VI Ka 1040/15

<p> <strong> <!-- -->Sygnatura akt VI Ka 1040/15</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia<strong> <!-- --> 22 grudnia 2015</strong> r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:</p> <p>Przewodniczący SSO Kazimierz Cieślikowski</p> <p>Sędziowie SSO Arkadiusz Łata (spr.)</p> <p>SSO Grzegorz Kiepura</p> <p>Protokolant Aleksandra Studniarz</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r.</p> <p>przy udziale Elżbiety Ziębińskiej</p> <p>Prokuratora Prokuratury Okręgowej</p> <p>sprawy <strong> <!-- -->skazanego <span class="anon-block">M. Ś.</span> syna <span class="anon-block">G.</span> i <span class="anon-block">A.</span>, </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">Z.</span>,</strong> </p> <p>w przedmiocie wydania wyroku łącznego</p> <p>na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu</p> <p>z dnia 18 września 2015 r. sygnatura akt VII K 1025/14</p> <p>na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 437)">art. 437 kpk</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438)">art. 438 kpk</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 440)">art. 440 kpk</a> </p> <p>uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania.</p> <p>VI Ka 1040/15</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Sąd Okręgowy stwierdził, co następuje.</p> <p>Apelacja prokuratora okazała się skuteczna o tyle, iż w następstwie jej wywiedzenia należało – przy zastosowaniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 440)">art. 440 kpk</a> – uchylić zaskarżony wyrok łączny i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zabrzu.</p> <p>Na wstępie jednak określić należało w związku z wejściem w życie z dniem 1 lipca 2015 r. głębokich zmian w ustawodawstwie karnym – jakie przepisy materialne znajdą zastosowanie w badanym przypadku. I tak, stosownie do uregulowania przepisu art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z dnia 20 marca 2015 r., poz. 396) przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (rozdział 9)">rozdziału IX Kodeksu karnego</a> (dotyczącego właśnie problematyki zbiegu przestępstw oraz łączenia kar i środków karnych) w brzmieniu nadanym powyższą ustawą, nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia jej w życie, chyba że zachodzi potrzeba wymierzenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia jej w życie.</p> <p>W rozpatrywanej sprawie wszystkie wyroki „jednostkowe zapadły i uprawomocniły się przed datą 1 lipca 2015 r., a tym samym prawidłowość rozstrzygnięć Sądu I instancji potrzeba było kontrolować na gruncie przepisów obowiązujących przed wspomnianą nowelizacją.</p> <p>Przechodząc zatem do meritum, Sąd orzekający prawidłowo ustalił, iż w zbiegu pozostawały przestępstwa, których dotyczyły prawomocne wyroki Sądu Rejonowego w Zabrzu wymienione w punktach: I, II, III i VI części wstępnej zaskarżonego wyroku łącznego i tak odpowiednio:</p> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p>z dnia 26 kwietnia 2011 r. – sygn. akt VII K 2235/10;</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>z dnia 22 czerwca 2011 r. – sygn. akt VII K 354/11;</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>z dnia 25 października 2011 r. – sygn. akt VII K 556/11;</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>z dnia 18 lipca 2012 r. – sygn. akt VII K 325/12 (nie 352/12 – jak w wyroku łącznym i jego uzasadnieniu błędnie podawał Sąd jurysdykcyjny, vide: k-48).</p> </dd> </dl> <p>Wszystkie zbiegające się występki popełnione bowiem zostały przed dniem 26 kwietnia 2011 r., kiedy to wydany został wyrok w sprawie o sygn. akt VII K 2235/10 będący chronologicznie pierwszym zapadłym w przedmiotowej sprawie orzeczeniem wyznaczającym granice czasowe zbiegu realnego.</p> <p>Zaskarżonym wyrokiem łącznym Sąd I instancji dokonał połączenia kar pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym (wymierzonych wyrokami z punktów: I, II i III części wstępnej) oraz kary pozbawienia wolności orzeczonej z dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia jej wykonania (wyrok z pkt. VI części wstępnej) i ukształtował karę łączną jak karę również typu bezwzględnego.</p> <p>W zakresie określenia zbiegu przestępstw oraz wskazania kar podlegających łączeniu rozstrzygnięcie Sądu merytorycznego nie jest niestety wolne od wątpliwości. Dotyczą one „cząstkowego” skazania za popełniony dnia 30 listopada 2009 r. czyn z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 3)">art. 286 § 3 kk</a> – prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 5 czerwca 2012 r. – sygn. akt XI K 88/12 (pkt. V części wstępnej wyroku łącznego).</p> <p>Występek ów – jak wspomniano – miał miejsce przed datą 26 kwietnia 2011 r., gdy zapadł pierwszy chronologicznie wyrok zakreślający ramy czasowe zbiegu. Tym samym mieścił się w jego granicach. Na moment wyrokowania w instancji rozpoznawczej ewidentnie nie doszło jeszcze do zatarcia powyższego skazania. Orzeczenie Sądu Rejonowego w Sosnowcu uprawomocniło się z dniem 4 lipca 2012 r. (vide: k-65). Trzyletni okres próby związany z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności upłynął, co prawda 4 lipca 2015 r., lecz koniec dalszych wymaganych przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 76;art. 76 § 1)">art. 76 § 1 kk</a> – sześciu miesięcy przypadał dopiero w dacie 4 stycznia 2016 r.</p> <p>Rozważenie i rozstrzygnięcie, czy kara wymierzona przez Sąd Rejonowy w Sosnowcu podlegała łączeniu było zatem w pełni aktualne. Sąd I instancji umorzył natomiast – w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 572)">art. 572 kpk</a> – postępowanie o objęcie tejże kary wyrokiem łącznym, lecz w najmniejszym stopniu nie wytłumaczył na piśmie przyczyn i powodów takiego stanowiska.</p> <p>Powyższa problematyka zachowywała aktualność również w chwili zapadnięcia wyroku Sądu odwoławczego. Należało przeto zwrócić i na nią uwagę. Upływ dalszych sześciu miesięcy od zakończenia okresu próby bez wątpienia nastąpi do czasu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, lecz ocen wymagać będzie zagadnienie zatarcia wspomnianego skazania i w efekcie podlegania łączeniu kary orzeczonej omawianym wyrokiem „cząstkowym”.</p> <p>Sąd orzekający nadto jakby nie dostrzegł zmian ustawodawczych w sferze uregulowań dotyczących kary łącznej i wyroku łącznego, jakie weszły w życie z dniem 8 czerwca 2010 r. (vide: Dz. U. Nr 26, poz. 1589), a to poprzez wprowadzenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 89;art. 89 § 1 a)">art. 89 § 1 a kk</a> oraz odmienne brzmienie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 89;art. 89 § 1)">art. 89 § 1 kk</a>.</p> <p>Do tej bowiem daty w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i bez warunkowego jej zawieszenia – orzeczenie kary bezwarunkowego zawieszenia w wyroku łącznym nie było dopuszczalne (vide: np. uchwała SN z dnia 27 marca 2001 r. – I KZP 2/01, OSNKW 2001, Nr 5-6, poz. 41).</p> <p>Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 89;art. 89 § 1)">art. 89 § 1 kk</a> przewidywał tym samym i dopuszczał możliwość wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności w oparciu o „jednostkowe” kary pozbawienia wolności ukształtowane jako bezwzględne oraz orzeczone z dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia ich wykonania – pod warunkiem spełnienia przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 69)">art. 69 kk</a>. Ten ostatni wymóg wprowadzony został do wspomnianego wyżej artykułu właśnie nowelizacją obowiązującą od dnia 8 czerwca 2010 r.</p> <p>Z kolei w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 89;art. 89 § 1 a)">art. 89 § 1 a kk</a> zawarto możliwość orzekania w wyroku łącznym bezwzględnej kary pozbawienia wolności w przypadku łączenia kar „cząstkowych” pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, jak również w następstwie połączenia „jednostkowych” kar bezwzględnych tego rodzaju z karami, których wykonanie zostało warunkowo zawieszone, co jest mniej korzystne dla skazanych aniżeli na gruncie poprzedniego stanu prawnego.</p> <p>Kara łączna stanowi natomiast instytucję prawa karnego materialnego, toteż w podobnej sytuacji winny mieć zastosowanie reguły intertemporalne określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 4;art. 4 § 1)">art. 4 § 1 kk</a>, a mianowicie iż jeżeli w czasie orzekania obowiązuje inna ustawa niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy zastosować ustawę obowiązującą poprzednio jeżeli jest dla sprawcy względniejsza.</p> <p>Gdy zatem zachodzi sytuacja łączenia kar wymierzonych za czyny popełnione przed i po omawianej nowelizacji, to właśnie ze względu na materialnoprawny charakter norm z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 89;art. 89 § 1)">art. 89 § 1 kk</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 89;art. 89 § 1 a)">art. 89 § 1 a kk</a> należy mieć na uwadze zasady intertemporalne (vide: np. wyroki SN: z dnia 5 kwietnia 2013 r. – IV KK 401/12, LEX nr 1308161 i z dnia 22 maja 2013 r. – IV KK 138/13, LEX nr 1504810).</p> <p>W badanym przypadku natomiast cały szereg przestępstw objętych skazaniami „jednostkowymi” popełniony został jeszcze przed datą 8 czerwca 2010 r. (vide: wyroki opisane w punktach: I, II, III części wstępnej wyroku łącznego), zaś Sąd jurysdykcyjny w ogóle zagadnienia intertemporalności nie rozważał i w żaden sposób nie dał im wyrazu w pisemnych motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. W konsekwencji nie wiadomo, jaką wersję przepisów o karze łącznej zastosował.</p> <p>Pisemne uzasadnienie wyroku łącznego nie zawiera również jakichkolwiek ustaleń i ocen w zakresie problematyki przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 69)">art. 69 kk</a> oraz możliwości warunkowego zawieszenia wykonania łącznej kary pozbawienia wolności w sytuacji, gdy w przypadku jednego ze skazań „cząstkowych” wspomniane dobrodziejstwo ustawowe było zastosowane (vide: pkt VI części wstępnej przedmiotowego wyroku łącznego). W efekcie nie jest jasne, czy tematyka ta znalazła się w polu widzenia Sądu Rejonowego.</p> <p>Po trzecie wreszcie – na co słusznie zwraca uwagę skarżący – Sąd I instancji zaniechał elementarnej w przypadku wydawania wyroku łącznego czynności, a to w postaci ustalenia i oceny stopnia przedmiotowych oraz podmiotowych związków pomiędzy zbiegającymi się przestępstwami. Tymczasem wskazane ustalenia oraz oceny w powiązaniu z czynnikami natury prognostycznej stanowią podstawowe (i w praktyce – jedyne) kryterium wedle którego kształtowana jest kara łączna. Wybór metody wymierzenia kary łącznej nie został przeto w żaden sposób umotywowany. Powyższe ustalenia i oceny zastąpione zaś zostały jedynie rozważaniem skutków wymierzenia kary łącznej w określonej wysokości w kontekście okoliczności wykonalności dalszej jeszcze – stosunkowo surowej kary izolacyjnej, która łączeniu nie podlegała.</p> <p>Podobnego typu dywagacje w oczywisty sposób nie wystarczały.</p> <p>Wszystko powyższe spowodowało, iż zaskarżony wyrok ostać się nie mógł i uległ uchyleniu według klauzuli z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 440)">art. 440 kpk</a>.</p> <p>Dodatkowo jedynie należy zauważyć, że Sąd Rejonowy nie rozstrzygnął wniosku skazanego o doprowadzenie na rozprawę, choć w materii tej winno było zapaść stosowne postanowienie.</p> <p>Sygnalizowane braki były z kolei takiego rodzaju, iż w praktyce wymagały ponownego przeprowadzenia postępowania o wydanie wyroku łącznego w całości.</p> <p>Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd orzekający winien zatem rozważyć i rozstrzygnąć, czy czyn objęty skazaniem przedstawionym w pkt. V części wstępnej wyroku łącznego będzie wchodzić w skład ustalonego w sprawie zbiegu przestępstw, rozważyć i rozstrzygnąć kwestie intertemporalne, a następnie wybrać adekwatną do okoliczności badanego przypadku metodę orzeczenia kary łącznej bazując na wszechstronnej i szczegółowej analizie stopnia oraz zakresu związków przedmiotowo-podmiotowych pomiędzy zbiegającymi się występkami z uwzględnieniem elementów prognostycznych. Swym ustaleniom oraz ocenom dla jednoznacznie i szczegółowo wyraz na piśmie (oczywiście w wypadku konieczności sporządzenia pisemnego uzasadnienia).</p> <p>Zwróci też uwagę na potrzebę formalnego rozstrzygnięcia wniosku skazanego o doprowadzenie na rozprawę, a nadto powoływania w dyspozycji wyroku właściwych przepisów będących rzeczywistą podstawą prawną rozstrzygnięcia. Uwzględni też wszystkie inne uwagi Sądu Okręgowego.</p> <p>Nie przesądzając w niczym końcowego orzeczenia zawyrokowano jak wyżej.</p> </div>