I Ca 267/24

<p>Sygn. akt I 1 Ca 267/24</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy we Włocławku w punkcie 1 ustalił kontakty bezpośrednie <span class="anon-block">A. N. (1)</span> z córką <span class="anon-block">A. N. (2)</span> poza jej miejscem zamieszkania w co drugi czwartek miesiąca od godziny 16 do godziny 20 (lit. a) oraz w co drugą niedzielę miesiąca w godzinach od 11 do 18 (lit. b), a także kontakty okazjonalne i świąteczne (lit. c-f) ustalając, że ojciec będzie odbierał i odprowadzał córkę po kontakcie do jej miejsca zamieszkania i w pozostałej części oddalił wnioski o ustalenie kontaktów (pkt 2 i 3). Oddalił też wniosek <span class="anon-block">A. P. (1)</span> o ograniczenie władzy rodzicielskiej <span class="anon-block">A. N. (1)</span> nad małoletnią (pkt 4). Zezwolił nadto matce na zmianę nazwiska córki <span class="anon-block">A. N. (2)</span>, <span class="anon-block">ur. (...)</span> we <span class="anon-block">W.</span> <br/>z <span class="anon-block"> (...)</span> na <span class="anon-block"> (...)</span> zastępując tym zgodę ojca (pkt 5). Jednocześnie zobowiązał <span class="anon-block">A. N. (1)</span> do podjęcia terapii z zakresu poradnictwa psychologicznego odnośnie poszerzania świadomości o trudnościach funkcjonowania dziecka w sytuacji rozpadu pierwotnej rodziny oraz wypracowania zasad komunikacji w wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad dzieckiem zastrzegając, że pierwsze spotkanie powinno się odbyć <br/>w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia oraz do przesyłania co 6 miesięcy sprawozdania z realizacji obowiązku (pkt 6). Orzekł nadto o kosztach postępowania (pkt 7).</p> <p>Apelację od powyższego postanowienia wniósł <span class="anon-block">A. N. (1)</span> i zaskarżył je w części, tj. w punkcie la w zakresie, w jakim Sąd ustalił kontakty z małoletnią <span class="anon-block">A.</span> <br/>w każdy co drugi czwartek miesiąca, a także w punkcie 5 i 6. Wydanemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:</p> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wyprowadzenie błędnych wniosków z dowodów w postaci zeznań <span class="anon-block">A. N. (1)</span>, polegających na uznaniu, że zmiana nazwiska jest zgodna z dobrem córki oraz że zachodzą przesłanki do tego aby ojciec podjął terapię w zakresie wskazanym w postanowieniu, jak również do uznania że możliwa jest realizacja przez niego kontaktów w co drugi czwartek,</p> </dd> </dl> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wyprowadzenie błędnych wniosków z dowodu w postaci zeznań <span class="anon-block">A. P. (1)</span>, <span class="anon-block">E. K.</span>, <span class="anon-block">P. P.</span>, <span class="anon-block">H. N.</span>, a także <span class="anon-block">B. L.</span> (aktualnie <span class="anon-block">N.</span>) polegających na uznaniu, że zmiana nazwiska jest zgodna z dobrem małoletniej, jak również, że zachodzą przesłanki do tego aby <span class="anon-block">A. N. (1)</span> podjął terapię,</p> </dd> </dl> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wyprowadzenie błędnego wniosku z dowodu w postaci opinii OZSS oraz z odniesienia biegłych do zarzutów do opinii OZSS z 16.01.2024 r. uznając je za stanowiące istotną wartość dowodową, podczas gdy Sąd pominął wniosek wnioskodawcy o uzupełnienie opinii poprzez przesłuchanie specjalistów OZSS, co w konsekwencji doprowadziło do błędu <br/>w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i uznaniu przez Sąd <br/>I instancji, że:</p> </dd> </dl> <p>a)  <span class="anon-block">A.</span> prezentuje negatywne postawy emocjonalne wobec ojca, ten nie przejawiał zainteresowania jej osobą, nie zaspokajał i nie zaspokaja jej potrzeb emocjonalnych,</p> <p>b)  małoletnia chce spotykać się z ojcem pod warunkiem dokonania przez niego zmian w zachowaniu dotyczących samego przebiegu kontaktów, jak i zwiększenia zainteresowania jej osobą,</p> <p>c)  małoletnia krytycznie wypowiada się na temat dotychczasowych kontaktów z ojcem, co ma swoje podłoże w jej osobistych doświadczeniach,</p> <p>d)  <span class="anon-block">A. N. (1)</span> prezentuje przeciętny poziom kompetencji rodzicielskich, które należy traktować jako wizerunkowe deklaracje,</p> <p>e)  ojciec prezentuje obniżony poziom krytycyzmu wobec własnego postępowania oraz skutków własnych działań, co wymaga od niego przepracowania i zmiany postaw w tym zakresie celem podjęcia i realizacji dalszych dostępnych pozytywnych form kontaktów,</p> <p>f)  postawa małoletniej oraz poczucie bycia pełnoprawnym członkiem rodziny implikują potrzebę zmiany nazwiska na nazwisko ojczyma, pozwoli to <span class="anon-block">A.</span> na realizację <br/>i poczucia bycia pełnoprawnym członkiem rodziny,</p> <p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1)">art. 235^{<!-- -->2} § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 286)">art. 286 k.p.c.</a> poprzez nieuzasadnione pominięcie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z ustnego uzupełnienie opinii OZSS, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy.</p> <p>W oparciu o powyższe zarzuty <span class="anon-block">A. N. (1)</span> wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia: w punkcie 1 poprzez ustalenie jego kontaktów z małoletnią w okresach <br/>3-tygodniowych w ten sposób, że ojciec będzie realizował kontakty w każdy pierwszy i trzeci czwartek danego okresu, a następnie będzie jeden czwartek przerwy w kontaktach. Domagał się też dodania zastrzeżenia, że w przypadku braku możliwości realizacji kontaktu z powodu choroby dziecka lub innej zależnej od małoletniej przyczyny będzie miał możliwość wskazania zamiennego terminu jego kontaktu z córką w takim samym wymiarze jak kontakt, do którego realizacji nie doszło, który winien być zrealizowany w terminie od 14 do 30 dni od dnia ustania przyczyny niezrealizowania pierwotnego kontaktu. Modyfikując w trakcie postępowania apelacyjnego swe w tym zakresie stanowisko wniósł o dodanie zastrzeżenia, <br/>że dodatkowy termin kontaktu zamiennego będzie uzgodniony wspólnie przez rodziców, a nie ustalony w drodze jednostronnego wskazania przez ojca. Domagał się również zmiany zaskarżonego postanowienia w puncie 5 poprzez oddalenie wniosku <span class="anon-block">A. P. (1)</span> o zmianę nazwiska małoletniej, a także w punkcie 6 poprzez uchylenie obowiązku poddania się terapii.</p> <p> <span class="anon-block">A. P. (1)</span> (obecnie <span class="anon-block">P.</span>) wniosła o uwzględnienie środka odwoławczego w części dotyczącej punktu 1a postanowienia zgodnie z sugestią skarżącego, ale bez dodania zastrzeżenia, zaś w pozostałej części wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja <span class="anon-block">A. N. (1)</span> okazała się częściowo zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego postanowienia w kierunku zgodnym z niektórymi jej wnioskami. Natomiast w pozostałym zakresie podlegała ona oddaleniu jako pozbawiona uzasadnionych podstaw.</p> <p>Przede wszystkim należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy dokonał w sprawie właściwych i przydatnych dla jej rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. Poprzedził je również prawidłową oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie przekroczyła granic określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> Ustalenia te Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje <br/>za własne, czyniąc je zarazem podstawą własnego orzekania.</p> <p>Jednocześnie mając na uwadze, że Sąd II instancji jako Sąd merytoryczny ma obowiązek poczynić własne ustalenia faktyczne, Sąd Okręgowy na etapie postępowania apelacyjnego uzupełnił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia o ustalenie dotyczące bezspornej okoliczności zaistniałej już po wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Mianowicie w październiku 2024 roku matka małoletniej <span class="anon-block">A. P. (2)</span> <span class="anon-block">K.</span>-<span class="anon-block">P.</span> zmieniła nazwisko na jednoczłonowe i obecnie nazywa się <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>Ponadto Sąd Rejonowy postanowieniem z 15.04.2024 r. słusznie pominął dowód <br/>z ustnej opinii uzupełniającej biegłych OZSS jako zmierzający wyłącznie do przedłużenia postępowania. Należy wskazać, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by podważać walor dowodowy - rzetelność, stanowczość, spójność i logiczność sporządzonej w sprawie opinii biegłych OZSS z 13.11.2023 r. W żadnym wypadku nie można mówić, by oceniana wraz z jej pisemnym wyjaśnieniem z 16.01.2024 r. była pozbawiona „istotnej wartości dowodowej” <br/>z tego tylko powodu, że Sąd pominął wniosek o dopuszczenie dowodu z ustnej opinii uzupełniającej biegłych OZSS. Ponadto w reakcji na zastrzeżenia wnioskodawcy biegli OZSS w pisemnych wyjaśnieniach z 16.01.2024 r. rzeczowo odnieśli się do zarzutów <span class="anon-block">A. N. (1)</span>. W tej sytuacji - skoro biegli dość szczegółowo przedstawili stanowisko <br/>w sporządzonej opinii następnie je doprecyzowując i nie sposób w konsekwencji przyjąć, <br/>by była ona niepełna czy niejednoznaczna - dopuszczenie dowodu z ustnej opinii uzupełniającej i dalsze słuchanie biegłych było pozbawione uzasadnienia. W szczególności <br/>z opinii nie wynika, by małoletnia pozostawała pod negatywnym wpływem dorosłych. Wnioskodawca nie przedstawił przy tym miarodajnych dowodów poddających w wątpliwość wnioski wynikające z opinii OZSS czy powodujących konieczność ich dalszego wyjaśnienia. Ustna opinia uzupełniająca nie może więc służyć ewentualnemu poszukiwaniu dowodów manipulowania małoletnią. Skoro zakwestionowane postanowienie dowodowe było prawidłowe, ponowiony w apelacji wniosek podlegał także pominięciu przez Sąd odwoławczy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 1 pkt. 3)">art. 235^{<!-- -->( 2)} § 1 pkt 3 k.p.c.</a>).</p> <p>Przed przystąpieniem do dalszych rozważań trzeba wyjaśnić, iż <span class="anon-block">A. N. (1)</span> podnosząc w apelacji (choć została ona sporządzona przez fachowego pełnomocnika) liczne zarzuty obrazy przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> - wbrew literalnemu brzmieniu - nie tyle kwestionował ustalenia faktyczne Sądu, będące zazwyczaj skutkiem wadliwej oceny dowodów, co bardziej nie zgadzał się z dokonaną przez Sąd ich oceną prawną. Bliższa analiza konstrukcji podniesionych zarzutów wskazuje, iż nie dotyczyły one sfery ustaleń faktycznych, zawartych w wydzielonej części uzasadnienia po słowach: „Sąd ustalił...”, lecz stanowiły próbę podważenia wniosków wyciągniętych z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, <br/>a zatem subsumpcji stanu faktycznego pod określoną normę prawną. Zarzuty te w istocie nie miały więc charakteru procesowego, a materialnoprawny, bowiem apelujący tak naprawdę <br/>w ich ramach nie podważał żadnego z ustaleń Sądu ani nie wskazywał, jakich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów Sąd I instancji nie ustalił. Skarżący za pomocą omawianych zarzutów kwestionował wyłącznie wnioskowanie Sądu na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego i poczynionych ustaleń faktycznych co do prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji o istotnej sprawie dziecka w braku porozumienia między rodzicami, a więc wyrażeniu zgody na zmianę na zmianę nazwiska <span class="anon-block">A.</span> oraz dokonaną przez Sąd ocenę istnienia przesłanek do zobowiązania <span class="anon-block">A. N. (1)</span> do podjęcia terapii psychologicznej. Dlatego też podniesione w ramach tego zarzutu zagadnienia podlegają analizie, ale w ramach poprawności zastosowania prawa materialnego, zwłaszcza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 97;art. 97 § 1;art. 97 § 2)">art. 97 § 1 i 2 k.r.o.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 113(4))">art. 113^{<!-- -->4} k.r.o.</a> </p> <p>Na etapie postępowania apelacyjnego spór między rodzicami ostatecznie skupiał się wokół kwestii związanych z prawidłowością rozstrzygnięcia o istotnej sprawie dziecka <br/>w braku porozumienia między rodzicami - wyrażenia zgody na zmianę nazwiska małoletniej <span class="anon-block">A.</span>, jak również z istnieniem przesłanek do zobowiązania wyłącznie ojca do podjęcia terapii psychologicznej.</p> <p>Aczkolwiek zaskarżone zostało rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego określające terminy czwartkowych kontaktów <span class="anon-block">A. N. (1)</span> z córką, gdyż z uwagi na system pracy (trzyzmianowy grafik) nie ma on możliwości spotykać się z nią w każdy co drugi czwartek miesiąca to jednak skoro w tym zakresie <span class="anon-block">A. P. (1)</span> przychyliła się do wniosków apelacji, to w konsekwencji apelacja w tej części podlegała uwzględnieniu. W przeciwnym wypadku wykonywanie ustalonych przez Sąd Rejonowy kontaktów w jeden czwartek po prostu byłoby niemożliwe. Określając terminy kontaktów Sąd Okręgowy miał na uwadze, <br/>że <span class="anon-block">A. N. (1)</span> finalnie oczekiwał, aby odbywały się one w dwa następujące po sobie czwartki. Uwzględniając zatem zgodne stanowiska rodziców małoletniej <span class="anon-block">A.</span>, <br/>by kontakty odbywały się w pierwszy i drugi tydzień każdego miesiąca Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie la w sposób wskazany w sentencji.</p> <p>Na marginesie trzeba zauważyć, że wnioskodawca w toku całego postępowania był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, od którego należało oczekiwać jasnego i precyzyjnego formułowania twierdzeń i wniosków. Stąd też - pomimo intencji Sądu, aby właściwie określić terminy czwartkowych spotkań, a zarazem konieczności takiego ukształtowania kontaktów, by były one przewidywalne - ewentualne rozbieżności <br/>z oczekiwaniami rodziców są konsekwencją niezrozumiałego wyjaśnienia faktów <br/>i formułowania żądań przez skarżącego.</p> <p>Zarazem Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania wnioskodawcy i dodania zastrzeżenia związanego z określeniem kontaktu zamiennego <br/>w przypadku niezrealizowania ustalonego kontaktu, także w kształcie zaproponowanym podczas rozprawy apelacyjnej. Ubocznie wymaga podkreślenia, że formuła zawnioskowana w apelacji - gdzie ojcu miałoby przysługiwać uprawnienie do wiążącego określenia terminu kontaktu zamiennego, niezależnie od woli i planów małoletniej i jej matki – musi budzić ogromne zdziwienie, czego nie trzeba szerzej uzasadniać. I choć skarżący co do zasady ma rację, iż pożądanym jest zrealizowanie w takiej sytuacji kontaktu zamiennego to jednak takiego zastrzeżenia jest w praktyce niewykonalne. W kształcie oczekiwanym przez <span class="anon-block">A. N. (1)</span>, gdzie termin realizacji kontaktu zamiennego nie zostałby z góry sprecyzowany, ojciec nie mógłby go wyegzekwować. Zatem istnienie zastrzeżenia niczego nie zmienia w sytuacji rodzica, gdyż drugi zawsze może się na ten kontakt nie zgodzić. W tej sytuacji dodanie zastrzeżenia dotyczącego kontaktów zamiennych byłoby tylko blankietową formułą zobowiązującą rodziców do współdziałania, niemającą jednak większego praktycznego znaczenia. Jeżeli natomiast ustalone przez Sąd kontakty nie będą wykonywane, a zachowanie matki będzie ukierunkowane na to, aby do nich nie dochodziło wnioskodawcy przysługiwać będą stosowne środki prawne o przymuszenie do ich realizacji.</p> <p>Przechodząc do omówienia przyczyn oddalenia apelacji w części dotyczącej zawartego w punkcie 5 sentencji rozstrzygnięcia o istotnej sprawie dziecka w braku porozumienia między rodzicami, tj. zezwolenia na zmianę nazwiska małoletniej <span class="anon-block">A. N. (2)</span> na nazwisko <span class="anon-block"> (...)</span> zastępującej zgodę ojca należy wskazać, że również w tym zakresie Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany orzeczenia Sądu I instancji. <br/>Z przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082201414" title="Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - Dz. U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1414 (art. 8;art. 8 ust. 2;art. 8 ust. 2 zd. 2)">art. 8 ust. 2 zd. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia <br/>i nazwiska</a> (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988) wynika, że do zmiany nazwiska dziecka, jeżeli w chwili zmiany nazwiska dziecko ukończyło 13 lat, potrzebna jest jego zgoda. Wymóg uzyskania takiej zgody od dziecka, które ukończyło 13 lat wynika także z szeregu przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">kodeksu rodzinnego i opiekuńczego</a>, m.in. w przypadku zawarcia przez rodziców małżeństwa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 88;art. 88 § 4)">art. 88 § 4 k.r.o.</a>), w przypadku nadawania nazwiska przy uznaniu ojcostwa oraz jego sądowego ustalenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 89;art. 89 § 1;art. 89 § 2)">art. 89 § 1 i 2 k.r.o.</a>) czy też w razie zawarcia przez matkę dziecka małżeństwa z mężczyzną, który nie jest ojcem tego dziecka (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 90;art. 90 § 1)">art. 90 § 1 k.r.o.</a>). Zarazem kryterium wieku dziecka - 13 lat - uwzględnia jedynie w sposób czysto formalny, oderwany od stanów poszczególnych przypadków przeciętny rozwój psychofizyczny dzieci, który pozwala dziecku w tym wieku z należytą rozwagą ocenić konsekwencje zmiany jego nazwiska i wyrazić na to zgodę (v. wyrok Sądu Najwyższego z 20.04.2023 r., II CSKP 1569/22, OSNC-ZD 2024/2/13). Nie można jednak uznać, aby wola dziecka co do zmiany nazwiska miała znaczenie tylko wtedy, gdy osiągnie ona wspomnianą granicę wiekową. Rodzice bowiem zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 95;art. 95 § 4)">art. 95 § 4 k.r.o.</a> przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka powinni je wysłuchać, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Także Sąd w sprawach dotyczących dzieci stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka, ma obowiązek w miarę możliwości uwzględnić jego rozsądne życzenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 576)">art. 576 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 216(1);art. 216(1) § 2)">art. 216^{<!-- -->1} § 2 k.p.c.</a>).</p> <p>Nie powinno też budzić wątpliwości, że naczelną zasadą <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460060052" title="Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. - Prawo rodzinne - Dz. U. z 1946 r. Nr 6, poz. 52 ()">prawa rodzinnego</a> jest zasada dobra dziecka (o której mowa choćby w art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka). Ma ona charakter pierwszorzędny i bezwzględny. Nadto odnosi się do każdej indywidualnej decyzji stosowania i wykładni prawa. Zatem Sąd przy podejmowaniu decyzji we wszystkich sprawach dotyczących dzieci, w tym o ich nazwisku, winien kierować się przede wszystkim dobrem dziecka, gdyż warunkuje ona wszelkie rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach <br/>(v. wyroku Sądu Najwyższego z 8.06.2000 r., V CKN 1237/00, Lex nr 52389, uchwała Sądu Najwyższego z 12.06.1992 r„ III CZP 48/92, OSNC 1992/10/179).</p> <p>Oczywiście w realiach niniejszej sprawy <span class="anon-block">A.</span> nie ma ukończonych 13 lat (ma obecnie nieco ponad 12 lat). Trafnie jednak Sąd Rejonowy zaakcentował, że jest ona na tyle dojrzała, że jej wola powinna być respektowana, a argumenty przedstawione na poparcie zajętego stanowiska Sąd odwoławczy w pełni podziela. Niewątpliwie dziewczynka ma już rozeznanie i potrafi wyrazić swoje zdanie w sprawach jej dotyczących. Oczywiście Sąd zdaje sobie sprawę z uwarunkowań sprawy, ale w tym postępowaniu w żaden sposób nie zostało udowodnione, by była wywierana presja na dziecko lub też podlegało ono manipulacji, a chęć zmiany nazwiska nie była jego autonomiczną decyzją oraz nie wynikała z własnych przemyśleń i woli. I choć przeprowadzenie takiego dowodu niewątpliwie jest trudne, <br/>to jednak ze zgromadzonych w sprawie dowodów, zwłaszcza opinii OZSS nie wynika choćby cień podejrzeń, by ktokolwiek, zwłaszcza matka, wywierała w tej kwestii wpływ na córkę. Sytuacja kształtowałaby się inaczej, gdyby wnioskodawca wykazał, że zmiana nazwiska jest wyrazem złej woli, chęcią wyrządzenia mu krzywdy lub zrobienia na złość - a więc jakiegoś rodzaju szykaną. Brak jest jednak podstaw do przyjęcia tego rodzaju motywacji. Dlatego <br/>w realiach sprawy to właśnie wola małoletniej <span class="anon-block">A.</span> musi być decydująca. Uwzględniając sytuację rodzinną małoletniej (rodzice żyją w dwóch osobnych związkach) nie budzi większych wątpliwości, że jest ona już tak związana i utożsamia się z nową rodziną, <br/>iż może chcieć wreszcie nosić nazwisko takie jak reszta domowników, zwłaszcza skoro doszło do rozluźnienia więzi łączących dziewczynkę z ojcem. Mając na uwadze, że także matka zmieniła nazwisko wszyscy najbliżsi członkowie rodziny <span class="anon-block">A.</span> będą nazywać się tak samo. Jednocześnie brak podstaw do przyjęcia, że przyjęcie przez matkę dziecka nazwiska męża miało na celu jedynie polepszenie jej sytuacji procesowej. Wobec tego <span class="anon-block">A.</span> nosząc nadal nazwisko ojca mogłaby nie czuć się pełnoprawnym członkiem jej zrekonstruowanej rodziny. Wbrew zarzutom apelacji, to właśnie gdyby nadal nazywała się odmiennie od reszty domowników mogłaby być stawiana w niezręcznych sytuacjach.</p> <p>W konsekwencji apelacja w omówionej części była pozbawiona podstaw.</p> <p>Apelacja wnioskodawcy nie odniosła skutku także w zakresie odnoszącym się do zawartego w punkcie 6. zobowiązania do podjęcia przez <span class="anon-block">A. N. (1)</span> terapii psychologicznej. W świetle treści opinii OZSS, a także postawy ojca w relacjach z córką (która doprowadziła do rozluźnienia łączących ich więzi i zdystansowania dziewczynki) oraz matką małoletniej, sama w sobie zasadność nałożenia na skarżącego omawianego obowiązku nie budzi wątpliwości. Również sam <span class="anon-block">A. N. (1)</span> nie twierdził, że Sąd błędnie zastosował wobec niego obowiązek terapii. Rozstrzygnięcie to skarżył głównie dlatego, <br/>że w jego ocenie Sąd wadliwie nie orzekł tego obowiązku także wobec matki. Jako <br/>że zarówno brak, jak i ewentualny obowiązek podjęcia terapii przez <span class="anon-block">A. P. (1)</span> w ogóle nie dotyczy wnioskodawcy wątpliwości budzi kwestia, czy posiada on interes prawny <br/>w zaskarżeniu orzeczenia w tym zakresie. Środek zaskarżenia winien bowiem mieć na celu ochronę sfery prawnej skarżącego, wyznaczonej zakresem jego praw i obowiązków, <br/>o których rozstrzyga Sąd. Pokrzywdzenie zaś orzeczeniem winno wyrażać się w uzyskaniu mniejszego zakresu praw lub większego zakresu obowiązków, niż w ocenie uczestnika przysługują mu albo go obciążają i wiązać się z obiektywną potrzebą poszukiwania ochrony prawnej (v. postanowienie Sądu Najwyższego z 21.03.2017 r., I CSK 649/16, Lex nr 2284197). Jednak nawet przyjmując, że z uwagi na specyfikę spraw rodzinnych posiada on interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia we wskazanym zakresie, to apelacja była pozbawiona podstaw. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie było jakichkolwiek przesłanek do orzeczenia obowiązku podjęcia terapii psychologicznej także wobec matki małoletniej. Charakterystyczne, że argumentacji przemawiającej za taką potrzebą nie przedstawiono również w wywiedzionej apelacji, chociaż została ona sporządzona przez profesjonalistę.</p> <p>Niezależnie od powyższego wątpliwości skarżącego wzbudziła forma kontroli wykonania nałożonego na niego obowiązku. Zobowiązując na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 113(4))">art. 113^{<!-- -->( 4)} k.r.o.</a> rodziców bądź jednego z nich do określonego postępowania (odbycia terapii rodzinnej czy treningu kompetencji wychowawczych) należy jednocześnie obligatoryjnie określić sposób kontroli wykonywania nałożonych zobowiązań. Nadzór może polegać na: zobligowaniu do składania okresowych sprawozdań, zaświadczeń o podjęciu i kontynuowaniu terapii, przedłożenia w określonym terminie dokumentu potwierdzającego wywiązanie się <br/>z nałożonego obowiązku, przeprowadzaniu przez kuratora sądowego kontrolnych wywiadów środowiskowych, okresowym stawiennictwie w Sądzie i rozmowie kontrolnej z rodzicami, zasięgnięciu informacji bezpośrednio w placówkach świadczących pomoc rodzinie, placówkach leczniczych i terapeutycznych (red. J. Wierciński ,,Kodeks rodzinny <br/>i opiekuńczy. Komentarz” Warszawa 2014, art. 113^{<!-- -->( 4)} k.r.o. ,LEX).</p> <p>W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy określając sposób kontroli nałożonego na <span class="anon-block">A. N. (1)</span> zobowiązania do podjęcia terapii psychologicznej zastrzegł jedynie, że pierwsze spotkanie powinno odbyć się nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia oraz zobowiązał do przesyłania sądowi opiekuńczemu <br/>co 6 miesięcy sprawozdania z realizacji obowiązku. Nie określił jednak czasu trwania tego obowiązku ani warunków jego ustania, co wywołało wątpliwości wnioskodawcy. Kwestia <br/>ta nie została również wyjaśniona w sporządzonym uzasadnieniu. Niewątpliwie bardziej precyzyjną formułą jest nałożenie na osobę obowiązku przedłożenia w określonym terminie zaświadczenia potwierdzającego wywiązanie się z nałożonego zobowiązania, gdyż to głównie do terapeuty powinna należeć decyzja co do celowości kontynuowania terapii. Natomiast <br/>w kształcie określonym przez Sąd I instancji nałożony na <span class="anon-block">A. N. (1)</span> obowiązek należy postrzegać w ten sposób, że za 6 miesięcy po złożeniu sprawozdania z jego realizacji Sąd Rejonowy podejmie decyzję co do zasadności dalszego trwania obowiązku. W przypadku zaś stwierdzenia przez terapeutę osiągnięcia celów terapii i zrealizowania programu terapeutycznego, po złożeniu sprawozdania, nałożony na wnioskodawcę obowiązek poddania się terapii ustanie, a postępowanie wykonawcze zostanie umorzone.</p> <p>Mając powyższe na uwadze apelacja <span class="anon-block">A. N. (1)</span> okazała się częściowo zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego postanowienia we wskazanym zakresie, o czym orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> W pozostałej natomiast części jako bezzasadna podlegała ona oddaleniu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>).</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z zasadą wynikającą <br/>z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> Brak było podstaw do odstępstwa od ogólniej zasady orzekania <br/>o kosztach w postępowaniu nieprocesowym, skoro przedmiotem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie były w gruncie rzeczy interesy uczestników, lecz ich wspólnego małoletniego dziecka. Mając także na uwadze okoliczność, że w tego rodzaju sprawach nadrzędną dyrektywą jest zasada dobra dziecka nie sposób mówić o sprzeczności interesów zainteresowanych. Wobec tego winni oni ponieść koszty związane ze swym udziałem <br/>w sprawie.</p> <p>Oczywista omyłka pisarska w rubrum zaskarżonego postanowienia podlegała sprostowaniu w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 350;art. 350 § 1;art. 350 § 3)">art. 350 § 1 i 3 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>SSO Mariusz Nazdrowicz</p> </div>