność rzekomego polecania funkcjonariuszom policji
przyjmowania od lekarzy stwierdzających zgon zawiadomienia o podejrzeniu
popełnienia przestępstwa. W treści wywiedzionego pisma przedstawiła nadto
okoliczności prowadzonych postępowań, które zostały w jej ocenie zignorowane
bądź nieprawidłowo ocenione przez wnioskodawcę.
13
Przedstawioną we wniosku argumentację uznała za pobieżną, nieuwzględniającą
wszystkich aspektów sprawy, popartą wyrwanymi z kontekstu sformułowaniami i
niepełnymi opisami zdarzeń.
Sąd Najwyższy w ramach postępowania delibacyjnego ustalił następujące
okoliczności stanu faktycznego.
Śmierć J. S.
Dnia 12 listopada 2014 r. na terenie leśnym w miejscowości G., gmina G., pow. g.,
ujawniono zwłoki J. S.. Na miejsce zdarzenia przybył lekarz medycyny oraz zespół
ratownictwa medycznego. Mężczyzna nie okazywał żadnych czynności życiowych,
widoczny był wyraźny ślad po przewodzie okalającym szyję, na ciele nie było widać
śladów udziału osób trzecich. Przybyli na miejsce zdarzenia funkcjonariusze policji
zastali zwłoki J. S. ułożone na ziemi i leżący obok nich biały, poskręcany przewód
elektryczny, który został zdjęty z jego szyi przez grupę kolegów, która odnalazła
jego ciało (notatka urzędowa z dnia 12 listopada 2014 r., załącznik nr 1, tom I, k.
63). Lekarz medycyny stwierdził zgon J. S. w czasie nieokreślonym, uznając
samobójstwo za prawdopodobną przyczynę śmierci (karta zlecenia wyjazdu
zespołu medycznego z dnia 12 listopada 2014 r., załącznik nr 1, tom II, k. 219).
W dniu 12 listopada 2014 r. około godziny 21:55 oficer dyżurny Komendy
Powiatowej Policji w G. powiadomił telefonicznie prokurator Prokuratury Rejonowej
w G. A. R. o zgonie w wyniku czynu samobójczego (przez powieszenie) J. S. przy
drodze w miejscowości G.. W przekazanej informacji wskazano, że w dniu 12
listopada 2014 r. rodzice J. S. zgłosili zaginięcie syna, z którym - po jego kłótni z
ojcem - nie mieli kontaktu od godzin porannych. Funkcjonariusze policji przed
formalnym przyjęciem zgłoszenia podjęli czynności zmierzające do ustalenia
miejsca pobytu mężczyzny, zaś jego koledzy, wiedząc o zaginięciu, rozpoczęli jego
poszukiwania, odnajdując go powieszonego na drzewie przy drodze w G.
Prokurator A. R. poinformowano, że osoby, które znalazły ciało mężczyzny, chcąc
ratować mu życie, odcięły przewód, na którym wisiało ciało. Wezwany na miejsce
lekarz pogotowia ratunkowego stwierdził zgon ze wskazaniem na czyn samobójczy,
a na ciele zmarłego nie było widać śladów udziału osób trzecich. W rozmowie z
oficerem dyżurnym prokurator A. R. zadawała pytania zmierzające do ustalenia czy
na ciele mężczyzny stwierdzono obrażenia bądź zadrapania, jak wyglądało miejsce
14
odnalezienia zwłok (czy były ślady bójki), a nadto odnoszące się do okoliczności
odnalezienia ciała, osób, które je znalazły, przedmiotu, na którym było powieszone i
przez kogo zwłoki zostały odcięte. Kilka minut po zakończonej rozmowie prokurator
ponownie skontaktowała się z oficerem dyżurnym z prośbą o sporządzenie
precyzyjnej notatki ze zdarzenia. Finalnie prokurator A. R. poleciła wykonanie
czynności w trybie art. 307 k.p.k. i wydanie zwłok rodzinie, zastrzegając
jednocześnie, iż w przypadku zgłoszenia podejrzenia popełnienia przestępstwa
należy wykonać czynności w trybie art. 308 k.p.k. (notatka służbowa, załącznik nr 1,
tom I, k. 3).
Zarówno treść notatki urzędowej sporządzonej przez funkcjonariusza policji, jak i
notatki służbowej prokuratora odpowiadają zapisowi treści rozmowy telefonicznej
pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy Powiatowej Policji w G.
przeprowadzonej w dniu 12 listopada 2014 r. (protokół odtworzenia zapisu z dnia 4
marca 2019 r, tom I akt sprawy PK XIV Ds. (...), k. 93- 99).
L. S. nie podejrzewał, aby w związku ze śmiercią jego syna brały udział osoby
trzecie (załącznik nr 1, tom I, k. 66). Prokurator A. R. dysponowała informacją, iż w
sprawie nie pojawiły się wątpliwości co do okoliczności śmierci J. S. (notatka
służbowa, załącznik nr 1, tom I, k. 3).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 14 listopada 2014 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie
namowy lub udzielenia pomocy J. S. do targnięcia się na własne życie w dniu 12
listopada 2014 r. w miejscowości G., gm. G., pow. g., tj. o przestępstwo określone
w art. 151 k.k., wobec braku znamion czynu zabronionego (załącznik nr 1, tom I, k.
6). Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k. w dniu 20 listopada 2014 r.
zatwierdziła po¬stanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa (załącznik nr 1, tom I,
k. 6v).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik pokrzywdzonego L. S.
(załącznik nr 1, tom I, k. 77). Postanowieniem z dnia 23 listopada 2014 r.,
prokurator A. R. uwzględniła zażalenie, uchyliła postanowienie o odmowie
wszczęcia śledztwa i wszczęła śledztwo w sprawie doprowadzenia namową lub
przez udzielenie pomocy J. S. do targnięcia się przez niego na własne życie w dniu
12 listopada 2014 r. w miejscowości G., gm. G., pow. g., tj. o przestępstwo z art.
15
151 k.k. (załącznik nr 1, tom I, k. 8). Po realizacji czynności procesowych,
postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 12 lutego 2015 r.
umorzono śledztwo w tej sprawie. Zostało ono zatwierdzone przez prokurator A. R.
w dniu 13 lutego 2015 r. (załącznik nr 1, tom I, k. 19).
Prokurator A. R. kontaktowała się telefonicznie z pełnomocnikiem L. S., który
informował ją o braku konkretnych informacji bądź dowodów przemawiających za
koniecznością podjęcia śledztwa (notatka służbowa z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn.
akt Ds. (...), załącznik nr 1, tom I, k. 26).
W związku z wnioskiem pełnomocnika pokrzywdzonego L. S. z dnia 7 lipca 2015 r.
o podjęcie postępowania oraz kolejnej korespondencji w tej sprawie (z dnia 15
października 2015 r.), prokurator A. R. oraz Prokurator Rejonowy J. K. informowali
o wykonanych w trybie art. 327 § 3 k.p.k. dodatkowych czynnościach dowodowych,
mających na celu sprawdzenie okoliczności uzasadniających podjęcie umorzonego
postępowania. Jednocześnie wskazywano, iż analiza wyniku podjętych czynności,
materiałów oraz treści wniosku pełnomocnika pokrzywdzonego L. S. nie dały
podstaw do podjęcia na nowo postępowania w sprawie, jak również wszczęcia
śledztwa o rodzajowo inne przestępstwo, skutkiem którego byłaby śmierć J. S.
(pismo z dnia 30 września 2015 r., załącznik nr 1, tom I, k. 35; pismo z dnia 13
listopada 2015 r., załącznik nr 1, tom I, k. 42; pismo z dnia 28 marca 2017 r.,
załącznik nr 1, tom I, k. 46).
Postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowej w T. z dnia 8 listopada 2018 r.,
sygn. PR 2 Ds. (...), podjęto na nowo umorzone śledztwo Ds. (...) (załącznik nr 1,
tom I, k. 181). W jego toku wykonano szereg dalszych czynności procesowych. Po
ekshumacji zwłok wykonano ich oględziny i otwarcie, zyskując stosowną opinię
biegłych w tym zakresie. Przesłuchano wielu świadków z otoczenia J. S.,
przeprowadzono również eksperyment procesowy w miejscu ujawnienia zwłok.
Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2020 r. prokurator umorzył jednak śledztwo o
przestępstwo z art. 151 k.k., z uwagi na brak znamion czynu zabronionego
(załącznik nr 1, tom IV, k. 752). Kolejnym postanowieniem prokuratora Prokuratury
Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej w T. z dnia 8 maja 2020 r., umorzone
śledztwo podjęto na nowo (załącznik nr 1, tom IV, k. 773).
Śmierć M. B.
16
W dniu 8 lutego 2015 r. w pomieszczeniu gospodarczym w budynku przy ul. P. w G.
ujawniono zwłoki M. B.. Funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w G. nie
stwierdzili na ciele mężczyzny śladów świadczących o uderzeniach. Lekarz J. K.,
stwierdzający zgon mężczyzny wskazał, iż czas zgonu nie jest znany i nie jest
możliwe stwierdzenie udziału osób trzecich. Powiadomiono dyżurnego Komendy
Powiatowej Policji w G. i zabezpieczono zwłoki do momentu ich przekazania
zakładowi pogrzebowemu (notatka urzędowa z dnia 8 lutego 2015 r., załącznik nr 6,
tom I, k. 33; karta informacyjna z dnia 8 lutego 2015 r., załącznik nr 6, tom I, k. 34).
W dniu 8 lutego 2015 r. około godziny 10:25 prokurator A. R. została
poinformowana telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji
w G. o ujawnionym w tym dniu zgonie M. B. i odnalezieniu jego zwłok w budynku
gospodarczym w budynku przy ul. P. w G.. Przekazano jej informację, że lekarz
stwierdzający zgon odnotował udział osób trzecich jako niemożliwy do stwierdzenia,
na ciele zmarłego nie stwierdzono żadnych widocznych obrażeń, które miałyby
charakter śladów po pobiciu, jak również nie wskazano okoliczności nasuwających
podejrzenie bójki czy też innego podobnego zdarzenia. W rozmowie z oficerem
dyżurnym prokurator A. R. zadawała pytania dotyczące miejsca znalezienia zwłok,
zamieszkania zmarłego, jego wieku, osób, które były na miejscu zdarzenia oraz
rodziny zmarłego, dążąc jednocześnie do wyjaśnienia, czy na ciele mężczyzny nie
stwierdzono widocznych obrażeń. Po zakończonej rozmowie prokurator ponownie
skontaktowała się z oficerem dyżurnym w celu uzupełniającego wyjaśnienia,
dlaczego zwłoki mężczyzny były zasinione.
Ostatecznie prokurator A. R. odstąpiła od zabezpieczenia zwłok i poleciła
wykonanie czynności w trybie art. 307 k.p.k. (notatka służbowa, załącznik nr 6, tom
I, k. 51).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 8 lutego 2015 r. (załącznik nr 3 do
protokołu z dnia 28 kwietnia 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VII, k. 1297-1303).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 13 lutego 2015 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie
nieumyślnego spowodowania śmierci M. B., tj. o przestępstwo z art. 151 k.k.,
17
wobec braku znamion czynu zabronionego. Prokurator A. R. na podstawie art. 305
§ 3 k.p.k. w dniu 17 lutego 2015 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie
wszczęcia śledztwa (załącznik nr 6, tom I, k. 40-41).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
Śmierć E. O.
W dniu 27 kwietnia 2015 r. przy ul. D. w G. ujawniono zwłoki E. O.. Funkcjonariusze
Komendy Powiatowej Policji w G. nie stwierdzili udziału osób trzecich, odnaleźli list
pożegnalny pozostawiony przez denata, dokonali czynności rozpytania osoby
zgłaszającej zdarzenie oraz przybyłą na miejsce zdarzenia rodzinę zmarłego.
Lekarz stwierdzający zgon mężczyzny oświadczył, iż w jego ocenie było to
samobójstwo i nie może stwierdzić, czy w zdarzeniu mogły brać udział osoby
trzecie (notatka urzędowa, załącznik nr 6, tom I, k. 66; karta informacyjna z dnia 27
kwietnia 2015 r., załącznik nr 6, tom I, k. 67). Krewni zmarłego nie zgłosili
wątpliwości co do okoliczności jego śmierci, wykluczając działanie osób trzecich i
nie żądając sekcji zwłok (protokół przesłuchania osoby zawiadamiającej, załącznik
nr 6, tom I, k. 69; oświadczenie z dnia 27 kwietnia 2015 r., załącznik nr 6, tom I, k.
74).
W dniu 27 kwietnia 2015 r. około godziny 9:30 prokurator A. R. została
poinformowana telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji
w G. o ujawnionym w tym dniu zgonie w wyniku czynu samobójczego J. O.
(powieszenie w mieszkaniu na klamce) i odnalezieniu jego zwłok w miejscu jego
zamieszkania przy ul. D. w G.. Otrzymała ona informację, że zarówno
funkcjonariusze policji, jak i lekarz stwierdzający zgon nie ujawnili żadnych śladów
na ciele mogących wskazywać na przyczynienie się innej osoby do jego śmierci, a
nadto J. O. pozostawił list pożegnalny o treści „nikomu nie będę zawadzał”
(kserokopia listu, załącznik nr 6, tom I, k. 68). W rozmowie z oficerem dyżurnym
prokurator A. R. zadawała pytania dotyczące miejsca znalezienia zwłok, zmierzając
do ustalenia, czy na ciele zmarłego stwierdzono jakiekolwiek nasuwające
wątpliwości obrażenia, czy zamieszkiwał sam oraz czy na miejscu zdarzenia
funkcjonariusze stwierdzili ślady działania osób trzecich. Po zakończonej rozmowie
prokurator ponownie skontaktowała się z dyżurnym, polecając zabezpieczenie
pozostawionego przez zmarłego listu oraz przyjęcie zawiadomienia o popełnieniu
18
przestępstwa od lekarza, w sytuacji, gdyby wyraził on podejrzenie, że związek ze
śmiercią mężczyzny mogły mieć osoby trzecie. Prokurator A. R. poleciła wykonanie
czynności w trybie art. 307 k.p.k. i wydanie zwłok rodzinie, z zastrzeżeniem, iż w
przypadku zgłoszenia podejrzenia popełnienia przestępstwa należy wykonać
czynności procesowe w trybie art. 308 k.p.k. (notatka służbowa, załącznik nr 6, tom
I, k. 89).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G., przeprowadzonej w dniu 27 kwietnia 2015 r. (załącznik nr 7
do protokołu z dnia 25 maja 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VII akt sprawy PK
XIV Ds. (...), k. 1399-1403).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 29 kwietnia 2015 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie doprowadzenia J. O. do targnięcia się
na własne życie poprzez powieszenie się, tj. o przestępstwo z art. 151 k.k.
Prokurator J. K. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k. w dniu 30 kwietnia 2015 r.
zatwierdził postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa (załącznik nr 6, tom I, k.
75-76).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
Śmierć D. B.
W dniu 9 stycznia 2015 r. na ławce przy budynkiem lokalu „O.” w miejscowości W.,
gmina K., ujawniono zwłoki D. B.. Na miejsce zdarzenia przybył zespół ratownictwa
medycznego, który stwierdził zgon D. B., a następnie lekarz medycyny, który
potwierdził zgon mężczyzny i wykluczył udział osób trzecich. Funkcjonariusze
Komendy Powiatowej Policji w G. dokonali czynności rozpytania osoby zgłaszającej
zdarzenie i odtworzyli zapis z okolicznego monitoringu. Zwłoki mężczyzny
przekazano rodzinie (notatka urzędowa z dnia 9 stycznia 2015 r., załącznik nr 6,
tom I, k. 102; pokwitowanie z dnia 9 stycznia 2015 r, załącznik nr 6, tom I, k. 103;
karta informacyjna z dnia 9 stycznia 2015 r., załącznik nr 6, tom I, k. 104).
W dniu 9 stycznia 2016 r. o godzinie 4:20 prokurator A. R. została poinformowana
telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w G. o
ujawnionym w tym dniu w W., gmina K., zgonie D. B. i odnalezieniu jego zwłok na
19
ławce przed barem „O.”. Prokurator A. R. otrzymała informację, że lekarz stwierdził
zgon z nieznanej przyczyny i wykluczył udział osób trzecich, zaś zapis monitoringu
miejsca zdarzenia potwierdza informacje uzyskane przez funkcjonariuszy policji od
osoby zgłaszającej zdarzenie. W rozmowie z oficerem dyżurnym prokurator A. R.
dopytywała o miejsce znalezienia zwłok, kwestię weryfikacji monitoringu oraz
ustalenie czy na ciele zmarłego mężczyzny stwierdzono jakiekolwiek obrażenia. Po
zakończonej rozmowie prokurator jeszcze dwukrotnie skontaktowała się z oficerem
dyżurnym, w szczególności w celu polecenia zabezpieczenia monitoringu,
wyjaśnienia okoliczności pozostawienia D. B. na ławce, przebiegu udzielanej
pomocy medycznej i danych osoby, która tę wezwała. Poleciła sporządzenie notatki
z ustaleń i przekazanie powyższej do Wydziału Kryminalnego, celem wydania
postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa, jeżeli nie zostanie złożone
zawiadomienie o przestępstwie (no-tatka służbowa z dnia 11 stycznia 2016 r.,
załącznik nr 6, tom I, k. 130).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 9 stycznia 2016 r. (załącznik nr 1
do protokołu z dnia 6 maja 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VII akt sprawy
PKXIV Ds. (...), k. 1316, 1319, 1321).
Po otrzymaniu materiałów w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci D. B. A.
R. ponownie skontaktowała się z Komendą Powiatową Policji w G. nakazując
załączenie zapisu monitoringu z miejsca zdarzenia do akt sprawy (notatka
urzędowa z dnia 14 stycznia 2015 r., załącznik nr 6, tom I, k. 110). Postanowieniem
Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 12 stycznia 2016 r., na podstawie art. 17
§.1 pkt 2 k.p.k. odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie nieumyślnego
spowodowania śmierci D. B., tj. o przestępstwo z art. 155 k.k. wobec braku
znamion czynu zabronionego. Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k. w
dniu 15 stycznia 2016 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa
(załącznik nr 6, tom I, k. 111-111v).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
Śmierć W. P.
20
W dniu 23 czerwca 2017 r. w budynku przy ul. T. w G. ujawniono zwłoki W. P.. Na
miejscu zdarzenia funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w G. zastali zespół
ratownictwa medycznego, który oświadczył, że lekarz medycyny stwierdził nagłą
śmierć mężczyzny z nieznanej przyczyny oraz brak jakichkolwiek obrażeń
zewnętrznych na jego ciele, wykluczając udział osób trzecich. Następnie przybyła
grupa operacyjno-dochodzeniowa z Komendy Powiatowej Policji w G., której
funkcjonariusze dokonali rozpytania osób mieszkających w sąsiedztwie.
Skontaktowano się z rodziną zmarłego, powiadomiono dyżurnego Komendy
Powiatowej Policji w G., a następnie odstąpiono od dalszych czynności,
przekazując zwłoki zakładowi pogrzebowemu (notatka urzędowa, załącznik nr 6,
tom II, k. 243; pismo z 23 czerwca 2017 r., k. 247; karta zgonu, załącznik nr 6, tom
II, k. 244-245)
W dniu 23 czerwca 2017 r. o godzinie 16:25 prokurator A. R. została
poinformowana telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji
w G. o ujawnionym w tym dniu zgonie W. P. i odnalezieniu jego zwłok w miejscu
zamieszkania przy ul. T. w G.. Prokurator otrzymała informację, że lekarz
stwierdzający zgon nie określił przyczyny zgonu, jednakże nie stwierdził oznak
wskazujących na udział innej osoby. Na ciele mężczyzny nie stwierdzono
widocznych obrażeń, a na miejscu zdarzenia nie ujawniono śladów mogących
nasuwać podejrzenie przyczynienia się do śmierci mężczyzny przez inne osoby. W
rozmowie z oficerem dyżurnym prokurator dążyła do uszczegółowienia uzyskanych
danych. Poruszyła nadto kwestie okoliczności, w których ostatnio widziany był W. P.
oraz czy sąsiedzi nie słyszeli odgłosów, mogących świadczyć o awanturze na
miejscu zdarzenia. A. R. odstąpiła od czynności procesowych, w tym
zabezpieczenia zwłok, które zostały przekazane do zakładu pogrzebowego,
poprzestając na sporządzeniu notatki i przekazaniu jej do Wydziału Kryminalnego
(załącznik nr 6, tom II, k. 269).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 23 czerwca 2017 r. (załącznik nr 3
do protokołu z dnia 28 maja 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VIII akt sprawy
PKXIV Ds. (...), k. 1413).
21
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 27 czerwca 2017 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci W.
P., tj. o przestępstwo z art. 155 k.k. Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k.
w dniu 29 czerwca 2017 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia
śledztwa (załącznik nr 6, tom II, k. 260-261).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
Śmierć P. D.
W dniu 24 kwietnia 2018 r. w budynku przy ul. Ż. w G. ujawniono zwłoki P. D.. Na
miejsce zdarzenia przybył zespół ratownictwa medycznego wraz lekarzem
medycyny E. J., który stwierdził zgon mężczyzny z nieznanej przyczyny oraz brak
jakichkolwiek obrażeń zewnętrznych na jego ciele, wykluczając udział osób trzecich.
W mieszkaniu panował porządek, a ciało mężczyzny nie posiadało żadnych
widocznych obrażeń. Funkcjonariusze policji dokonali rozpytania osoby
zgłaszającej zdarzenie. Powiadomiono dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w G.
i na mocy decyzji prokurator A. R. odstąpiono od dalszych czynności, przekazując
ciało zmarłego rodzinie, która nie zgłosiła wątpliwości co do okoliczności śmierci i
nie żądała sekcji zwłok (notatka urzędowa, załącznik nr 6, tom II, k. 306; karta
medycznych czynności ratunkowych, załącznik nr 6, tom II, k. 307; oświadczenie z
24 kwietnia 2018 r., k. 308).
W dniu 24 kwietnia 2018 r. o godzinie 18:41 prokurator A. R. została
poinformowana telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji
w G. o ujawnionym w tym dniu zgonie P. D. i odnalezieniu jego zwłok w miejscu
zamieszkania H. B. przy ul. Ż. w G.. Lekarz stwierdzający zgon określił przyczynę
zgonu jako „nieznaną”, nie zgłosił oznak wskazujących na udział osób trzecich,
stwierdzając brak obrażeń na ciele zmarłego mężczyzny. Będący na miejscu
zdarzenia funkcjonariusze policji nie ujawnili śladów mogących nasuwać
podejrzenie przyczynienia się do śmierci mężczyzny przez inne osoby. W rozmowie
z oficerem dyżurnym, uzupełniając przekazane jej informacje, prokurator pytała o
okoliczności dotyczące udzielonej pokrzywdzonemu pomocy medycznej i ustalenia
poczynione przez lekarza stwierdzającego zgon. Dążyła również do wyjaśnienia
powodów pobytu P. D. w mieszkaniu H. B.. Prokurator poleciła wykonanie
22
czynności w trybie art. 307 k.p.k., wydanie zwłok rodzinie, sporządzenie notatki i
przekazanie jej do Wydziału Kryminalnego, zaznaczając, że w przypadku złożenia
zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa należy wykonać czynności w trybie art.
308 k.p.k. (notatka służbowa z dnia 25 kwietnia 2018 r., załącznik nr 6, tom II, k.
319).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 24 kwietnia 2018 r. (załącznik nr 5
do protokołu odsłuchu z dnia 25 czerwca 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VIII
akt sprawy PK XIV Ds. (...), k. 1481).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 27 kwietnia 2018 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci P.
D., tj. o przestępstwo z art. 155 k.k. Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k.
w dniu 30 kwietnia 2018 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia
śledztwa (załącznik nr 6, tom II, k. 309-309v).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
W oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2018 r. prokurator A. R. wskazała, iż w sprawie o
sygn. akt: PR Ds. (...) po uzyskaniu w czasie pełnionego dyżuru informacji o śmierci
człowieka, nie podjęła ani nie poleciła wykonania procesowych czynności śledczych,
ponieważ przekazane jej okoliczności zdarzenia wskazywały na brak udziału osób
trzecich i nie zachodziło podejrzenie popełnienia przestępstwa. Oświadczyła przy
tym, że informacja o ujawnionym zgonie nie była w jej ocenie sprawą o zabójstwo
lub inne poważne przestępstwo, którego skutkiem byłaby śmierć człowieka
(załącznik nr 6, tom IV, k. 629-630).
Śmierć P. B.
W dniu 23 maja 2018 r. w budynku przy ul. M. w G. ujawniono zwłoki P. B..
Funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w G. na miejscu zdarzenia zastali
matkę zmarłego oraz lekarza, który stwierdził porażenie prądem i prawdopodobne
samobójstwo mężczyzny. O zdarzeniu powiadomiono dyżurnego Komendy
Powiatowej Policji w G., na mocy decyzji prokuratora A. R. wykonano czynności w
trybie art. 307 k.p.k. i przekazano ciało rodzinie zmarłego (notatka urzędowa z dnia
23
23 maja 2018 r., załącznik nr 6, tom II, k. 357; karta informacyjna o stwierdzeniu
zgonu z dnia 23 maja 2018 r., załącznik nr 6, tom II, k. 358). Rodzina P. B.
wykluczyła, iż związek z jego śmiercią mogły mieć inne osoby (protokół
przesłuchania świadka z 24 maja 2018 r., załącznik nr 6, tom II, k. 359v).
W dniu 23 maja 2018 r. o godzinie 20:05 prokurator A. R. została poinformowana
telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w G. o
ujawnionym w tym dniu zgonie w wyniku czynu samobójczego P. B. i odnalezieniu
jego zwłok w miejscu zamieszkania przy ul. M. w G.. Prokurator A. R. otrzymała
informację, że podjęta próba reanimacji P. B. była nieskuteczna i zarówno
funkcjonariusze policji, jak i lekarz stwierdzający zgon nie ujawnili żadnych oznak
mogących wskazywać na przyczynienie się innej osoby do śmierci mężczyzny. W
rozmowie z oficerem dyżurnym prokurator dopytywała czy mężczyznę próbowano
reanimować, czy matka zmarłego była obecna na miejscu w czasie zdarzenia oraz
czy funkcjonariusze policji stwierdzili ślady świadczące o udziale innych osób w
zdarzeniu. Dążyła również do wyjaśnienia, czy ktoś mógł znęcać się nad
mężczyzną. Prokurator poleciła wykonanie czynności w trybie art. 307 k.p.k.,
wydanie zwłok rodzinie, sporządzenie notatki i przekazanie powyższej do Wydziału
Kryminalnego celem odmowy wszczęcia śledztwa, jeżeli nie zmienią się
okoliczności i nie zostanie złożone zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa
(notatka służbowa, załącznik nr 6, tom II, k. 376).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 23 maja 2018 r. (załącznik nr 2 do
protokołu odsłuchu z dnia 25 czerwca 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VIII akt
sprawy PK XIV Ds. (...), k. 1469).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 24 maja 2018 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie doprowadzenia P. B. do targnięcia się
na własne życie poprzez porażenie prądem, tj. o przestępstwo z art. 151 k.k.
Asesor Prokuratury Rejonowej w G. I. L. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k. w dniu 25
maja 2018 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa (załącznik
nr 6, tom II, k. 364-364v).
24
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
W oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2018 r. prokurator A. R. wskazała, iż w sprawie o
sygn. akt PR Ds. (...) po uzyskaniu w czasie pełnionego dyżuru informacji o śmierci
człowieka, nie podjęła ani nie poleciła wykonania procesowych czynności śledczych,
ponieważ przekazane jej okoliczności zdarzenia wskazywały na brak udziału osób
trzecich i nie zachodziło podejrzenie popełnienia przestępstwa. Oświadczyła przy
tym, że informacja o ujawnionym zgonie nie była w jej ocenie sprawą o zabójstwo
lub inne poważne przestępstwo, którego skutkiem byłaby śmierć człowieka
(załącznik nr 6, tom IV, k. 629-630).
Śmierć J. C.
W dniu 9 września 2018 r. nad stawem na terenie prywatnym w miejscowości M.,
gmina K., ujawniono zwłoki J. C.. Funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w G.
na miejscu zastali osobę zgłaszającą zdarzenie. Przybyły wraz z zespołem
ratownictwa medycznego lekarz stwierdził zgon nagły z przyczyn nieznanych,
wykluczając działanie osób trzecich (karta informacyjna z dnia 9 września 2018 r.,
załącznik nr 6, tom IV, k. 611). Rodzina zmarłego nie żądała przeprowadzenia
sekcji zwłok i wykluczyła działanie osób trzecich, w związku z czym wydano jej
zwłoki mężczyzny (notatka urzędowa, załącznik nr 6, tom IV, k. 610; oświadczenie
z 9 września 2018 r., załącznik nr 6, tom IV, k. 612).
W dniu 9 września 2018 r. o godzinie 10:38 prokurator A. R. została poinformowana
telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w G. o
ujawnionym w tym dniu w miejscowości M., gmina K., zgonie J. C. i odnalezieniu
jego zwłok na prywatnym, ogrodzonym terenie nad stawem. Otrzymała informację,
że lekarz stwierdził zgon z nieznanej przyczyny i wykluczył udział osób trzecich, na
ciele mężczyzny nie ujawniono żadnych śladów mogących nasuwać podejrzenie
przyczynienia się do jego śmierci innej osoby, a nadto nie zgłoszono podejrzenia
popełnienia przestępstwa i nikt nie wskazywał na możliwość udziału innych osób.
W rozmowie z oficerem dyżurnym prokurator zadawała precyzujące pytania
dotyczące miejsca znalezienia zwłok, wieku mężczyzny. Interesowała się jakie
przedmioty zmarły miał przy sobie, jak również dążyła do wyjaśnienia, czy na jego
ciele widoczne były jakiekolwiek obrażenia. A. R. poprzestała na poleceniu
wykonania czynności sprawdzających w trybie art. 307 k.p.k., wydaniu zwłok
25
rodzinie, sporządzeniu notatki i przekazaniu materiałów do Wydziału Kryminalnego,
informując, że w przypadku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub
uzyskania nowych, wymagających sprawdzenia informacji lub wątpliwości rodziny
co do śmierci J. C., należy wykonać czynności w trybie art. 308 k.p.k. W dniu 10
września 2018 r. została poinformowana, iż w sprawie nie były podejmowane
czynności procesowe w trybie art. 308 k.p.k. (notatka służbowa z dnia 10 września
2018 r., załącznik nr 6, tom IV, k. 624).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 9 września 2018 r. (załącznik nr 4
do protokołu odsłuchu z dnia 25 czerwca 2020 r. - stenogram z odsłuchu, tom VIII
akt sprawy PK XIV Ds. (...), k. 1477).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z dnia 29 maja 2018 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci J.
C., tj. o przestępstwo z art. 155 k.k. Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k.
w dniu 13 września 2018 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia
śledztwa (załącznik nr 6, tom IV, k. 615-615v).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
W oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2018 r. prokurator A. R. wskazała, iż w sprawie o
sygn. akt PR Ds. (...) po uzyskaniu w czasie pełnionego dyżuru informacji o śmierci
człowieka, nie podjęła ani nie poleciła wykonania procesowych czynności śledczych,
ponieważ przekazane jej okoliczności zdarzenia wskazywały na brak udziału osób
trzecich i nie zachodziło podejrzenie popełnienia przestępstwa. Oświadczyła przy
tym, że informacja o ujawnionym zgonie nie była w jej ocenie sprawą o zabójstwo
lub inne poważne przestępstwo, którego skutkiem byłaby śmierć człowieka
(załącznik nr 6, tom IV, k. 629-630).
Śmierć T. R.
W dniu 9 października 2018 r. ujawniono zwłoki T. R. w miejscu jej zamieszkania
przy ul. P. w G.. Funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w G. stwierdzili brak
śladów włamania oraz innych śladów świadczących o popełnieniu przestępstwa, jak
również brak widocznych obrażeń na ciele kobiety. Rozpytano sąsiadów oraz
26
zgłaszającego na temat denatki. Na miejsce zdarzenia wezwano zespół
ratownictwa medycznego, który odstąpił od czynności medycznych i lekarza
dyżurującego, który stwierdził zgon T. R. (karta informacyjna z dnia 9 października
2018 r., załącznik nr 6, tom IV, k. 637; karta odstąpienia od czynności medycznych,
k. 638). Powiadomiono dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w G. oraz rodzinę
zmarłej T. R., której na mocy decyzji prokuratora A. R. przekazano ciało (notatka
urzędowa, załącznik nr 6, tom IV, k. 636). Rodzina nie zgłosiła podejrzeń, iż w
śmierć mogły być zaangażowane osoby trzecie (notatka urzędowa, załącznik nr 6,
tom IV, k. 636; pokwitowanie z dnia 9 października 2018 r., k. 639).
W dniu 9 października 2018 r. około godziny 15:15 prokurator A. R. została
poinformowana telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji
w G. o ujawnionym w tym dniu zgonie T. R. i odnalezieniu jej zwłok w miejscu
zamieszkania przy ul. P. w G.. Prokurator A. R. otrzymała informację, że zgon
nastąpił około 3 bądź 4 dni wcześniej, mieszkanie zmarłej było zamknięte na klucz,
nie było śladów włamania, penetracji oraz żadnych innych śladów, w tym oznak na
ciele mogących wskazywać, że do śmierci kobiety przyczyniła się inna osoba, a
lekarz stwierdzający zgon również nie zgłosił takiego podejrzenia. W rozmowie z
oficerem dyżurnym prokurator zadawała pytania zmierzające do upewnienia się, że
na miejscu zdarzenia nie znaleziono śladów świadczących o udziale osób trzecich i
drzwi mieszkania zmarłej były zamknięte. A. R. podjęła decyzję o odstąpieniu od
czynności procesowych, poprzestając na sporządzeniu notatki (notatka służbowa,
załącznik nr 6, tom IV, k. 653).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 9 października 2018 r. (załącznik
nr 3 do protokołu odtworzenia zapisu z dnia 12 sierpnia 2020 r. - stenogram z
odsłuchu, tom IX akt sprawy PK XIV Ds. (...), k. 1609).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z 16 października 2018 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci T.
R., tj. o przestępstwo z art. 155 k.k. Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k.
27
w dniu 18 października 2018 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia
śledztwa (załącznik nr 6, tom IV, k. 642-642v).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
W oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2018 r. prokurator A. R. wskazała, iż w tej sprawie,
po uzyskaniu w czasie pełnionego dyżuru informacji o śmierci człowieka, nie
podjęła ani nie poleciła wykonania procesowych czynności śledczych, ponieważ
przekazane jej okoliczności zdarzenia wskazywały na brak udziału osób trzecich i
nie zachodziło podejrzenie popełnienia przestępstwa. Oświadczyła przy tym, że
informacja o ujawnionym zgonie nie była w jej ocenie sprawą o zabójstwo lub inne
poważne przestępstwo, którego skutkiem byłaby śmierć człowieka (załącznik nr 6,
tom IV, k. 629-630).
Śmierć M. I.
W dniu 13 października 2018 r. pod wiatą na terenie prywatnej posesji przy ul. P. w
G. ujawniono zwłoki M. I.. Na miejsce zdarzenia wezwano zespół ratownictwa
medycznego, który przystąpił do resuscytacji mężczyzny, jednakże z wynikiem
negatywnym. Odstąpiono od czynności medycznych, lekarz dyżurny E. J. stwierdził
zgon i brak na ciele zmarłego widocznych obrażeń. Powiadomiono dyżurnego
Komendy Powiatowej Policji w G. i na mocy decyzji prokurator A. R. przekazano
ciało rodzinie zmarłego (notatka urzędowa z dnia 14 października 2018 r., załącznik
nr 6, tom IV, k. 666; karta odstąpienia od czynności medycznych z dnia 13
października 2018 r., k. 668; karta odstąpienia od czynności medycznych, k. 668).
Rodzina zmarłego nie zgłosiła podejrzeń, iż w jego śmierć mogły być
zaangażowane inne osoby (notatka urzędowa z dnia 14 października 2018 r.,
załącznik nr 6, tom IV, k. 666; oświadczenie z dnia 13 października 2018 r., k. 667).
W dniu 13 października 2018 r. o godzinie 21:45 prokurator A. R. została
poinformowana telefonicznie przez oficera dyżurnego Komendy Powiatowej Policji
w G. o ujawnionym w tym dniu zgonie M. I. i odnalezieniu jego zwłok pod wiatą na
terenie prywatnej posesji przy ul. P. w G.. Prokurator otrzymała informację, że
lekarz stwierdzający zgon nie chciał wypowiadać się co do ewentualnego udziału
osób trzecich, przy czym nie zgłosił on podejrzenia udziału innej osoby, a
funkcjonariusze policji również nie zgłosili wątpliwości w tym przedmiocie,
stwierdzając brak widocznych obrażeń na ciele mężczyzny. Rodzina zmarłego
28
wykluczyła udział osób trzecich. W rozmowie z oficerem dyżurnym prokurator
dopytywała o ustalenia dokonane przez lekarza, zmierzając do wyjaśnienia, czy
zgłosił on podejrzenie udziału osób trzecich bądź powziął jakąś wątpliwość w tym
przedmiocie. Wyjaśniała także wątpliwości odnoszące się do miejsca znalezienia
zwłok oraz ustalenia, że śmierć nie nastąpiła w wyniku upadku, ale zatrzymania
akcji serca. Prokurator A. R. poleciła wykonanie czynności sprawdzających w trybie
art. 307 k.p.k. oraz wydanie zwłok rodzinie wskazując, iż w przypadku braku
zgłoszenia podejrzenia popełnienia przestępstwa i żądania przeprowadzenia sekcji
zwłok, należy sporządzić notatkę i przekazać ją Wydziałowi Kryminalnemu (notatka
służbowa z dnia 15 października 2018 r., załącznik nr 6, tom IV, k. 685).
Zarówno treść notatki urzędowej, jak i służbowej odpowiadają zapisowi treści
rozmowy telefonicznej pomiędzy prokurator A. R. i oficerem dyżurnym Komendy
Powiatowej Policji w G. przeprowadzonej w dniu 13 października 2018 r. (załącznik
nr 3 do protokołu odtworzenia zapisu z dnia 7 lipca 2020 r. - stenogram z odsłuchu,
tom VIII akt sprawy PK XIV Ds. (...), k. 1499).
Postanowieniem Komendy Powiatowej Policji w G. z 19 października 2018 r., na
podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wobec braku znamion czynu zabronionego,
odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci M.
I., tj. o przestępstwo z art. 155 k.k. Prokurator A. R. na podstawie art. 305 § 3 k.p.k.
w dniu 22 października 2018 r. zatwierdziła postanowienie o odmowie wszczęcia
śledztwa (załącznik nr 6, tom IV, k. 673-673v).
Powyższe postępowanie nie zostało podjęte.
W oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2018 r. prokurator A. R. wskazała, iż w tej sprawie,
po uzyskaniu w czasie pełnionego dyżuru informacji o śmierci człowieka, nie
podjęła ani nie poleciła wykonania procesowych czynności śledczych, ponieważ
przekazane jej okoliczności zdarzenia wskazywały na brak udziału osób trzecich i
nie zachodziło podejrzenie popełnienia przestępstwa. Oświadczyła przy tym, że
informacja o ujawnionym zgonie nie była w jej ocenie sprawą o zabójstwo lub inne
poważne przestępstwo, którego skutkiem byłaby śmierć człowieka (załącznik nr 6,
tom IV, k. 629-630).
Powyższy stan faktyczny Sąd Najwyższy ustalił na podstawie zgromadzonego w
sprawie materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy prowadzonej przez
29
Prokuraturę Krajową Wydział Spraw Wewnętrznych pod sygn. PK XIV Ds. (...) oraz
dołączonych załączników.
Zgromadzone i przedstawione przez wnioskodawcę dowody oceniono jako
zasadniczo wiarygodne. Sąd oparł się o materiały zawarte w aktach, w
szczególności dokumentujące okoliczności ujawnienia zwłok poszczególnych osób i
decyzje podejmowane w tym zakresie przez prokurator A. R. (kopie akt głównych i
podręcznych postępowań dotyczących ujawnienia zwłok). Istotne znaczenie miały
również dowody pozwalające odtworzyć precyzyjnie przebieg i treść rozmów
telefonicznych oficerów dyżurnych Komendy Powiatowej Policji w G. z pełniącą
dyżury prokurator. Wiarygodne były protokoły oględzin oraz opinie biegłych. Brak
było podstaw odmówienia wiarygodności zeznaniom przesłuchiwanych osób, w tym
znajomych J. S., funkcjonariuszy policji, lekarzy dokonujących czynności
stwierdzenia zgonu. Jako szczere, aczkolwiek niedające podstaw do czynienia w
oparciu o nie ustaleń faktycznych w zakresie niedopełnienia obowiązków przez
prokurator A. R., uznano zeznania rodziców J. S. oraz D.O., właścicielki zakładu
pogrzebowego. Do wyników przeprowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w T.
eksperymentu procesowego sąd podszedł z dużą ostrożnością.
Jako zasługujące na uwzględnienie uznano także oświadczenie złożone pisemnie
w toku postępowania immunitetowego przez prokurator objętą wnioskiem, jak też
jej stanowisko przedstawione na posiedzeniu.
Ocena prawna
W pierwszym rzędzie przypomnieć należy, że istotą postępowania delibacyjnego
nie jest dokonanie prawnokarnej oceny zdarzenia będącego przedmiotem
postępowania karnego, czy to co do popełnienia przez prokuratora przestępstwa,
czy choćby tylko co do zasadności wniesienia oskarżenia. Sąd dyscyplinarny bada
czy zgromadzone w toku śledztwa dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie,
że prokurator ten popełnił przestępstwo, w kontekście art. 313 § 1 k.p.k., a co za
tym idzie czy uprawnione może być przedstawienie mu zarzutu. Immunitet chroni
bowiem wolność decyzji procesowych podejmowanych przez prokuratora i
zapobiega wywieraniu na niego nieformalnego nacisku środkami przewidzianymi w
postępowaniu karnym, np. przez wszczęcie postępowania karnego opartego na
bezpodstawnych zarzutach. Jego celem jest ochrona zaufania publicznego do
30
wymiaru sprawiedliwości przez zapobieganie pochopnemu podważaniu jego
powagi, a nie ochrona grupy funkcjonariuszy państwowych przed
odpowiedzialnością karną za popełnione przestępstwa (por. uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 12 stycznia 2017 roku, sygn. SNO 33/16, Lex 2255333).
Postępowanie o zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności
karnej jest więc wyłącznie postępowaniem incydentalnym w ramach toczącego się
postępowania przygotowawczego (lub sądowego, w sprawach, w których wniosek
złożył oskarżyciel prywatny lub subsydiarny). Sąd dyscyplinarny nie musi mieć
pewności, że przestępstwo zarzucane we wniosku faktycznie zostało przez
prokuratora popełnione. Wydaje on uchwałę zezwalającą na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej, jeżeli zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie
popełnienia przez prokuratora przestępstwa. Nie jest wymagane przekonanie o
winie prokuratora, co ustala się dopiero i wyłącznie w postępowaniu karnym (por.
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2019 roku, sygn. I DO 27/18, Lex
2615863, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 roku, sygn. SNO 18/18,
Lex 2515772, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2018 roku, sygn. SNO
54/17, Lex 2511522).
Podniesione przez prokurator A. R. argumenty, w tym związane z brakiem zamiaru
popełnienia przestępstwa okazały się trafne, bowiem materiał dowodowy
zgromadzony i przedstawiony przez wnioskującego prokuratora, nie wykazał
istnienia dowodów mogących się tym twierdzeniom skutecznie przeciwstawić.
Rozważając ocenę prawną ustalonych jak wyżej okoliczności, w kontekście
istnienia dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, Sąd
Najwyższy uznał, że podejrzenia takiego stwierdzić nie sposób. Wniosek taki przy
tym wynika tak z okoliczności faktycznych, mających stanowić w ocenie
wnioskodawcy podstawę dowodową, jak i prawnych, związanych ze znamionami
przestępstwa z art. 231 § 1 k.k.
Istota zarzutu, które wnioskodawca chciałby zarzucić objętej wnioskiem prokurator,
sprowadza się do powziętego z góry zamiaru działania polegającego na
niedopełnianiu obowiązków określonych w art. 209 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 297 § 1
pkt 1 k.p.k. Art. 209 § 2 i 3 k.p.k. stanowi, że oględzin zwłok dokonuje prokurator, z
udziałem biegłego lekarza, w miarę możności z zakresu medycyny sądowej, zaś w
31
wypadkach niecierpiących zwłoki oględzin dokonuje policja z obowiązkiem
niezwłocznego powiadomienia prokuratora. Oględzin tych dokonuje się na miejscu
znalezienia zwłok. Zgodnie z art. 297 § 1 pkt 1 k.p.k. celem postępowania
przygotowawczego jest ustalenie czy został popełniony czyn zabroniony i czy
stanowi on przestępstwo.
W ocenie prokuratora z Prokuratury Krajowej, w opisanych dziesięciu przypadkach
zaistniały przesłanki uzasadniające niezbędność udania się na miejsca ujawnienia
zwłok, przeprowadzenia oględzin zwłok w miejscu ich ujawnienia z udziałem
biegłego lekarza, zarządzenia czynności zmierzających do ujawnienia śladów na
miejscu zdarzenia oraz zarządzenia zabezpieczenia zwłok i dokonania ich otwarcia
celem ustalenia przyczyny śmierci oraz tego czy został popełniony czyn zabroniony
i czy stanowił on przestępstwo. Niepodjęcie tych czynności, w ocenie
wnioskodawcy, uniemożliwiło dokonanie kategorycznych ustaleń czy śmierć
nastąpiła w wyniku przestępstwa, działając na szkodę interesu publicznego i
prywatnego.
Wnioskodawca zdaje się jednak nie dostrzegać, że w oparciu o art. 209 § 1 k.p.k.
oględziny i otwarcie zwłok przeprowadza się tylko wtedy, gdy zachodzi podejrzenie
przestępnego spowodowania śmierci. W sferze ustaleń faktycznych istnieje w tym
zakresie zasadniczy brak, niepozwalający na przyjęcie dostatecznie uzasadnionego
podejrzenia popełnienia wskazanego przestępstwa przez prokurator A. R.. W
żadnym z dziesięciu ujawnionych przypadków śmierci gwałtownej wnioskujący nie
wykazał, aby dyżurująca wówczas z ramienia Prokuratury Rejonowej w G. objęta
wnioskiem prokurator celowo i świadomie dążyła do uniemożliwienia dokonania
kategorycznych ustaleń czy śmierć nastąpiła w wyniku przestępstwa, mając
świadomość, że zachodzi podejrzenie jego popełnienia, działając w ten sposób na
szkodę interesu publicznego i prywatnego. Było natomiast wprost przeciwnie -
prokurator uzyskując telefonicznie informacje o ujawnieniu zwłok, po wysłuchaniu
relacji oficera dyżurnego miejscowej jednostki policji, dopytywała o dalsze
szczegóły, mogące wywołać podejrzenie popełnienia przestępstwa lub też je
całkowicie zniwelować. W żadnym z objętych wnioskiem przypadków
wnioskodawca nie przedstawił tego rodzaju okoliczności, które winny były wywołać
u A. R. podejrzenie, że śmierć nastąpiła w wyniku przestępstwa, co uzasadniałoby
32
konieczność podjęcia przez nią czynności procesowych na miejscu odnalezienia
zwłok.
Z wniosku wynika, iż prokurator wnioskodawca stoi na stanowisku, że czynności
procesowe w postaci co najmniej oględzin zwłok na miejscu ich ujawnienia należy
podejmować w każdym przypadku, gdy przyczyna śmierci gwałtownej nie została
ustalona przez lekarza stwierdzającego zgon. Założenie to stanowi zasadniczą oś
wniosku, w oparciu o którą czynione są dalsze wywody, mające stanowić podstawę
faktyczno-prawną zarzutu. Pogląd prezentowany we wniosku jest jednak błędny,
jako że oparty o założenia nieznajdujące normatywnego uzasadnienia.
W medycynie formułuje się trzy zasadnicze rodzaje śmierci, tj. śmierć naturalną,
wynikającą z procesu starzenia się; śmierć z przyczyn chorobowych samoistnych,
powolną lub nagłą oraz śmierć gwałtowną z przyczyn urazowych, w następstwie
szkodliwego działania czynników zewnętrznych (K. Witkowska, Oględziny. Aspekty
procesowe i kryminalistyczne, Warszawa 2013, str. 211).
Twierdzenie, iż rolą postępowania przygotowawczego jest kategoryczne ustalenie
przyczyn śmierci człowieka, nie znajduje umocowania w obowiązujących
przepisach. Co prawda oględzin zwłok na miejscu ich ujawnienia dokonuje się
zgodnie z art. 209 § 1 k.p.k. w przypadku jedynie zwykłego podejrzenia popełnienia
przestępstwa, które nie musi być uzasadnione, jednak pamiętać należy, że jest to
czynność procesowa, która oznacza faktyczne wszczęcie postępowania karnego,
do czego już wymagane jest uzasadnienie owego podejrzenia (art. 303 k.p.k.).
Prokurator R. uznając, że przekazywane jej telefonicznie informacje nie
uzasadniają podejrzenia popełnienia przestępstwa, trafnie polecała policji
sprawdzenia posiadanych informacji, nasuwających li tylko przypuszczenie, że
mogło dojść do popełnienia przestępstwa. Że były to decyzje trafne świadczy także
fakt, że spośród dziesięciu kwestionowanych przez wnioskodawcę spraw, w których
w jego ocenie winno zostać wszczęte postępowanie (w wyniku podjęcia czynności
wymagających sporządzenia protokołu), dziewięć prawomocnie zakończonych
odmową wszczęcia postępowania nie zostało podjętych. Nigdy nie wykonano w
nich jakichkolwiek czynności zmierzających do realizacji celów postępowania
karnego, których rzekomo zaniechała prokurator A. R..
33
Pozwala to na postawienie tezy, że czynione przez nią ad hoc w czasie dyżuru
ustalenia, w ramach zlecanych postępowań sprawdzających, były trafne, a wydane
następnie decyzje odmawiające wszczęcia postępowania karnego prawidłowe. Co
prawda brak podjęcia niepowtarzalnych czynności procesowych na miejscu
zdarzenia mógł pozbawić postępowanie karne możliwości ujawnienia śladów i
dowodów mogących mieć znaczenie dla kluczowych ustaleń w sprawie, jednak
czynności te można było realizować tylko w razie zaistnienia podejrzenia
popełnienia przestępstwa, którego w ocenie prokurator objętej wnioskiem nie było.
Czynności, w szczególności związane z oględzinami zewnętrznymi i otwarciem
zwłok, jak też te z udziałem świadków, można było wszak przeprowadzić na
dalszym etapie postępowania, w razie istnienia ku temu przesłanek. Brak realizacji
takich działań, w tym w oparciu o art. 327 § 3 k.p.k., wskazuje, że w istocie
podejrzenie popełnienia przestępstwa nie zaistniało, nie tylko w świadomości
prokurator A. R..
Jedynym postępowaniem, w którym prokurator uznał, że zachodzi uzasadnione
podejrzenie popełnienia przestępstwa, jest sprawa związana z ujawnieniem zwłok
J.S.. Podjęte jednak czynności procesowe, w tym uzyskane wyniki oględzin i
otwarcia zwłok, przesłuchania świadków, uzyskane opinie biegłych, a także wnioski
wypływające z przeprowadzonego eksperymentu procesowego oraz pozostałe
uzyskane dowody, zdają się potwierdzać dokonaną w dniu zdarzenia ocenę prawną
prokurator A. R.. Nikomu w sprawie nie przedstawiono żadnych zarzutów, a
śledztwo było już dwukrotnie umarzane i ponownie podejmowane, w wyniku
interwencji ojca zmarłego, który, jak wynika z akt śledztwa, nie potrafi się pogodzić
ze śmiercią swojego jedynego dziecka.
Jak już wskazano powyżej, nietrafne jest założenie przyjęte przez wnioskodawcę,
jakoby każdy przypadek śmierci gwałtownej uzasadniał konieczność wszczęcia
postępowania karnego, dla wyjaśnienia jej okoliczności, w szczególności przyczyn
zgonu. W ślad za R. A. Stefańskim (Oględziny i otwarcie zwłok jako czynności
procesowe, Prokuratura i Prawo 2005, Nr 3, str. 31-33) wskazać należy, iż
oględziny zewnętrzne i otwarcie zwłok przeprowadza się tylko wtedy, jeżeli
zachodzi podejrzenie przestępnego spowodowania śmierci. Nie jest konieczne
przeprowadzenie oględzin i otwarcie zwłok w każdym wypadku podejrzenia zadania
34
śmierci gwałtownej, będącej wynikiem działania czynników zewnętrznych, które
uszkadzają lub niszczą ważne dla życia narządy. Śmierć gwałtowna może być
spowodowana działaniem przestępnym, samobójczym lub być wynikiem
nieszczęśliwego wypadku. Konieczność badania okoliczności śmierci zawsze
uzależniona jest od wstępnych poczynionych ustaleń, które wzbudzą podejrzenie
przestępnego spowodowania śmierci lub nie. Autor ten podkreśla, że ze względów
pragmatycznych dopuszcza się przeprowadzenie oględzin zewnętrznych w każdym
wypadku istnienia symptomów świadczących o tym, że zgon nie nastąpił z przyczyn
naturalnych, a także przy braku możliwości stwierdzenia przyczyny zgonu, które to
czynności dopiero mogą wykluczyć, iż śmierć jest wynikiem zachowania
przestępnego, ale działania te nie mają oparcia ustawowego.
Wydaje się, że wnioskodawca za obowiązek dyżurującej prokurator uznał właśnie
ów zwyczaj, zarzucając jej brak realizacji niezbędnych, w jego ocenie, czynności.
Na problem ten wskazywano zresztą w literaturze, podkreślając dylemat
wszczynania postępowania pomimo braku uzasadnionego podejrzenia
przestępstwa, po to tylko, aby zarządzić sekcję zwłok i podejrzenie to ewentualnie
uzasadnić ex post, albo postępowania nie wszczynać z powodu braku istnienia
podejrzenia, co groziło możliwością nieujawnienia przestępstwa (por. R. Kmiecik,
Oględziny w procesie karnym. Niektóre zagadnienia formalno-dowodowe, Annales
UMCS 1984, nr 1, s. 93-94).
Praktyka wskazuje, że poza przypadkami przestępnego spowodowania śmierci,
policja i prokurator wdrażają czynności w trybie art. 308 k.p.k. również w celu
ustalenia przyczyny zgonu i jego okoliczności, w tym oględziny zwłok, także
wówczas, gdy przesłanka podejrzenia popełnienia przestępstwa nie zachodzi (por.
K. Witkowska, Wartość dowodowa oględzin zwłok, Prok. i Pr. 2007 nr 10, str. 132).
Obowiązujące przepisy natomiast jasno wskazują, iż nie jest konieczne
przeprowadzenie oględzin i otwarcia zwłok w każdym wypadku podejrzenia zadania
śmierci gwałtownej. Nie każdy taki przypadek nasuwa sam przez się podejrzenie
popełnienia przestępstwa i powoduje, że tylko w toku skrupulatnie
przeprowadzonego postępowania przygotowawczego powinno nastąpić ustalenie
przyczyn zgonu (Medycyna sądowa, red. B. Popielski, J. Kobiela, Warszawa 1972,
str. 59-60; R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom II.
35
Komentarz do art. 167-296, Warszawa 2019, str. 649-650; K. Witkowska, Oględziny.
Aspekty procesowe i kryminalistyczne, Warszawa 2013, str. 49).
Wskazuje się, że jako kryteria dokonywania oceny zasadności podejmowania
czynności procesowych związanych z ujawnieniem zwłok brać należy pod uwagę w
szczególności zgony osób względnie młodych, wiedzę na temat zdrowia osoby
zmarłej, szczególnie o chorobach lub wiedzy zaprzeczającej poważnym
schorzeniom, podejrzane wydarzenia lub osoby w środowisku denata krótko przed
śmiercią, odkrycie ciała w miejscach mało ruchliwych, odludnych, przypadki
odkrycia zwłok w mieszkaniach, w których panuje duży nieład lub przeciwnie,
przesadna czystość i porządek, wreszcie rodzące wątpliwości zachowanie osób
najbliższych denata lub zgłaszających odkrycie ciała (por. M. Gabriel-Węglowski,
Regulamin prokuratury. § 96-220 i § 245- 260. Komentarz, Warszawa 2009, str. 55-
56).
Prokurator A. R., jak wynika tak z notatek sporządzanych przez policję, jak i jej
własnych oraz zabezpieczonych treści rozmów telefonicznych, szczegółowo
weryfikowała przedstawiane jej informacje dotyczące okoliczności ujawnienia zwłok
i możliwych przyczyn śmierci objętych wnioskiem osób. Dotyczyło to także
przypadku J.S., w przypadku którego zgłaszający się na policję rodzice
podejrzewali, że jego kłótnia z ojcem mogła wywołać u niego myśli o samobójstwie.
Teren leśny miejsca odnalezienia zwłok, czy też odcięcie (odczepienie) zwłok i
ułożenie ich na trawie nie były z pewnością przesłankami powzięcia podejrzenia
popełnienia przestępstwa. Nieprawdą jest twierdzenie zawarte we wniosku, że
prokurator uzyskała informację o niemożności zaczepienia przewodu służącego za
pętlę wisielczą na gałęzi drzewa. Okoliczności takie pojawiły się dopiero w trakcie
eksperymentu procesowego przeprowadzonego na miejscu ujawnienia zwłok kilka
lat od tego zdarzenia, a twierdzenia wyrażane przez świadków w tym zakresie
podczas omawianej czynności budzą zasadnicze wątpliwości co do ich
wiarygodności. W czasie rozmowy telefonicznej prokurator uzyskała informację, że
doszło do śmierci samobójczej, w związku z którą nie ma żadnych okoliczności
mogących wskazywać na możliwość zaistnienia przestępstwa. W związku z
powyższym, wobec przyjętego braku podejrzenia przestępstwa, potwierdzonego na
36
ówczesnym etapie przez rodzinę zmarłego, przeprowadzanie oględzin i sekcji
zwłok czy też zabezpieczanie pętli wisielczej nie było zasadne.
(…)
W odniesieniu do zgonu M. B., miejsce ujawnienia zwłok czy też ich zabarwienie,
które było przedmiotem szczególnego zainteresowania prokurator objętej
wnioskiem, nie musiało wzbudzić u niej podejrzenia popełnienia przestępstwa.
Nawet bowiem wątpliwości co do przyczyny zgonu nie są równoznaczne z
koniecznością przyjęcia, że przyczyna owa mogła być przestępcza. Co więcej,
prokurator A. R. w rozmowie telefonicznej, na co powołuje się wnioskodawca,
wprost stwierdziła, że nie widzi podstaw do podejmowania czynności procesowych
- co wszak wyklucza możliwość zarzucenia jej umyślnego niedopełnienia
obowiązków.
Także fakt niezamknięcia drzwi mieszkania na klucz, przy uwzględnieniu
wszystkich pozostałych okoliczności sprawy, nie stanowi samoistnej przesłanki do
przyjęcia podejrzenia popełnienia przestępstwa, jak wywodzi wnioskodawca w
zakresie ujawnienia zwłok J. O..
Powodem wdrożenia postępowania karnego w odniesieniu do zgonu D. B. miałaby
być, zgodnie z wnioskiem, konieczność ustalenia przyczyny jego śmierci. A. R.
tymczasem przedstawiono informacje, wsparte także oględzinami monitoringu
obejmującego miejsce ujawnienia zwłok, że w jego śmierć nie były zaangażowane
osoby trzecie, w związku z czym ujawnione okoliczności nie wzbudziły u niej
podejrzenia popełnienia przestępstwa.
Także co do śmierci W. P. prokurator nie wskazał, z czego miałoby wynikać
związane z nią podejrzenie popełnienie przestępstwa (nie stanowi tego drobny
krwawy ślad pod nosem zmarłego czy jego częściowe roznegliżowanie, zważywszy
że zwłoki ujawniono w łóżku).
Żadnych realnych przyczyn mogących uzasadniać podejrzenie popełnienia
przestępstwa nie wykazano także co do śmierci P. D.. Zasadniczym argumentem
wnioskodawcy jest brak wskazania przyczyny śmierci przez lekarza
stwierdzającego zgon.
Podobnie ocenić należy sytuację związaną z ujawnieniem zwłok P.B..
Wnioskodawca akcentując nietypowy sposób wywołania śmierci (porażenie
37
prądem), pominął całkowicie uzyskane od rodziny zmarłego informacje dotyczące
jego trudnej sytuacji osobistej, związanej z rozstaniem z żoną. W istocie natomiast
przekazane prokurator A. R. informacje mogły nie doprowadzić do wywołania u niej
podejrzenia popełnienia przestępstwa, tym bardziej, że podejrzenia takiego nie
formułowali również funkcjonariusze policji.
Nieustalenie przyczyny zgonu jest, według wnioskodawcy, oczywistą przesłanką,
która winna była skutkować koniecznością wykonania oględzin i sekcji zwłok J. C.,
T. R. i M. I. - z pominięciem okoliczności towarzyszących ujawnieniu tych zwłok,
celem wykluczenia udziału osób trzecich w tych zdarzeniach.
Dowodu potwierdzającego tezy stawiane przez wnioskodawcę nie stanowią także
zeznania przesłuchanych w charakterze świadków lekarzy stwierdzających zgon.
(…).
Odnosząc się do stwierdzenia zgonu P. D., brak udziału osób trzecich uzasadnił
całokształtem poczynionych przez niego ustaleń, zaś w przedmiocie przyczyny
zgonu nie miał możliwości jej kategorycznego ustalenia (protokół przesłuchania
świadka z dnia 20 sierpnia 2020 r., tom IX akt sprawy PK XIV Ds. (...), k. 1639).
W oparciu o materiały sprawy należy więc przyjąć, że A. R. podczas pełnionych
dyżurów dążyła do uzyskania możliwie wielu informacji, w oparciu o które
podejmowała decyzje mające normatywną podstawę w niestwierdzeniu podejrzenia
popełnienia przestępstwa. W żadnym wypadku nie miała miejsca sytuacja, w której
informacje przedstawione jej przez policję nakazywałyby przyjąć, że zachodzi
podejrzenie popełnienia przestępstwa i związana z tym konieczność udziału
prokuratora w czynnościach na miejscu zdarzenia, a prokurator oceny tej by nie
podzieliła, bądź, co dopiero mogłoby wstępnie uzasadniać możliwość pociągnięcia
jej do odpowiedzialności karnej, by ocenę tę podzieliła, ale odstąpiłaby od realizacji
niezbędnych dopiero wówczas czynności procesowych.
W ocenie wnioskodawcy prokurator A.R. nie wykonała również obowiązków
nałożonych na nią przez Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych
jednostek organizacyjnych prokuratury. Dla porządku jedynie należy wspomnieć, że
we wniosku pominięto obowiązujący w okresie od 14 stycznia 2015 roku do dnia 15
kwietnia 2016 roku Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych
jednostek organizacyjnych prokuratury z dnia 11 września 2014 r.
38
(Dz.U.2014.1218). Jest to jednak o tyle okoliczność niemająca większego
znaczenia, gdyż żaden z przepisów któregokolwiek regulaminu nie nakładał na
prokuratora obowiązku uczestnictwa w czynnościach związanych z ujawnieniem
zwłok, li tylko z powodu ujawnienia przypadku śmierci gwałtownej.
Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych
prokuratury z dnia 24 marca 2010 r. (Dz.U.2014.144 t.j.) w § 141 przewidywał, że
prokurator powinien zapewnić niezwłoczne uzyskiwanie bieżących informacji od
policji o najpoważniejszych zdarzeniach, z którymi jest związane uzasadnione
podejrzenie zaistnienia przestępstwa; dotyczyło to zwłaszcza przypadków
gwałtownej śmierci, uzasadniającej podejrzenie popełnienia zabójstwa, katastrofy,
poważnego wypadku drogowego i poważnego pożaru. Zgodnie z § 142 ust. 1, jeżeli
zachodziła potrzeba dokonania czynności procesowych, o których mowa w art. 308
§ 1 i 2 k.p.k., prokurator, jeżeli był obecny na miejscu zdarzenia, dokonywał tych
czynności osobiście lub kierował ich przebiegiem. Ich uzupełnieniem był § 183,
wskazujący, że w poważniejszych sprawach prokurator osobiście kierował
oględzinami miejsca zdarzenia oraz w razie potrzeby dokonywał odtworzenia jego
przebiegu. Dotyczyło to zwłaszcza spraw o zabójstwo, katastrofę komunikacyjną i
budowlaną oraz wypadek przy pracy ze skutkiem śmiertelnym.
Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych
prokuratury z dnia 11 września 2014 r. w § 67 ust. 1 normował, że jeżeli zachodziła
potrzeba dokonania czynności procesowych, o których mowa w art. 308 § 1 i 2
k.p.k., prokurator, jeżeli był obecny na miejscu zdarzenia, dokonywał tych
czynności osobiście lub kierował ich przebiegiem.
Obowiązujący z kolei do chwili obecnej Regulamin wewnętrznego urzędowania
powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury z dnia 7 kwietnia 2016 r.
(Dz.U.2017.1206 t.j.) przewiduje w § 52 ust. 1, że na miejscu zdarzenia, którego
skutkiem jest śmierć człowieka, a także innych wskazanych przez kierownika
jednostki, czynności procesowe wykonują osobiście prokuratorzy lub kierują ich
przebiegiem. Zgodnie z § 122, kierownik jednostki powinien zapewnić niezwłoczne
uzyskiwanie od policji i innych uprawnionych do prowadzenia postępowań organów,
bieżących informacji o najpoważniejszych zdarzeniach, z którymi jest związane
uzasadnione podejrzenie zaistnienia przestępstwa; dotyczy to zwłaszcza
39
przypadków gwałtownej śmierci uzasadniającej podejrzenie popełnienia zabójstwa,
katastrofy, poważnego wypadku komunikacyjnego lub poważnego pożaru. Z treści
§ 123 ust. 1 wynika zaś, że jeżeli zachodzi potrzeba dokonania czynności
procesowych, o których mowa w art. 308 § 1 i 2 k.p.k., prokurator, jeżeli jest obecny
na miejscu zdarzenia, dokonuje tych czynności osobiście lub kieruje ich
przebiegiem, a z § 169, że w sprawach o zabójstwo, sprowadzenie katastrofy
komunikacyjnej lub budowlanej albo ich niebezpieczeństwa oraz w sprawach o
wypadek przy pracy ze skutkiem śmiertelnym, a także w sprawach o inne
poważniejsze przestępstwa, których skutkiem jest śmierć człowieka, prokurator
przeprowadza oględziny miejsca zdarzenia lub kieruje ich przebiegiem, a w razie
potrzeby dokonuje odtworzenia przebiegu zdarzenia lub kieruje tą czynnością.
Normy te, w zakresie objętym wnioskiem, wskazują zatem jedynie to, że o ile
prokurator w ramach prowadzonego lub nadzorowanego postępowania, także
opartego o art. 308 k.p.k., zdecyduje o konieczności dokonania oględzin zwłok na
miejscu ich znalezienia, czynność tę winien co do zasady wykonać osobiście.
Przepisy te nie nakładają na niego obowiązku każdorazowego dokonania oględzin
zwłok na miejscu ich znalezienia. Obowiązku takiego po myśli § 52 ust. 1
obowiązującego Regulaminu nie wprowadził Prokurator Rejonowy w G..
Trudno też przyjąć za trafne stanowisko wnioskodawcy, iż powszechny w doktrynie
jest pogląd o zasadności przeprowadzenia oględzin zwłok w każdym wypadku
istnienia symptomów świadczących o tym, że zgon nie nastąpił z przyczyn
naturalnych, a także wobec braku możliwości ustalenia przyczyny zgonu. Miałby on
skutkować uznaniem za właściwą praktyki przeprowadzania oględzin zwłok w
każdym przypadku śmierci gwałtownej, która to okoliczność ma być samoistną
przesłanką uzasadniającą podejrzenie popełnienia przestępstwa (str. 20 wniosku).
Ewentualna rzeczowa polemika z tym argumentem jest utrudniona choćby z tego
powodu, że we wniosku nie wskazano przedstawicieli doktryny formułujących tego
rodzaju stanowisko, a jest ono fundamentalnie wręcz sprzeczne z przepisami
obowiązującego prawa.
Obecny w literaturze jest bowiem inny pogląd: wyłączną przesłanką dokonania
oględzin i otwarcia zwłok jest podejrzenie przestępnego spowodowania śmierci (M.
Kurowski [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red.
40
D. Świecki, LEX/el. 2020, art. 209, teza 2). Celem oględzin zwłok jest dostarczenie
wstępnych informacji dotyczących przyczyny, rodzaju i okoliczności śmierci oraz
zabezpieczenie śladów na zwłokach lub w miejscu ich znalezienia. Można je jednak
przeprowadzać jedynie w przypadku, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie
przestępnego spowodowania śmierci.
Co więcej, wielu komentatorów stoi na stanowisku, że zarządzenie oględzin i
otwarcia zwłok jest obligatoryjne w razie podejrzenia, że śmierć jest następstwem
przestępstwa, natomiast w wypadku, gdy nie ma takiego podejrzenia, dokonanie tej
czynności jest niedopuszczalne. Ustawa nie pozostawia organowi procesowemu
oceny, czy zachodzi potrzeba takiej czynności. O konieczności ich podjęcia zawsze
świadczą konkretne okoliczności związane z ujawnieniem zwłok (R. A. Stefański, S.
Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz do art. 167-296,
Warszawa 2019, str. 648-649; C. Kulesza [w:] Kodeks postępowania karnego.
Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020, str. 432; T. Marcinkow¬ski,
Medycyna sądowa dla prawników, Warszawa 1975, str. 169; S. Steinborn [w:] J.
Grajewski, P. Rogoziński, S. Steinborn, Kodeks postępowania karnego. Komentarz
do wybranych przepisów, Gdańsk 2016, art. 209, teza 1; K. Witkowska, Oględziny.
Aspekty procesowe i kryminalistyczne, Warszawa 2013, str. 209, 213; K. J.
Pawelec, Proces dowodzenia w postępowaniu karnym, LexisNexis 2010).
Przywołany jako uzasadnienie wniosku fragment glosy W. Grzeszczyka do wyroku
Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 19 sierpnia 1991 roku, sygn. II AKr 29/91
(OSA 1992/1/3) został wyrwany z kontekstu, a głosowane orzeczenie, które
wydane zostało na gruncie art. 188 Kodeksu postępowania karnego z 1969 roku i
Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15
lipca 1929 r. o wykonywaniu oględzin sądowo-lekarskich, dotyczy sprawy, gdzie
przy zarzucie popełnienia zbrodni zabójstwa, w postępowaniu ograniczono się do
oględzin zewnętrznych zwłok, bez przeprowadzenia czynności ich otwarcia (sekcji).
Także przedstawiony argument dotyczący polecania przez prokurator objętą
wnioskiem rozpytywania osób bliskich lub znajomych zmarłych co do istnienia
okoliczności mogących uzasadniać podejrzenie popełnienia przestępstwa, nie
może być przedmiotem zarzutu. W istocie bowiem A. R. nakazywała weryfikację
danych związanych z możliwością podjęcia działań procesowych. Oczywistym jest,
41
że wyrażenie podejrzenia przyczynienia się innych osób do śmierci człowieka
mogło skutkować zmianą podjętych decyzji i przeprowadzeniem oględzin i sekcji
zwłok. Dotyczy to także przesłuchiwania lekarzy stwierdzających zgon.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy immunitetowej
przyjąć trzeba, że jeśli wnioskodawca chciałby kwestionować w kontekście znamion
przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. decyzje podejmowane przez prokurator A. R.,
winien był wykazać, że istnieje dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że mając
podejrzenie popełnienia przestępstwa, zaniechała ona podjęcia wynikających z
przepisów Kodeksu postępowania karnego czynności. W żadnej ze spraw objętych
wnioskiem okoliczności takich nie przedstawiono, stąd też już tylko z tego powodu
wniosek nie mógł być skuteczny. Przyczyną uzasadniającą podejrzenie popełnienia
przestępstwa związanego ze śmiercią człowieka nie jest nieustalenie jej przyczyny.
Podejrzenie takie może być wzbudzone całością ustaleń ujawnionych okoliczności
mających związek z ujawnieniem zwłok.
Odnosząc się natomiast do sposobu sformułowania zarzutu, dodać należy, że w
ocenie wnioskodawcy prokurator działała w warunkach art. 12 k.k., tj. ze z góry
powziętym zamiarem niedopełnienia obowiązków służbowych, a zamiar ten
zrealizowała kolejno w dniach: 12 listopada 2014 roku, 8 lutego 2015 roku, 27
kwietnia 2015 roku, 9 stycznia 2016 roku, 23 czerwca 2017 roku, 24 kwietnia 2018
roku, 23 maja 2018 roku, 9 września 2018 roku, 9 i 14 października 2018 roku.
Zaskoczenie budzić musi przyjęcie jednego zamiaru co do działań, które
oddzielone były przestrzenią czasową sięgającą blisko 9 miesięcy (czyny 3-4), 10
miesięcy (czyny 5-6) aż do 17 miesięcy (czyny 4-5), tym bardziej że we wniosku
brak jest jakichkolwiek argumentów mających świadczyć o trafności założonej
koncepcji. Wskazać należy również na argumenty przywołane w pisemnym
stanowisku przez prokurator A. R., gdzie wskazała ona, że pomiędzy zdarzeniami
mającymi wchodzić w skład czynu ciągłego, wielokrotnie podejmowała czynności
procesowe na miejscach ujawnienia innych zwłok. Rodzić to musi pytanie o sposób
i podstawy ustalenia przyjętego z góry zamiaru, od którego prokurator musiałaby z
niewyjaśnionych we wniosku powodów po wielokroć odstępować.
Jakichkolwiek ustaleń dowodowych w tym zakresie stwierdzić nie sposób, a
przypomnieć należy, że tak jak w postępowaniu karnym dotyczącym
42
odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, tak i w postępowaniu
immunitetowym ustalenie okoliczności obejmujących zamiar osoby, która
konkretnych działań lub zaniechań miała się dopuścić, należy do kategorii ustaleń
faktycznych (por. uchwała Sądu Naj-wyższego z dnia 10 maja 2007 roku, sygn.
SNO 24/07, Lex 568916, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia
2010 roku, sygn. III KK 96/10, OSNwSK 2010/1/838). Zamiar, choć istnieje tylko w
świadomości sprawcy, jest faktem psycho¬logicznym, podlega więc identycznemu
dowodzeniu, jak okoliczności ze sfery przedmiotowej, z zastosowaniem
odpowiednich zasad dowodzenia bądź wnioskowania i jeśli sprawca nie wyraził
swego zamiaru słowami, wnioskuje się o nim z okoliczności zajścia (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 22 grudnia 2006 roku, sygn. II KK 92/06, OSNwSK
2006/1/2576).
Podobnie, w kontekście art. 231 § 1 k.k. zasadnicze zastrzeżenia budzić musi,
niezależnie od całkowitego pominięcia w przedstawionej argumentacji umyślności
działania objętej wnioskiem prokurator, także brak rozważań dotyczących jednego
ze znamion przestępstwa, a to działania na szkodę interesu publicznego lub
prywatnego, wszak niezbędnego dla zaistnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. We
wniosku brak jest jakiejkolwiek argumentacji uszczegółowiającej narażenie na
uszczerbek interesu publicznego, a analiza akt nie doprowadziła Sądu
Najwyższego do jego stwierdzenia. Za wręcz niemożliwe uznać natomiast należy
działanie, w ramach przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., na szkodę interesu
prywatnego osób, które w chwili realizacji czynu nie żyły, tym bardziej, że także i tej
koncepcji wnioskodawca w żaden sposób nie uzasadnił.
Nie stwierdzając dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez
prokurator A. R. przestępstwa, sąd orzekł jak w sentencji uchwały, kosztami
postępowania delibacyjnego obciążając Skarb Państwa.