Ppolska.starec← UrzadnikLog in

I ACa 1121/22

Common courts2024-11-19
Case number
I ACa 1121/22
Judgment date
2024-11-19
Type
SENTENCE

Judges

Grzegorz Krężołek (PRESIDING_JUDGE)

Legal basis

Judgment text

<p>Sygn. akt I ACa 1121/22</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 19 listopada 2024 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek</p> <p>Protokolant: Iwona Mrazek</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024r w Krakowie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">B. W.</span> i <span class="anon-block">A. W.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> Bankowi (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o ustalenie i zapłatę</p> <p>na skutek apelacji strony pozwanej</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 6 maja 2022r.,</p> <p>sygn. akt : I C 1231/20</p> <p>I.  <strong> <!-- -->oddala apelację , </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->zasądza od strony pozwanej <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powodów <span class="anon-block">B. W.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->i <span class="anon-block">A. W.</span> łącznie kwotę 4050 zł / cztery tysiące pięćdziesiąt złotych / z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego , za czas , od dnia uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty , tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. </strong> </p> <p>Sygn. akt : I ACa 1121/22</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powodowie <span class="anon-block">A. W.</span> i <span class="anon-block">B. W.</span> , w pozwie skierowanym przeciwko <span class="anon-block"> Bankowi (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span>, ostatecznie domagali się:</p> <p>- zasądzenia kwoty 131.010,96 zł. z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od kwoty 112.969,42 zł. od dnia 13 marca 2020 r. do dnia zapłaty i od kwoty 18.041,54 zł. z od dnia 21 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz banku , które uznawali za nienależne stronie pozwanej oraz</p> <p>- ustalenia , że umowa kredytu budowlano-hipotecznego nr <span class="anon-block"> (...)- (...)</span> zawarta przez strony dnia 28 lipca 2006 r. jest nieważna z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień.</p> <p>Jako ewentualne formułowali żądania :</p> <p>- ustalenia, że postanowienia umowy kredytu budowlano-hipotecznego nr <span class="anon-block"> (...)- (...)</span> z dnia 28 lipca 2006 r. odnoszące się do denominowania kredytu są bezskuteczne w stosunku do powodów oraz</p> <p>zasądzenia kwoty 131.010,96 zł. z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od kwoty 112.969,42 zł. od dnia 13 marca 2020 r. do dnia zapłaty i od kwoty 18.041,54 zł. z od dnia 21 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty.</p> <p>Domagali się również obciążenia banku kosztami procesu.</p> <p>Uzasadniając żądania podnieśli , iż:</p> <p>w dniu 28 lipca 2006 r. zawarli z poprzednikiem prawnym strony pozwanej - <span class="anon-block"> Bankiem (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">K.</span> - umowę kredytu budowlano-hipotecznego nr <span class="anon-block"> (...)- (...)</span> denominowanego w walucie franka szwajcarskiego. Jej postanowienia składające się na mechanizm przeliczeniowy walut polskiej i szwajcarskiej mają niedozwolony charakter i dlatego są wobec nich, jako konsumentów , nieskuteczne. To powoduje , że umowa w całości jest nieważna. Powodowie twierdzili , że zdaja sobie sprawę z ewentualnych konsekwencji ustalenia tej nieważności w zakresie rozliczenia z bankiem wzajemnych świadczeń. Żądanie zapłaty, ich zdaniem , jest następstwem takiego ustalenia powodującego , że świadczenia , które dotąd spełnili na rzecz kredytodawcy, są nienależne stronie przeciwnej. Dochodzona kwota odpowiada świadczeniom,które spełnili w okresie pomiędzy 28 lipca 2006 r. do dnia 14 grudnia 2021 r.</p> <p>Odpowiadając na pozew , strona pozwana domagała się oddalenia powództwa oraz obciążenia oponentów procesowych kosztami postępowania.</p> <p>W swoim stanowisku bank przeczył temu aby umowa kredytowa zawierała abuzywne postanowienia , a te , które powodowie tak kwalifikują, były objęte indywidualnymi negocjacjami z kredytobiorcami. Ich treść jest precyzyjna i jednoznaczna. Bank wskazał także , iż jego zdaniem , małżonkowie <span class="anon-block">W.</span> nie mają interesu prawnego w żądanym ustaleniu , a formułowane przez nich roszczenie pieniężne jest przedawnione.</p> <p>Wyrokiem z dnia 6 maja 2022r , Sąd Okręgowy w Krakowie :</p> <p>- ustalił , że umowa kredytu budowlano-hipotecznego nr <span class="anon-block"> (...)- (...)</span> z dnia 28 lipca 2006 r. jest nieważna[ pkt I];</p> <p>-zasądził od strony pozwanej <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powodów <span class="anon-block">A. W.</span> i <span class="anon-block">B. W.</span> łącznie kwotę 131.010,96 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 maja 2022 r. do dnia zapłaty[ pkt II];</p> <p>-oddalił powództwo w pozostałej części [ pkt III] oraz ;</p> <p>-zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 6.434 zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania [ pkt IV sentencji orzeczenia ].</p> <p>Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :</p> <p>We wniosku kredytowym . <span class="anon-block">A. W.</span> i <span class="anon-block">B. W.</span> wskazali, że wnioskują o kredyt na zakup lokalu mieszkalnego w <span class="anon-block">M.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>. Wnioskowana kwota kredytu to 152.768 zł., waluta kredytu to CHF, kurs kupna waluty z dnia złożenia wniosku to 2,5418. Złotego za franka.</p> <p>Cena zakupu nieruchomości to kwota 152.768 zł. W oparciu o ten wniosek , w dniu 28 lipca 2006 r. zawarli z <span class="anon-block"> Bankiem (...) Spółka Akcyjna</span> w <span class="anon-block">K.</span> umowę kredytu budowlano-hipotecznego nr <span class="anon-block"> (...)- (...)</span>,denominowanego w walucie szwajcarskiej , zgodnie z którą bank udzielił kredytobiorcom, na warunkach określonych w umowie oraz Regulaminie kredytowania osób fizycznych w <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> , kredytu w wysokości 60.102,29 CHF a kredytobiorcy zobowiązali się do wykorzystania i zwrotu kredytu wraz z odsetkami zgodnie z warunkami umowy (§ 2 ust. 1).</p> <p>Kredyt został udzielony na okres do dnia 13 lipca 2037 r. (§ 2 ust. 3).</p> <p>Został przeznaczony został na finansowanie zaliczek na poczet zakupu lokalu mieszkalnego od dewelopera, położonego w <span class="anon-block">M.</span>, <span class="anon-block">ul. (...)</span> (§ 2 ust. 6).</p> <p>Na całkowity koszt kredytu złożyły się: prowizja bankowa w wysokości 601,02 CHF., odsetki w wysokości 42.753,87 CHF (§ 4 ust. 1).</p> <p>Koszt ten , na datę sporządzenia umowy wynosił 113.642,34 CHF (§ 4 ust. 2).</p> <p>Kredytobiorcy zostali zobowiązani do ponoszenia dodatkowych kosztów wynikających z różnic kursowych. (§ 4 ust. 3) i dalszych kosztów enumeratywnie wymienionych w umowie (§ 4 ust. 4).</p> <p>Kredyt został oprocentowany w sposób zmienny, przy uwzględnieniu rocznej stopy oprocentowania kredytu stanowiącej sumę stawki LIBOR i marży banku (§ 5).</p> <p>Wypłata kredytu miała nastąpić na wniosek kredytobiorców, zgodnie z harmonogramem wypłat , stanowiącym załącznik nr <span class="anon-block">(...)</span> do umowy kredytu (§ 6).</p> <p>Zabezpieczeniem kredytu były hipoteki : zwykła w wysokości 60.102,29 CHF i kaucyjna do wysokości 32.500 CHF z tytułu odsetek umownych i kosztów kredytu oraz cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości (§ 8).</p> <p>Małżonkowie <span class="anon-block">W.</span> zobowiązali się do spłaty rat kredytu i odsetek w terminach i w wysokości określonej w harmonogramie spłat ,stanowiącym integralną część umowy (§ 10 ust. 4).</p> <p>Zobowiązanie kredytowe miało być spłacane w równych ratach kapitałowo-odsetkowych poprzez obciążenie rachunku kredytobiorców. Powodowie otrzymali sumę w złotych i zobowiązali się do spłaty kredytu w walucie polskiej (§ 10).</p> <p>Zgodnie z załącznikiem nr <span class="anon-block">(...)</span> do umowy o nazwie „Harmonogram wypłaty kredytu oraz warunki uruchomienia”.Kredyt miał być wypłacony w pięciu transzach, a ich wysokość , w walucie kredytu, oznaczono na kwoty: 15.025, 12.020, 12.020, 12.020, 9.017,29 franków szwajcarskich</p> <p>Zgodnie z załącznikiem nr <span class="anon-block">(...)</span> do umowy, kredytobiorcy zostali pouczeni o wpływie zmiany kursu walutowego na raty spłacanego kredytu walutowego.</p> <p>W tabelarycznym zestawieniu wskazano m.in., że osłabienie złotego o 60 % spowoduje wzrost raty kredytu do kwoty 887 zł. (kurs CHF 4 złote za franka ) podczas gdy ,przy kursie 2,50 zł./CHF, wysokość raty to kwota 555 zł.</p> <p>Zmiana kursu waluty wpłynie też na wysokość zadłużenia w walucie polskiej np. przy kursie 2,50 zł./CHF zadłużenie w CHF = 40.000 CHF i 100.000 zł , a przy kursie 4 zł./CHF zadłużenie w CHF = 40.000 zł. i 160.000 CHF.</p> <p>W załączniku nr <span class="anon-block">(...)</span> ust. 2 pkt 2 wskazano, że kwota kredytu lub transzy kredytu, wypłacana jest w złotych polskich, po przeliczeniu wg. kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku , w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> ogłaszaną w siedzibie banku, z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obwiązujących w nim. Ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowy kredytobiorców (ust. 2 pkt 3).</p> <p>W dacie zawarcia umowy obowiązywał w <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> Regulamin kredytowania osób fizycznych <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> nie objętych ustawą o kredycie konsumenckim, stanowiący integralną część umowy (§ 25 ust. 2 umowy).</p> <p>Faktycznie, kredyt został uruchomiony i wypłacony w pięciu transzach w walucie polskiej, wg kursów obowiązujących na datę wypłaty środków: 2,4489; 2,4563; 2,3452; 2,3629; 2,3652.zł za franka.</p> <p>Z dalszej części ustaleń wynika , że :</p> <p>Powodowie, spłacając kolejne raty kapitałowo – odsetkowe [ w złotym ] do grudnia 2021 r. zapłacili bankowi łącznie kwotę 131.010,96 zł. Do dnia 19 lutego 2020 r. była to suma 112.969,42 zł. , a do dnia 14 grudnia 2021 r. – dalsza kwota 18.041,54 zł.</p> <p>Pismem z dnia 2 marca 2020 r. pełnomocnik powodów złożył wobec strony pozwanej reklamację dotyczącą umowy kredytowej z dnia 28 lipca 2006 r.</p> <p>W jej treści wskazał, iż w umowie znajdują się klauzule abuzywne, powołał orzecznictwo SN i wniósł o utrzymanie umowy bez klauzul abuzywnych (bez waloryzacji) lub ewentualnie uznanie , że umowa jest w całości nieważna, gdyby druga strona nie wyrażała zgody na kontynuowanie umowy, po wyeliminowaniu postanowień składających się na klauzulę waloryzacyjną , które kredytobiorcy uznawali za niedozwolone.</p> <p>Bank nie wyraził zgody na taka zmianę , negując abuzywność postanowień wskazywanych przez powodów .</p> <p>Ponadto Sąd Okręgowy ustalił , iż :</p> <p>zawierając umowę kredytu powodowie chcieli uzyskać środki na zakup mieszkania, w którym mieszkają do dnia dzisiejszego. Zaproponowano im konkretną umowę na co przystali. Oboje wówczas pracowali. Powódka jako pielęgniarka, a powód jako operator. Samą umowę przedstawiono im jako najkorzystniejszą, wskazując że kurs franka szwajcarskiego jest stabilny, może ulec zmianie o 10 – 20 %.</p> <p>Zagadnienie jak będzie ustalona kwota do wypłaty i wysokość rat kredytu , nie była w ogóle omawiana.</p> <p>Bank przygotował do podpisu gotowy dokument – wypełnioną umowę. Same raty powodowie uiszczają w złotówkach. . W oparciu o wyciągi jakie otrzymują z banku wiedzą jaką kwotę muszą mieć na koncie. Kilka lat przed złożeniem pozwu, z mediów zaczęli pozyskiwać wiadomości o tym, że umowa którą podpisali, że może zawierać klauzule abuzywne.</p> <p> <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">A. W.</span> złożyli wobec Sądu I instancji , w piśmie z dnia 25 marca 2022r oświadczenia z których wynika, że zdają sobie sprawę z konsekwencji uznania umowy za nieważną, nie akceptują postanowień dla nich niekorzystnych i są świadomi konieczności rozliczenia umowy – świadczeń w oparciu o umowę uiszczonych przez każdą ze stron, co może być dla nich niekorzystne. Z treścią tych oświadczeń strona przeciwna miała możliwość zapoznać się , zostały one bowiem jej przesłane.</p> <p>Ocenę prawną roszczeń powodów , które uznał za usprawiedliwione niemal w całości , Sąd I instancji oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które można podsumować w następujący sposób :</p> <p>a/ uzasadnione jest sformułowane przez powodów roszczenie ustalające albowiem wbrew zarzutowi banku po stronie kredytobiorców należy potwierdzić istnienie interesu prawnego w takim ustaleniu - w rozumieniu tego pojęcia , którym posługuje się przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a> </p> <p>Interesem takim powód legitymuje się gdy samo uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni mu ochronę w tym znaczeniu, że zakończy spór istniejący pomiędzy stronami lub zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości.</p> <p>W przypadku małżonków <span class="anon-block">W.</span> tylko wyrok ustalający może trwale i ostatecznie usunąć stan niepewności prawnej istniejący pomiędzy nimi i bankiem na tle umowy kredytowej podpisanej w dniu 28 lipca 2006r.</p> <p>Sąd I instancji wskazał m.in. że podstawą wykreślenia hipotek stanowiących zabezpieczenie spłaty kredytu, będzie tylko prawomocne ustalenie tej treści , którego domagają się kredytobiorcy,</p> <p>b/ przechodząc do oceny ważności umowy kredytowej objętej sporem , w pierwszej kolejności Sąd wskazał , iż jej zawarcie - umowy kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej , było , co do zasady możliwe także w czasie kiedy doszło do jej podpisania przez powodów z bankiem , w odwołaniu się do zasady swobody umów.</p> <p>Umowa spełnia wymagania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 69)">art. 69 ustawy Prawo bankowe</a> . Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu - podana w walucie szwajcarskiej - cel na jaki kredyt został zaciągnięty , zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany.</p> <p>Takiej oceny nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu wyrażona w walucie obcej, miała być faktycznie wypłacona w złotówkach , co wynika wprost z załącznika nr <span class="anon-block">(...)</span>do umowy, stanowiącego jej integralną część.</p> <p>Nie można uznać, aby konstrukcja umowy kredytu denominowanego była sprzeczna z prawem -zwłaszcza, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 69)">art. 69 Prawa bankowego</a> w brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r.- wprost wspomina o tego rodzaju kredytach - lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża obie strony.</p> <p>Jak argumentował dalej Sąd Okręgowy, sam mechanizm waloryzacji wynikający z istoty umowy o kredyt denominowany, a także związana z nim zasada oprocentowania (Libor i marża), nie są sprzeczne z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu denominowanego- stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego.</p> <p>Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia, przerzucone w całości na kredytobiorców, z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu zwiększając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – ograniczając jego zadłużenie w tej walucie, co powoduje zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy,</p> <p>c/ ustalony stan faktyczny daje podstawę do potwierdzenia tego , iż postanowienia umowy kredytowej objętej sporem , składające się na klauzulę przeliczeniową /waloryzacyjną / , mają charakter abuzywny w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1;art. 385(1) § 2)">art. 385<sup> <!-- -->1</sup>§1 i 2 kc</a> i wobec powodów , jako konsumentów w relacji umownej ze strona przeciwną , nie są wiążące.</p> <p>Zgodnie z tymi ustaleniami jedynie z załącznika 7 do umowy wynika w jaki sposób bank będzie ustalał wysokość kwoty wypłaconej kredytobiorcom w złotych. Ani w umowie ani w Regulaminie nie ma mowy o tym w jaki sposób kredytodawca dokonuje przeliczenia spłat dokonywanych przez kredytobiorców w złotych na walutę kredytu wyrażoną we franku szwajcarskim.</p> <p>Sąd powołując treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(2))">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> i 385<sup> <!-- -->2</sup> kc</a> wskazał , iż z ustaleń dokonanych w sprawie wynikało, iż bank udzieli kredytobiorcom kredytu w kwocie 60.102,29 CHF, przy czym wypłata kredytu nastąpi w złotówkach.</p> <p>Faktyczna wysokość wypłaconej małżonkom <span class="anon-block">W.</span> kwoty wynikała z wyliczenia dokonanego w oparciu o Tabelę Kursów kupna walut <span class="anon-block"> Banku (...) S.A.</span> , ogłaszaną w jego siedzibie z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w mim. Wobec tego mimo, że kredytobiorcy wnioskowali o udzielenie konkretnej kwoty kredytu w walucie polskiej, nie wiedzieli jaka faktycznie kwota zostanie im wypłacona, bo jej wysokość była ustala w dniu wypłaty w oparciu o tabele obowiązujące w banku i wynikający z nich kurs kupna.</p> <p>Jeżeli chodzi o spłatę kredytu, raty wynikające z harmonogramu , miały być uiszczane przez kredytobiorców w złotówkach ale dopiero ich przeliczenie przez druga stronę na walutę szwajcarską, po cenie sprzedaży,ustalanej przez kredytodawcę,określało rzeczywistą skalę , w jakiej dług kredytobiorców ulegał poprzez wpłatę , ograniczeniu.</p> <p>Tym samym strona pozwana miała jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Sama umowa z dnia 28 lipca 2006 r. została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez bank.</p> <p>Powodowie nie mieli możliwości uzgadniania z nim postanowień umownych .</p> <p>Nie byli dostatecznie poinformowani o samym mechanizmie waloryzacji, o ryzyku wiążącym się ze zmianą kursu waluty szwajcarskiej do złotówki, przy jednoczesnym przerzuceniu całego ryzyka zmiany jej wartości. Równocześnie kredytobiorcy byli zapewniani o stabilności franka szwajcarskiego,</p> <p>d/ zdaniem Sądu, ocena niedozwolonego charakteru wskazywanych przez powodów postanowień umownych jest możliwa , gdyż określają one główny przedmiot umowy.</p> <p>Cały mechanizm waloryzacji wiążący się z umową o kredyt denominowany dotyczący sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania kredytobiorców, nie był określony jednoznacznie.</p> <p>Postanowienia te zostały ukształtowane jednostronnie przez bank, w sposób naruszający dobre obyczaje i prowadzący do rażącego naruszenia interesów powodów,jako konsumentów.</p> <p>Przyznanie sobie przez kredytodawcę jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, iż tak właśnie należy je ocenić.</p> <p>Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie.</p> <p>Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone , dokonuje się bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy. Zatem nie ma dla niej znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 ()">ustawy Prawo bankowe</a> oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany postanowień umowy stron po dacie jej zawarcia,</p> <p>e/ postanowienia kwestionowane przez powodów jako abuzywne nie wiążą ich. W przypadku kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej nie ma możliwości dokonania eliminacji niektórych z postanowień umowy. W tego typu umowach dotyczy to całego mechanizmu przeliczeniowego / waloryzacji /. Nie ma też możliwości zastosowania ,w miejsce wyeliminowanych postanowień, żadnego innego kursu waluty[ szwajcarskiej wobec złotówki – dodatek redakcyjny SA].</p> <p>Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią Dyrektywy nr.93/13/EWG dokonaną przez TSUE wyroku z dnia 3 października 2019 r. tego rodzaju zabieg jest co do zasady wykluczony, a normy prawa polskiego nie zawierają uregulowań , które zgodnie ze stanowiskiem Trybunału , na takie uzupełnienie mogłyby pozwolić .</p> <p>Brak możliwości , przy takim potencjalnym wypełnianiu luk w umowie stron, powstałych po potwierdzeniu niedozwolonego charakteru części jej postanowień, stosowania norm o charakterze ogólnym, nie pozwala, jak argumentował dalej Sąd Okręgowy, na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 65)">art. 65 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 56)">art. 56 k.c.</a>), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej, np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie.</p> <p>Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 2)">art. 358 § 2 k.c.</a>, który posługuje się takim właśnie kursem, w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej.</p> <p>Po pierwsze, świadczenie kredytodawcy było wyrażone w walucie obcej, a wypłata kredytu nastąpiła w walucie polskiej, świadczenia kredytobiorców nie zostały w ogóle określone poza wskazaniem, że spłata będzie dokonywana w walucie polskiej , a wysokość spłat zostanie wskazana w Harmonogramie.</p> <p>Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie 24 stycznia 2009 r.), natomiast uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie w ich miejsce przepisu, który w chwili zawarcia umowy jeszcze nie obowiązywał.</p> <p>W sprawie zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu waloryzacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorców – konsumentów,</p> <p>f/ eliminacja postanowień składających się na mechanizm przeliczeniowy powoduje, że umowa jest w całości nieważna.</p> <p>W umowie zastosowano stawkę LIBOR dlatego, że kwota zobowiązania wyrażona miała być we franku szwajcarskim. Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją. Inaczej mówiąc, strony nigdy nie zawarłyby „umowy złotówkowej” przy odsetkach LIBOR. Operacja usunięcia waloryzacji z umowy, przy pozostawieniu odsetek w wysokości LIBOR, doprowadziłoby do przekształcenia przedmiotowej umowy w stopniu wykraczającym ponad uprawnienia wynikające z art. 385 <sup> <!-- -->( 1)</sup> § 1 i 2 k.</p> <p>Dokonanie eliminacji klauzuli waloryzacyjnej prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego, nie dając się pogodzić z istotą i naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować,</p> <p>g/konsekwencją ustalenia nieważności umowy kredytowej, której dotyczy spór ,ze skutkiem wstecznym , jest potwierdzenie braku podstawy prawnej dla świadczeń wzajemnie spełnionych przez strony na jej podstawie .</p> <p>Powinnością obu stron jest ich wzajemne rozliczenie. Na datę wydania motywowanego orzeczenia , wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu, może nastąpić dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę/ kredytobiorców / wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania skutków uznania postanowień umownych za niedozwolone. Powodowie przy piśmie procesowym z dnia 25 marca 2022 r., po uzyskaniu pouczeń, złożyli oświadczenia dotyczące kwestionowanej przez nich umowy, wskazując , że zdają sobie sprawę z konsekwencji rozliczeniowych ewentualnego stwierdzenia jej nieważności,</p> <p>h/ powodowie domagali się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 131.010,96 zł., tytułem zwrotu świadczeń uiszczonych przez nich na rzecz strony pozwanej , w okresie od dnia 28 lipca 2006 r. do dnia 14 grudnia 2021 r. Roszczenie w tej części , zdaniem Sądu I instancji , w całości zasługiwało na uwzględnienie .</p> <p>W warunkach , gdy o wymagalności dochodzonego w postępowaniu przez <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">A. W.</span> roszczenia pieniężnego , można mówić najwcześniej w dniu 6 maja 2022 r., bowiem wówczas Sąd, wydając orzeczenie, rozstrzygnął spór między stronami co do ważności umowy, powodowie złożyli stanowcze oświadczania o tym, że umowa jest nieważna i należy dokonać jej rozliczenia. Zatem odsetki tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego należą się powodom, w ocenie Sadu niższej instancji, najwcześniej od tej daty.</p> <p>Wobec tego roszczenie odsetkowe od daty wcześniejszej , wskazywanej przez nich , podlegało oddaleniu.</p> <p>Ale wskazana wyżej data wymagalności tego roszczenia powoduje , że sformułowany przez pozwany bank zarzut jego przedawnienia nie jest uzasadniony.</p> <p>Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 kpc</a> </p> <p>Zdaniem Sądu Okręgowego powodów należy uznać za wygrywających spór nawet w w sytuacji , gdy część roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych okazała się nieuzasadniona. Sąd przy tym szczegółowo wskazał jakie elementy składowe złożyły się na przyznaną im od przerywającego banku kwotę 6 434 złote.</p> <p>Apelację od tego orzeczenia złożyła tylko strona pozwana i obejmując jej zakresem punkty I , II i IV jego sentencji , we wniosku środka odwoławczego w pierwszej kolejności domagała się zmiany objętego nim wyroku i oddalenia powództwa w całości oraz obciążenia powodów kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.</p> <p>Jako wniosek ewentualny bank sformułował żądanie uchylenia wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.</p> <p>Środek odwoławczy banku został oparty na zarzutach :</p> <p>- błędów w ustaleniach faktycznych poprzez :</p> <p>a/ przyjęcie , iż strona pozwana miała jednostronną swobodę w ustaleniu kursów przeliczenia waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie ,</p> <p>b/ ustalenie , że kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania ze skarżącym treści postanowień umownych , a poszczególne punkty umowy nie były objęte indywidualnymi negocjacjami pomiędzy stronami ,</p> <p>c/ przyjęcie , że kredytobiorcy nie byli informowani o ryzyku kursowym i funkcjonowaniu przewidzianego w umowie mechanizmu waloryzacji ,</p> <p>d/ ustaleniu , że małżonkowie <span class="anon-block">W.</span> byli zapewniani przez pracowników banku o stabilności kursu waluty szwajcarskiej ,</p> <p>e/nietrafne uznanie przez Sąd , iż postanowienia umowy podpisanej przez strony nie są dostatecznie jasne i nie pozwalają na określenie rodzaju obowiązków umownych , które kredytobiorcy na jej podstawie przyjęli na siebie, w relacji do banku , a w szczególności postanowienia waloryzacyjne nie były dostatecznie dla nich jasne,</p> <p>- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści kontrolowanego instancyjnie orzeczenia istotne znaczenie , a to :</p> <p>a/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233§1 kpc</a>, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną , które spowodowało błąd ustaleń w zakresie tego , iż</p> <p>- bank dowolnie ustalał kursy walut polskiej i franka szwajcarskiego w Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej u strony skarżącej ,</p> <p>- brak wszechstronności oceny zgromadzonego materiału doprowadził do nietrafnej konstatacji Sądu zgodnie z którą , świadczenie pieniężne ,zasądzone na rzecz małżonków <span class="anon-block">W.</span> , powinno być wyrażone w złotówkach , mimo , że kapitał udzielony powodom był określony we franku szwajcarskim ,</p> <p>- niezasadne obdarzenie wiarygodnością zeznań powodów i w konsekwencji błędne skonstatowanie przez Sąd , iż pracownik banku zapewniał kredytobiorców, iż ryzyko zmiany kursu franka szwajcarskiego do złotówki jest minimalne , w warunkach gdy po tak długim okresie czasu od podpisania umowy , powodowie nie mogli dokładnie pamiętać rzeczywistej treści tych zapewnień,</p> <p>- wybiórczą ocenę zgromadzonych dowodów , w następstwie której nietrafnie przyjął , że sposób ustalania kursów walut przez bank był dowolny ,</p> <p>b/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 1 pkt. 2)">art. 235<sup> <!-- -->2</sup> §1 pkt 2 kpc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278;art. 278 § 1)">art.278 §1 kpc</a>, wobec niezasadnego nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy wniosku strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości mimo , że dowód ten, zważywszy na postulowany zakres zadania eksperckiego, był istotny dla rozstrzygnięcia sprawy ,</p> <p>c/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 1 pkt. 2)">art. 235<sup> <!-- -->2</sup> §1 pkt 2</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227;art. 243(2))">art. 227 i 243<sup> <!-- -->2</sup> kpc</a> poprzez nie uwzględnienie wniosków banku o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, bliżej oznaczonych w tym zarzucie[ [„ Raportu dotyczącego spreadów „ oraz wydruku ze strony NBP z listą podmiotów pełniących funkcję Dealera Rynku Pieniężnego mimo , że miały doniosłe znaczenie dla oceny roszczeń zgłoszonych przez powodów,</p> <p>d/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 §1 kpc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 327(1);art. 327(1) § 1;art. 327(1) § 1 pkt. 2;art. 405)">art. 327<sup> <!-- -->1</sup> §1 pkt 2 i art. 405 kc</a> poprzez brak w skazania w motywach zaskarżonego orzeczenia podstawy prawnej , w oparciu o którą uwzględnione zostało w części roszczenie pieniężne kredytobiorców,</p> <p>- naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie lub niezastosowanie :</p> <p>1/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a> i przyjęcie , iż powodowie mają interes prawny w dochodzonym ustaleniu nieważności umowy kredytowej ,</p> <p>2/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 69;art. 69 ust. 3)">art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe</a>, w następstwie niezastosowania tego przepisu w sytuacji gdy Sąd Okręgowy uznał , że umowna klauzula waloryzacyjna ma charakter niedozwolony,</p> <p>3/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> §1 kc</a> w z z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG w zw. z art. 7 ust 1 tego aktu, poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych norm i przyjęcie , , iż postanowienia załącznika nr <span class="anon-block">(...)</span>do umowy kredytowej stron mają charakter niedozwolony mimo ,iż nie są niezgodne z dobrymi obyczajami i nie naruszają interesów powodów jako konsumentów w sposób rażący ,</p> <p>4/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1;art. 385(1) § 2)">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> §1 i 2 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 3;art. 6;art. 6 ust. 1)">art.3 i 6 ust. 1</a> Dyrektywy w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 2)">art. 358 §2 kc</a> , w brzmieniu obowiązującym od 24 stycznia 2009r poprzez nietrafne ich zastosowanie i uznanie umowy za nieważną mimo , że zaspokajała , w chwili podpisywania, interesy umowne obydwojga kredytobiorców. Podnoszona wada miała także polegać, zdaniem skarżącego na tym , iż Sąd uznał umowę za nieważną w całości mimo ,że niedozwolony charakter odnosił się potencjalnie tylko do niektórych elementów klauzuli waloryzacyjnej / przewidzianego w niej sposobu przeliczania walut polskiej i szwajcarskiej /</p> <p>5/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 2)">art. 358 §2 kc</a> , w następstwie nieprawidłowej wykładni tej normy poprzez uznanie , że oceny abuzywności postanowień takich umów jak zawarta przez skarżący bank z powodami, dokonuje się na datę jej zawarcia ,</p> <p>6/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 358;art. 358 § 2)">art. 358 §2 kc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 56)">art. 56 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 65)">65 kc</a> jako konsekwencji niezastosowania przez Sąd Okręgowy tego przepisu dla oceny roszczeń <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">A. W.</span>,</p> <p>7/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400938" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 938 (art. 24)">art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r o Narodowym Banku Polskim</a> w zw. z art. 32 tej ustawy albo też <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19360370282" title="Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe - Dz. U. z 1936 r. Nr 37, poz. 282 (art. 41)">art. 41 Prawa wekslowego</a> , wobec ich niezastosowania , w sytuacji oceny , że mechanizm waloryzacyjny przewidziany w umowie stron składa się z postanowień o niedozwolonym charakterze , w relacji bank – konsumenci,</p> <p>8/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410;art. 410 § 1)">art. 410 §1 kc</a> poprzez uznanie , że powodowie , w wykonaniu umowy zawartej przez strony, uiścili na rzecz banku kwotę 131 010, 96 zł ,</p> <p>9/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 409)">art. 409kc</a> w następstwie nie uwzględnienia tego że pieniądze zwrócone przez kredytobiorców bank już zużył i nie jest wzbogacony,</p> <p>10/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 1;art. 411 pkt. 2)">art. 411 pkt 1 i 2 kc</a> wobec uwzględnienie przez Sąd roszczenia pieniężnego powodów – [w zakresie należności głównej] mimo , że świadczenie powodów czyniło zadość zasadom współżycia społecznego , a kredytobiorcy świadczyli te środki dobrowolnie i świadomie ,</p> <p>11/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 4)">art. 411 pkt 4 kc</a> wobec niezastosowanie tego przepisu przy ocenie tego roszczenia mimo , że powodowie spłacali zobowiązanie kredytowe z zamiarem jego spłaty,</p> <p>12/ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 kc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 120)">art. 120 kc</a> w następstwie wadliwej oceny ,iż zarzut przedawnienia roszczenia pieniężnego kredytobiorców , nie jest uzasadniony mimo , iż dla jego oceny powinien mieć zastosowanie trzyletni okres przedawnienia , który upłynął przed wniesieniem pozwu,</p> <p>Powołując się na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 380)">art. 380 kpc</a> , strona pozwana domagała się przeprowadzenia przez Sąd Odwoławczy kontroli decyzji procesowej Sądu niższej instancji o oddaleniu wniosku banku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i w jej następstwie , przeprowadzenie tego dowodu na apelacyjnym etapie postępowania</p> <p>W bardzo redakcyjnie , rozbudowanych , ponad rzeczywistą potrzebę, motywach apelacji , które z uwagi na ich obszerność [ apelacja jako całość liczy trzydzieści siedem stron ] nie będą relacjonowane bank w istocie powtórzył te wszystkie argumenty, które prezentował w odpowiedzi na pozew i dalszej części postępowania rozpoznawczego przed Sądem niższej instancji.</p> <p>Przed rozpoznaniem apelacji, strona pozwana, w piśmie z dnia 9 sierpnia 2022r. złożyła , wobec roszczenia pieniężnego powodów , uwzględnionego w zaskarżonym wyroku, zarzut zatrzymania, w zakresie kwoty 141 864, 94 zł , odpowiadającej sumie wypłaconego powodom kapitału / por. k. 424-431 akt/.</p> <p>Odpowiadając na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenie banku kosztami postępowania apelacyjnego.</p> <p>W swoim stanowisku odnieśli się polemicznie do argumentacji strony przeciwnej mającej wspierać stawiane zarzuty. Sprzeciwili się także przeprowadzaniu przed Sądem II instancji opinii biegłego z zakresu bankowości uznając , że nie służy on ustaleniom doniosłym z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Domagali się także nieuwzględnienia zarzutu zatrzymania.</p> <p> <strong> <!-- -->Rozpoznając apelacje Sąd Apelacyjny rozważył : </strong> </p> <p>Środek odwoławczy strony pozwanej nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu</p> <p>Rozpoczynając jego ocenę od postawionych w nim zarzutów procesowych oraz podnoszonych nieprawidłowości w zakresie ustaleń faktycznych , wskazać na wstępie należy , iż zarzut procesowy jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.</p> <p>Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia.</p> <p>Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.</p> <p>Sąd drugiej instancji, rozpoznający sprawę na skutek apelacji, jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego.</p> <p>Oznacza to, że bez podniesienia przez skarżącego takiego zarzutu - Sad Odwoławczy nie może rozważać z urzędu- uchybień prawu procesowemu popełnionych przez Sąd pierwszej instancji, choćby miały wpływ na wynik sprawy.</p> <p>/ por. także , wskazany jedynie dla przykładu ,wyrażający również takie stanowisko, judykat Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2020r , sygn. III UK 293/19 /.</p> <p>Z kolei skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 kpc</a> i funkcjonalnie z nim powiązanego zarzutu / zarzutów / faktycznych , wymaga od strony wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.</p> <p>W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.</p> <p>Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.</p> <p>/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/</p> <p>Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować .</p> <p>Uwzględniając przedstawione generalia i przez ich pryzmat analizując ponad rzeczywistą potrzebę rozbudowaną redakcyjnie formę weryfikowanych zarzutów [ nie tylko formalnych i faktycznych ale także materialnych ] jak również uwzględniając także powołane dla ich uzasadnienia , także zbędnie rozbudowane motywy , uznać należy , że powołana motywacja , wyklucza uznanie ich za uzasadnione .</p> <p>W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi nieprawidłowościami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący bank ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , zdaniem strony apelującej, poprawnej.</p> <p>Nieprawidłowość Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją apelanta - sprawdza się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej , interpretacji jej postanowień w tym także załącznika nr <span class="anon-block">(...)</span>do umowy z dnia 28 lipca 2006r , którą skarżący uznaje za prawidłową. A w jej w świetle nie ma podstaw do uznania umowy za nieważną dla braku niedozwolonego charakteru tej części postanowień , które tak kwalifikują powodowie , a za nimi Sąd I instancji.</p> <p>Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla oparcia ich obu.</p> <p>Jedynie na marginesie i dla porządku należy dostrzec , że zarzucając błędne , niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy, ustalenie faktów , które bank wskazał we wstępnej części apelacji poświęconej zarzutom faktycznym [ wyróżnione przez Sąd Odwoławczy punkty a/-e/ ] bank opiera swoje stanowisko na własnej interpretacji wskazanych tam postanowień umowy stron albo też wyciąga korzystne dla swojego stanowiska procesowego wnioski ze sposobu postępowania kredytobiorców.</p> <p>W ramach tej argumentacji zupełnie pomija to , że decydująca dla oceny abuzywności postanowień umowy kredytowej oraz stanowiącego jej integralną część Regulaminu, jest data zawarcia umowy i bez znaczenia dla niej pozostaje to , jak faktycznie była wykonywana.</p> <p>Nie uwzględnia także ,iż potwierdzeniem niedozwolonego charakteru postanowień składających się na mechanizm przeliczeniowy / klauzulę waloryzacyjną/, jest już to , iż bank zważywszy na treść zapisów umownych miał [ chociażby potencjalną] możliwość samodzielnego , jednostronnego , bez jakiegokolwiek realnego wpływu kredytobiorców – konsumentów , kształtowania kursów waluty polskiej i szwajcarskiej i wykorzystać to uprawnienie w relacji umownej z powodami. Nie doniosłym z tego punktu widzenia wobec tego było to, czy w ramach kształtowania danych z Tabeli Kursów , która stosował, obowiązywały rynkowe dane kursowe obowiązujące na rynku międzybankowym.</p> <p>Nawet gdyby przyjąć ,że miało miejsce powiązanie kursu przeliczenia świadczeń stron - kwoty udostępnionego małżonkom <span class="anon-block">W.</span> kapitału kredytu oraz wysokości poszczególnych rat kredytowo odsetkowych , w których spłacali oni to zobowiązanie, ze średnim kursem franka szwajcarskiego publikowanym przez Narodowy Bank Polski samo przez się nie powodowało to , iż sposób ustalenia tego kursu był dla kredytobiorców - konsumentów na tyle czytelny , iż wykluczał niedozwolony charakter tego postanowienia .</p> <p>Co więcej, nie mieli oni żadnego wpływu na to , w jaki sposób wielkości wskazane w Tabeli Kursów stosowanej przez bank będą kształtowane.</p> <p>Tym samym to na nich zostało przerzucone w całości wynikające stąd ryzyko wzrostu kursu [ ryzyko walutowe ]. Ten brak wpływu wynikał także stąd , że współkształtująca, na podstawie kwestionowanych postanowień w tym w szczególności §5 umowy , ten kurs marża banku, była ustalana wyłącznie jednostronnie przez bank , zależąc li tylko od decyzji zarządu przedsiębiorcy , który stosował w relacji umownej z klientami wzorzec umowy kredytu denominowanego w walucie obcej / franku szwajcarskim/.</p> <p>Trzeba również zwrócić uwagę , że argumentacja strony pozwanej wspierająca zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów opiera się, z jednej strony , właściwie na tych samych argumentach co zarzuty faktyczne , dotyczące sposobu ustalenia przez Sąd niższej instancji w jaki sposób bank mógł kształtować kursy walut umieszczane w Tabeli Kursów, braku po stronie powodów indywidualnych negocjacji dotyczących treści poszczególnych postanowień oraz nie udzielenia im przez pracowników kredytodawcy, odpowiednio jasnych i szczegółowych informacji o ryzyku walutowym i jego skali w dłuższym okresie czasu, a za drugiej na krytyce sposobu w jaki Sąd I instancji ocenił zeznania powodów , co do uzyskania rzetelnych pouczeń w tym przedmiocie.</p> <p>Wskazując , iż argument banku , że powodowie, z uwagi na długi okres czasu, pomiędzy zeznaniami a datą podpisania umowy , nie mogli dobrze pamiętać tej części faktów , jest zupełnie nieprzekonujący , twierdzenie , że podpisali oświadczenie o zapoznaniu z ryzykiem walutowym [ załącznik nr <span class="anon-block">(...)</span> do umowy ] przy składaniu wniosku kredytowego , które było sformułowane w sposób czytelny , zrozumiałym językiem, jest niewystarczające dla potwierdzenia realizacji podnoszonego zarzutu.</p> <p>Oto bowiem samo potwierdzenie zapoznania się z dokumentami i uzyskania pewnych informacji nie oznacza , że tym samym powodowie mieli pełną , zapewnioną przez bank wiedzę o skali ryzyka walutowego związanego z możliwym przyszłym rozmiarem ich świadczenia.</p> <p>Trzeba przy tym jeszcze dodać , iż z ustaleń dokonanych w sprawie wynika , że kredytobiorcom nie przedstawiono , przygotowanej w graniach ówczesnych możliwości , a przy tym rzetelnej w zakresie danych i transparentnej; ani symulacji rozmiarów ich świadczenia w zależności od potencjalnej zmiany kursów waluty szwajcarskiej w dłuższym okresie czasu , mimo , że mieli się zobowiązać wobec banku na okres ponad 30 lat , ani też informacji o tym , jak potencjalna zmiana kursu wpłynie nie tylko na wymiar rat kapitałowo odsetkowych , które ich będą obciążać ale również jak ta zmiana wpływać będzie na ogólne saldo wzajemnych zobowiązań .</p> <p>Nie ma też racji strona skarżąca gdy upatruje realizacji omawianego zarzutu w tym , iż Sąd nie zwrócił uwagi ani nie wyciągnął dla oceny roszczenia powodów wniosków z tego , iż bank postawił do dyspozycji małżonków <span class="anon-block">W.</span> kapitał w walucie szwajcarskiej a roszczenie zwrotne zostało zasądzone w pieniądzu polskim.</p> <p>Pomijając już nawet to , że nie jest to zarzut natury procesowej ani dotyczący ustaleń , uznając go już z tej przyczyny za chybiony , wystarczy wskazać , iż powodom potrzebne były złotówki na zakup lokalu mieszkalnego w <span class="anon-block">M.</span>. Otrzymali od banku pieniądz polski i w tej tylko walucie spłacali na rzecz strony przeciwnej swoje zobowiązanie w formie rat kredytowo - odsetkowych . Toteż zwrotne świadczenie pieniężne Sąd niższej instancji prawidłowo określił w złotym ,a nie we franku szwajcarskim.</p> <p>Nie ma racji bank gdy podnosi kolejny zarzut procesowy , naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 §1 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 327(1);art. 327(1) § 1;art. 327(1) § 1 pkt. 2;art. 327(1) § 1 pkt. 405)">art. 327 <sup> <!-- -->1</sup>§1 pkt 2 oraz 405 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410)">410 kc.</a> </p> <p>Do naruszenia tej normy w sposób opisany przez bank nie doszło dlatego , że była oczywistą kwalifikacja tego świadczenia powodów spełnionego na rzecz strony przeciwnej w wykonaniu umowy ,jako nienależnego w warunkach , gdy Sąd I instancji ustalił , że jego podstawa - umowa kredytowa z dnia 28 lipca 2006r jest ab initio nieważna.</p> <p>Chybione są też pozostałe zarzuty procesowe strony pozwanej, kwestionujące nie uwzględnienie przez Sąd I instancji jej wniosków o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego z zakresu bankowości oraz z dokumentów wskazanych bliżej przez bank w zarzucie.</p> <p>Przy przyjętym stanowisku prawnym służącym merytorycznej ocenie roszczeń dochodzonych w postępowaniu przez kredytobiorców , która zdaniem Sądu Odwoławczego jest poprawna , prowadzenie tych dowodów było zbędne dla dokonania ustaleń doniosłych dla rozstrzygnięcia .</p> <p>Dlatego też Sąd II instancji, podzielając ocenę Sądu niższej instancji w zakresie zbędności prowadzenia dowodu z opinii biegłego , ponowiony w postępowaniu odwoławczym wniosek o tę opinię oddalił , stając na stanowisku , iż , w tych okolicznościach , jest to żądanie spóźnione, w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 381)">art. 381 kpc</a> </p> <p>Uznanie , że żaden z zarzutów procesowych i dotyczących ustaleń , na których opiera się konstrukcja apelacji <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> nie jest uzasadniony ma ten skutek , iż ustalenia te jako poprawne , Sąd Odwoławczy przyjmuje za własne.</p> <p>W odwołaniu się do nich , nie można podzielić także żadnego ze sformułowanych przez stronę pozwaną zarzutów materialnych.</p> <p>Chybiony jest , postawiony w ich ramach zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a>, wobec niezasadnego , zdaniem skarżącego, uznania przez Sąd , że powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy z 28 lipca 2006r.</p> <p>Nie można zgodzić się z apelującym, iż przysługujące małżonkom <span class="anon-block">W.</span> roszczenie o zwrot kwot uiszczonych na rzecz banku tytułem spłat rat kredytu, zapewnia im , w relacji umownej z bankiem, odpowiednią , a przy tym kompleksową i wystarczającą dla ich sfery prawnej , ochrony.</p> <p>Zauważyć należy, że umowa kredytu zawarta została między stronami na ponad trzydzieści lat. Ewentualne uwzględnienie powództwa o zapłatę nie usunęłoby stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych jak chociażby hipotek ustanowionych na zakupionej nieruchomości w <span class="anon-block">M.</span> . Bez uznania umowy za nieważną ze skutkiem ex tunc , strona pozwana mogłaby potencjalnie skorzystać z ustanowionych na swoją rzecz zabezpieczeń spłaty zobowiązania kredytowego.</p> <p>W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że powód zachowuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego mu powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niemu takiego powództwa przez stronę przeciwną, na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze takiego powództwa nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne.</p> <p>W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną powoda i zapobiec także na przyszłość możliwym sporom, a tym samym w pełny sposób zaspokoić jego interes prawny.</p> <p>/ por bliżej wskazane jedynie przykładowo orzeczenia SN z dnia 30.10.1990 r. I CR 649/90, z 27.01.2004 r. II CK 387/02, z 2.07.2015 r. V CSK 640/14- wszystkie powołane za zbiorem Legalis/.</p> <p>Przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> </a> i następnych <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a> dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy.</p> <p>Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień Dyrektywy nr 93/13/ EWG , w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu Dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej</p> <p>/por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./.</p> <p>Przewidziana przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1;art. 385(1) § 2)">art. 385<sup> <!-- -->1 </sup>§ 1 i 2 kc</a>, sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej 58 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kc.</a> </p> <p>Trzeba przy tym dodać że regulacja odnosząca się do umów z konsumentem nie przewiduje możliwości oceny, czy przedsiębiorca, bez niedozwolonych postanowień, zawarłby określoną umowę. Bezskuteczność klauzuli umownej oznacza, że , co do zasady, ma on obowiązek wykonania umowy pomimo tego, że została z niego usunięta niedozwolona klauzula.</p> <p>W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. Co więcej ,może również zrezygnować z przysługującej mu ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami umowy, co spowoduje , że to on decydował będzie o tym, czy jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Zatem normę 385<sup> <!-- -->1</sup> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a> należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej jaką jest <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1;art. 58 § 2)">art. 58 §1 i 2 kc.</a> </p> <p>Trzeba przy tym , już tylko dla porządku wskazać , iż Sąd I instancji nie stosował dla oceny prawnej roszczeń powodów normy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 §1 kc</a> w konsekwencji , tym bardziej , apelacyjny zarzut naruszenia tej normy , w związku z powołanymi przez bank przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 ()">prawa bankowego</a> w sposób wskazywany w motywach zarzutu nie mógł zostać oceniony jak trafny.</p> <p>Odpierając jako nieuzasadnione te zarzuty materialne strony pozwanej , które zbudowane są na różnych konfiguracjach normy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1;art. 385(1) § 2)">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> §1 i 2 kc</a> w związku z innymi normami kodeksowymi oraz wskazywanymi przez apelanta przepisami Dyrektywy 93/13/ EWG powiedzieć należy , iż to ten właśnie mechanizm przeliczeniowy / klauzula waloryzacyjna / , na zastosowanie której powodowie jako klienci – konsumenci w relacji umownej ze stroną pozwaną – przedsiębiorcą - nie miał żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie stosowanego przez siebie wzorca umownego, ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy [w złotówkach ] , zostało ówcześnie małżonkom <span class="anon-block">W.</span> udostępnione przez bank. On także determinował to , w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe, także płacone przez konsumentów w złotych , wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego.</p> <p>Taki charakter tych postanowień umowy z dnia 28 lipca 2006r , które złożyły się na klauzulę waloryzacyjną prowadzi do nieważności umowy jako całości albowiem nie może ona nadal funkcjonować , w warunkach uznania ich za nie wiążące powodów .</p> <p>Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami uzgodnione indywidualnie.</p> <p>W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powodowie dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez silniejszą stronę stosunku zobowiązaniowego.</p> <p>Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści klauzuli, której niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.</p> <p>Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia konkretnego postanowienia, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na jego treść , chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.</p> <p>/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn. akt IV CSK 443/18/.</p> <p>Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z 28 lipca 2006r nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.</p> <p>W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">A. W.</span> postanowienia umowne dotyczyły, wbrew stanowisku apelacyjnemu banku - świadczenia głównego stron.</p> <p>Po wahaniach w orzecznictwie sądowym, ostatecznie zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego w kredytach denominowanych/ i indeksowanych do waluty obcej/ .</p> <p>/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18./</p> <p>Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez nich wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.</p> <p>Wobec powyższego poddanie ich kontroli pod kątem abuzywności było możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> § 1</a> zd. drugie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a>) a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13/ EWG.</p> <p>Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.</p> <p>Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy kredytobiorcy mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na ich rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres ponad trzydziestu lat.</p> <p>W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy, możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego zobowiązanych wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów , stosowanej przez poprzednika prawnego strony pozwanej .</p> <p>Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej decyzji banku. Klienci nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość . Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej nie został w umowie stron spełniony.</p> <p>/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17/.</p> <p>Okoliczności ustalone w postepowaniu nie pozwalają na potwierdzenie , iż kredytobiorcy zostali przed podpisaniem umowy w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego . Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony poprzez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego kredytobiorców. Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego, nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.</p> <p>/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 /.</p> <p>Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385<sup> <!-- -->1</sup> §1 k.c.</a> nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.</p> <p>/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18/</p> <p>Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej, chociażby potencjalnej , według oceny na datę podpisywania umowy, decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.</p> <p>/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18/.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy z 28 lipca 2006r. w zakresie ryzyka walutowego oraz określających wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone.</p> <p>Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była i jak długo wykonywana i jak , po jej podpisaniu, zmieniała się jej treść.</p> <p>Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy</p> <p>/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17/.</p> <p>Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.</p> <p>W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko powodów było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami, na co wskazywał też Sąd I instancji , w motywach kontrolowanego instancyjnie orzeczenia.</p> <p>Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsumenci - kredytobiorcy mieli otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie - uzyskali od banku złotówki po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz spełnić na rzecz banku w ramach umowy kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej , w odwołaniu się do kursu sprzedaży tej waluty przez bank , wedle którego przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu powodów wobec banku.</p> <p>Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.</p> <p>Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.</p> <p>Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w 2006r było zawarcie umowy kredytu denominowanego w walucie obcej , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych a także kredytach denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej.</p> <p>Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty , takiemu zamiarowi , w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć ,że tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.</p> <p>Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek ,iż tego rodzaju zabiegi , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy przy wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych na sięgniecie po które starała się wskazywać w czasie trwania postępowania rozpoznawczego strona pozwana i na braku aprobaty dla nich przez Sąd Okręgowy , buduje część materialnych zarzutów apelacyjnych są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej stanowisku procesowym powodów - niedopuszczalne , skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy , iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.</p> <p>Stąd też zarzuty materialne naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 69;art. 69 ust. 3)">art. 69 ust.3 ustawy Prawo bankowe</a> , <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 24)">art. 24</a> w zw z art. 32 ustawy O Narodowym Banku Polskim czy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19360370282" title="Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe - Dz. U. z 1936 r. Nr 37, poz. 282 (art. 41)">art. 41 Prawa wekslowego</a> , nie mogą zostać ocenione jako uzasadnione.</p> <p>Dodać jeszcze należy , iż nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem w jakim zobowiązanie kredytowe było przez konsumentów wówczas zaciągane. <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">A. W.</span> chcieli otrzymać od banku nie walutę obcą ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem na zakup nieruchomości w <span class="anon-block">M.</span>.</p> <p>Nie można też nie dostrzec , iż eliminacja postanowienia umownego ocenionego jako niedozwolone może dotyczyć go w całości, a nie jedynie w części [ jak zdaje się przyjmować strona skarżąca na którym to założeniu opiera się pogląd banku o możliwości utrzymania umowy jako nadal obowiązującej , przy potraktowaniu mechanizmu przeliczeniowego jako części klauzuli waloryzacyjnej.</p> <p>Nietrafne są też pozostałe zarzuty materialne.</p> <p>Sąd Odwoławczy podziela w tym zakresie argumentacje powodów zawartą w odpowiedzi na apelację i powtarzanie jej w tym miejscu nie jest celowe.</p> <p>Wystarczy wskazać , że w warunkach gdy umowa stanowiąca podstawę świadczeń pieniężnych , spełnionych przez powodów , okazała się być od początku nieważna , od początku też świadczenia te nie miały podstawy prawnej. Były zatem nienależne w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410)">art. 410 kc.</a> I jako takie podlegały zwrotowi na rzecz małżonków <span class="anon-block">W.</span>.</p> <p>/por. także , wskazane jedynie dla przykładu , judykaty SN z 16 lutego 2021r , sygn. III CZP 11/20 oraz z 4 kwietnia 2019, sygn. III CSK 159/17 , obydwa powołane za zbiorem Legalis / .</p> <p>Bank nie dowiódł w postępowaniu , że zużył środki przekazane przez powodów w wykonaniu zobowiązania kredytowego , stąd jego twierdzenie , iż z tego powodu żądanie zapłaty powinno zostać oddalone jest dowolne .</p> <p>Podobnie nieuzasadnionym jak zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 2)">art. 411 pkt 2 kc</a> poprzez jego niezastosowanie . Norma ta w odniesieniu do roszczenia zwrotnego powodów , z uwagi na zupełnie inny cel , który ma realizować , nie ma zastosowania. Podobnie rzecz się ma z zarzutami naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 1;art. 411 pkt. 411;art. 411 pkt. 4)">art. 411pkt 1 oraz 411 pkt 4 kc</a> albowiem dotyczą one zniesienia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego w innych sytuacjach niż ta , która ma miejsce w relacji kredytobiorca – konsument - bank , po ustaleniu , że podstawa świadczenia po jego stronie ab initio nie istniała.</p> <p>Nie jest również uzasadnionym zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 kc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 120)">art. 120kc.</a>, w następstwie nie podzielenia przez Sąd I instancji zarzutu przedawnienia roszczeń pieniężnych powodów , podniesionego przez stronę skarżącą .</p> <p>Odwołując się do, podzielanego przez Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę , stanowiska SN , zawartego w uchwałach z 16 lutego 2021, sygn. III CZP 11/20 oraz z 7 maja 2021, sygn. III CZP 6/21 / powołane za zbiorem Lex / , Sąd Odwoławczy uznaje ,że w sytuacji , gdy wymagalność tego roszczenia kredytobiorców należy utożsamić z datą ich stanowczego – znanego drugiej stronie sporu- stanowiska co do dalszego obowiązywania umowy , w warunkach abuzywności części jej postanowień , zarzut banku trafnie nie został przez Sąd niższej instancji podzielony.</p> <p>Nie ma też racji strona pozwana podnosząc zarzut zatrzymania.</p> <p>Przyznając , że w tej materii stanowisko także Sądu Najwyższego , wypowiadane na tle rozstrzygania tzw. spraw frankowych było zmienne , to po ostatnich orzeczeniach TSUE , należy uznać za prawidłowe to, jakie SN wypowiedział w podzielanym przez Sąd II instancji judykacie z 31 lipca <span class="anon-block"> (...)</span> , sygn. I CSK 1451/23 ,/ powołanym, za zbiorem Lex/ , a zgodnie z którym , w warunkach gdy bank ma możliwość dokonania z pretensją finansową powodów jako kredytobiorców , potracenia własnej wierzytelności o tym samym charakterze, zarzut zatrzymania nie może zostać przezeń skutecznie podniesiony. Nie wpływa zatem w żaden sposób na ocenę apelacyjną wyroku objętego kontrolą odwoławczą .</p> <p>Z podanych przyczyn, w uznaniu apelacji banku za nieuzasadnioną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>.</p> <p>Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego , Sąd II instancji, stosując <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 §1 i 3 kpc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1 kpc</a> i wynikającą z tej normy , dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy , obciążył nimi przerywający bank.</p> <p>Kwota należna wygrywającym powodom , biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną w apelacji , odpowiada wynagrodzeniu zastępującego ich pełnomocnika - adwokata. Jej wysokość została ustalona na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98 § 2;art. 98 § 2 pkt. 6)">§2 pkt 6</a> w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015r [ DzU z 2015 poz. 1800]. Należność ta , zasądzona na rzecz powodów jako małżonków łącznie , została przyznana wraz z odsetkami o których Sąd Apelacyjny był obowiązany orzec z urzędu , na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1))">art. 98 §1<sup> <!-- -->1</sup> kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1 kpc</a>.</p> </div>