III AUa 549/14

<p> <strong> <!-- --> <p> <strong> <!-- --> <table> <colgroup> <col width="101"/> <col width="293"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt </strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->III AUa 549/14</strong> </p> </td> </tr> </table> </strong> </p> </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 4 grudnia 2014 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="103"/> <col width="187"/> <col width="486"/> </colgroup> <tr> <td> </td> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Mirosław Szwagierczak (spr.)</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td rowspan="2"> <p> <strong> <!-- -->SSA Ewa Madera</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SSA Alicja Podczaska</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Maria Piekiełek</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu <strong> <!-- -->4 grudnia 2014 r. </strong> </p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">K. K.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">J.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o rentę rodzinną </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w przedmiocie skargi wnioskodawczyni o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w Rzeszowie z 6 lutego 2013 r. sygn. akt III AUa 1131/12 i</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sądu Okręgowego w Krośnie z 25 września 2012 r. sygn. akt IV U 1346/12</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> z m i e n i a wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 6 lutego 2013r. w ten sposób, że u c h y l a wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z 25 września 2012r. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krośnie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III AUa 549/14 </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">J.</span> decyzją z 2 sierpnia 2012 r. odmówił wnioskodawczyni <span class="anon-block">K. K.</span> prawa do renty rodzinnej gdyż w dniu śmierci męża nie miała prawa do alimentów z jego strony ustalonych wyrokiem lub ugodą sądową.</p> <p>Na skutek odwołania <span class="anon-block">K. K.</span> sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, który wyrokiem z dnia 25 września 2012 r. oddalił odwołanie – podzielając stanowisko organu rentowego.</p> <p>Od tego wyroku <span class="anon-block">K. K.</span> wywiodła apelację, którą Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r.</p> <p>Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r. (sygn. akt SK 61/13) orzekł, że art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, 1717 i 1734) w zakresie, w jakim uprawnienie małżonki rozwiedzionej do uzyskania renty rodzinnej uzależnia od wymogu posiadania w dniu śmierci męża prawa do alimentów z jego strony, ustalonych wyłącznie wyrokiem lub ugodą sądową, jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 32;art. 32 ust. 1)">art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>.</p> <p>W dniu 3 lipca 2014 r. <span class="anon-block">K. K.</span> złożyła skargę o wznowienie postępowania zakończonego w/w wyrokami – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 maja 2014 r.</p> <p>Skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 401(1))">art. 401 ^{<!-- -->1} kpc</a>) oraz została wniesiona w terminie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 407;art. 407 § 2)">art. 407 § 2 kpc</a>).</p> <p>W doktrynie funkcjonuje podział podstaw wznowienia na przyczyny nieważności (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 401)">art. 401 kpc</a>), które stanowią bezwzględny powód wznowienia (ich stwierdzenie w każdym przypadku skutkuje uchyleniem zaskarżonego orzeczenia) oraz tzw. podstawy restytucyjne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 403)">art. 403 kpc</a>), których istnienie uzasadnia uchylenie orzeczenia tylko w przypadku wystąpienia związku przyczynowego zachodzącego między nimi a treścią rozstrzygnięcia, jak również ta podstawę, jaką jest wydanie wyroku w oparciu o akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2009 r. – II PZP 6/09), umowę międzynarodową lub ustawę (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 401(1))">art. 401 ^{<!-- -->1} kpc</a>).</p> <p>Istotą postępowania wznowieniowego nie jest rozpoznanie sprawy na nowo, ale wyłącznie w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 412;art. 412 § 1)">art. 412 § 1 kpc</a>). Dlatego Sąd orzekający zwrócił uwagę na to jaki wpływ miała powołana w skardze podstawa wznowienia (wyrok Trybunału Konstytucyjnego) na wynik prawomocnie zakończonej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2009 r. – III UK 5/09).</p> <p>W tym wypadku podstawę wznowienia stanowi oparcie obu rozstrzygnięć na akcie normatywnym uznanym następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją RP</a> – rozpatrzenie sprawy powoduje więc konieczność uwzględnienia innego stanu prawnego w takim zakresie, w jakim wpływa on na orzeczenie wydane w tym postępowaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r. – III UK 20/09).</p> <p>Inaczej mówiąc; Sąd orzekający, po ponownym rozpoznaniu sprawy w wyniku wznowienia postępowania, bierze za podstawę rozstrzygnięcia stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy wyznaczonej w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania (na zasadzie odpowiedniego stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 kpc</a> – zobacz nadto postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1994 r. – III CZP 41/94). Oznacza to, że podstawa wznowienia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 401(1))">art. 401 ^{<!-- -->1} kpc</a> może ograniczać ponowne rozpoznanie sprawy jedynie do uwzględnienia zmienionego stanu prawnego (patrz: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (§ 2;art. 412)">§ 2 art. 412 kpc</a>). Zasadniczy problem powstaje jednak w sytuacji gdy zmieniony stan prawny rodzi potrzebę zebrania nowego materiału dowodowego oraz dokonania na tej podstawie ponownej oceny zasadności roszczenia.</p> <p>Dotychczasowe ustalenia faktyczne sądów ograniczały się do stwierdzenia: „<span class="anon-block">K. K.</span> nie posiadała w chwili śmierci męża prawa do alimentów z jego strony ustalonego wyrokiem bądź ugodą sądową należy stwierdzić, iż nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do renty rodzinnej” (v. – uzasadnienie k. 16).</p> <p>Przyjmowane jest w doktrynie i orzecznictwie, że do uchylenia wyroku i przekazania sprawy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a> może dojść tylko wtedy, gdy istnieją procesowe przeciwwskazania do wydania wyroku reformatoryjnego, co należy rozpatrywać w aspekcie okoliczności danej sprawy:</p> <p>- przesłanki ogólne do uzyskania renty rodzinnej dla wdowy określa art. 70 ust. 1 – 4 ustawy o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>- wyrugowanie z obrotu prawnego niekonstytucyjnego art. 70 ust. 3 e. i r., w zakresie w jakim uzależniał uprawnienia rozwiedzionej małżonki do renty rodzinnej po mężu od wymogu posiadania prawa do alimentów z jego strony , zobowiązuje Sąd orzekający od ustalenia i rozważenia uprawnień wnioskodawczyni w świetle pozostałych przesłanek ogólnych ustanowionych w art. 70 ustawy emerytalno – rentowej,</p> <p>- na obecnym etapie postępowania nie ma możliwości wypowiadania się (w powyższym rozumieniu) przez Sąd II instancji w kwestii zasadności wniosku rentowego, gdyż brak ku temu ustaleń – dla dokonania których należy w całości przeprowadzić postępowanie dowodowe , gdyż sąd pierwszoinstancyjny ograniczył swoje dotychczasowe ustalenie do stwierdzenia, iż brak zobowiązania alimentacyjnego zmarłego męża wobec wdowy, jest wystarczającą przesłanką unicestwiającą roszczenie,</p> <p>- zaistniała więc sytuacja niewyjaśnienia przez sąd pierwszej instancji okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (albowiem już po wydaniu orzeczenia nastąpiła, w mocy wyroku Trybunału, zmiana okoliczności, która uczyniła nieaktualnym rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie – co też łączy się z koniecznością ponowienia postępowania dowodowego w całości w kierunku wynikającym ze zmienionego stanu prawnego),</p> <p>- zasada aktualności obliguje sąd drugiej instancji do uwzględnienia stanu sprawy na dzień zamknięcia rozprawy apelacyjnej.</p> <p>I dlatego wniosek apelantki o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu , w ostatecznym rezultacie, okazał się zasadny.</p> <p>W toku procesu wtórnego należałoby, bacząc na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 maja 2014 r., ustalić okoliczności faktyczne i dokonać ich subsumcji – badają spełnienie przesłanek z art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytach i rentach z F.U.S. (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) przez wdowę <span class="anon-block">K. K.</span>.</p> <p>Z tych względów na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 kpc</a> orzeczono jak w sentencji.</p> </div>