I SA/Ol 282/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na potrąceniach z emerytury postanawia: odrzucić skargę. A. O. (dalej jako: "skarżący", "strona") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ", "ZUS") polegającą na potrąceniach z emerytury pobieranej od 25 lipca 2023 r. Skarżący zarzucił, że dokonywane od 2023 r. przez organ egzekucyjny na podstawie jednolitego tytułu egzekucyjnego z 20 lipca 2023 r. potrącenia naruszają kwotę wolną od potrąceń i egzekucji oraz regulację ustawową, zgodnie z którą najpierw odlicza się składkę zdrowotną i podatek, a potem 25% świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi, z uwagi na jej niedopuszczalność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Rozpoznając skargę, sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, sąd skargę odrzuca postanowieniem, co może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 §1 pkt 1 i §3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Zakres kognicji sądów administracyjnych został określony w art. 3 §2 pkt 1-9 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.) dalej jako: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111, ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw, 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego, 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii, 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 §2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (§2a) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§3). Badanie przez sąd dopuszczalności skargi odbywa się zatem z perspektywy wyżej powołanego zamkniętego katalogu spraw objętych kognicją sądów administracyjnych. Odnosząc te uwagi do realiów sprawy wskazać należy, że w piśmie z 8 maja 2026 r. organ poinformował skarżącego, że potrąceń z przyznanego stronie świadczenia emerytalno-rentowego dokonuje na zasadach przewidzianych w art. 139 ust. 1 pkt 2c ustawy 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1749, ze zm.). Przy czym, stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 199, ze zm.) ZUS zobowiązany jest do dokonywania potrąceń ze świadczeń pieniężnych z tytułu niepłaconych należności (składek) w trybie bezegzekucyjnym. Przepisy te dają organowi pierwszeństwo przed innymi potrąceniami do zaspokajania tychże należności. Wyjaśnił, że do świadczenia emerytalnego wypłacanego prze ZUS egzekucję skierowały również inne administracyjne (Naczelnik Urzędu Skarbowego w O.) i sądowe organy egzekucyjne (komornicy sądowi). ZUS stał się zatem organem właściwym do dalszego łącznego prowadzenia zbiegu egzekucji. W tym miejscu wskazać należy, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą co do zasady do właściwości sądów powszechnych. Wynika to z art. 4778 §1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468), dalej jako: k.p.c.", przewidującego, że do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych, jak i z art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz.199). Owszem, w myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra, a do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego co oznacza, że od decyzji Prezesa ZUS, wydanej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnoszona w trybie i na zasadach określonych przepisami p.p.s.a., ale jest to tylko wyjątek, który potwierdza regułę, że generalnie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w k.p.c. Nadto dokonywanie przez ZUS potrąceń danej kwoty pieniężnej jest czynnością materialno-techniczną, nie wymagającą wydania w tym zakresie decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r. sygn. akt I GSK 390/21, czy też postanowienie WSA w Warszawie z 29 maja 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 450/26). Podsumowując, skoro czynność potrącenia należności składkowych ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS nie ma cech czynności, o jakich mowa w art. 3 §2 pkt 4 p.p.s.a, dokonywane potrącenia nie stanowią stricte egzekucji administracyjnej (tryb bezegzekucyjny, zbieg egzekucji) i jednocześnie pismo ZUS z 8 maja 2025 r. nie stanowi żadnego rozstrzygnięcia administracyjnego, to tym samym skarga nie mieści się w granicach kognicji sądu administracyjnego wyznaczonej treścią art. 3 p.p.s.a. i podlega odrzuceniu jako wniesiona do sądu niewłaściwego. Z przytoczonych względów sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 58 §1 pkt 1 oraz §3 p.p.s.a. Powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: https://cbois.nsa.gov.pl.