I C 514/14

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt: I C 514/14</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 4 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Rejonowy w Augustowie I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie następującym:</p> <table> <colgroup> <col width="186"/> <col width="525"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSR Jolanta Dubińska-Francke</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>Sylwia Urbanowicz</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. w Augustowie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa<strong> <!-- --> <span class="anon-block">S. O.</span>, <span class="anon-block">J. O.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko <span class="anon-block">M. O.</span>, <span class="anon-block">E. O.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o ustalenie obowiązywania służebności mieszkania</strong> </p> <p>Powództwo oddala.</p> <p>Sygn. akt I C 514/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powodowie <span class="anon-block">S. O.</span> i <span class="anon-block">J. O.</span> wnieśli powództwo przeciwko <span class="anon-block">M.</span> i <span class="anon-block">E. O.</span> o ustalenie obowiązywania służebności mieszkania, domagając się ustalenia na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a>, że przysługuje im służebność osobista dożywotniego bezpłatnego zamieszkania w budynku usytuowanym aktualnie na <span class="anon-block">działce nr (...)</span> w <span class="anon-block">M.</span> w obrębie <span class="anon-block">M.</span>, wpisanej do <span class="anon-block">KW (...)</span> poprzez stwierdzenie, że w nowym budynku zbudowanym na wydzielonej z ówczesnej <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, oznaczonej aktualnym nr <span class="anon-block">(...)</span>, prawo to przysługuje powodom na mocy umowy dożywocia zawartej przed Notariuszem <span class="anon-block">L. F.</span> dnia 14.07.2014r. <span class="anon-block">(...)</span>, zgodnie z § 5 tejże umowy, a co zostało pominięte w umowie notarialnej darowizny nr Repertorium <span class="anon-block">(...)</span>, zawartej przed Notariuszem <span class="anon-block">J. K.</span> w <span class="anon-block">A.</span> w dniu 16.04.2013r., na mocy której <span class="anon-block">M. O.</span> zbył tytułem darmym na rzecz swojej żony <span class="anon-block">E. O.</span> całe gospodarstwo rolne wcześniej przekazane przez powodów i bez wcześniejszych ustaleń z powodami nie zabezpieczył w sposób nie budzący wątpliwości prawa pozwanych do bezpłatnego zamieszkiwania. Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanych na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg spisu kosztów.</p> <p>Uzasadniając roszczenie wskazali, że zawarli z synem <span class="anon-block">M. O.</span> umowę dożywocia, której postanowienia określały, co wchodzi w jej skład. W umowie dożywocia ustalona została na rzecz powodów służebność mieszkania na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>, gdzie stał stary budynek mieszkalny, który następnie został rozebrany, po wybudowaniu nowego domu na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>. W dniu 16.04.2013r. <span class="anon-block">M. O.</span> zawarł przed Notariuszem <span class="anon-block">J. K.</span> w <span class="anon-block">A.</span> umowę darowizny, na mocy której wyzbył się całego gospodarstwa na rzecz żony <span class="anon-block">E. O.</span>. Wywiedli, że syn przekazując żonie gospodarstwo rolne, nie wyszczególnił służebności powodów na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>. Powodowie znaleźli się w niebezpieczeństwie naruszania ich prawa do dożywotnego zamieszkiwania na przedmiotowej nieruchomości, tym bardziej, że Komornik prowadzi czynności egzekucyjne zmierzające do licytacji gospodarstwa za długi.</p> <p>Na rozprawie głównej pełnomocnik powodów poparł powództwo i wywodził jak w pozwie, wskazując, iż prawo dożywocia było na starym domu, a teraz stary dom został rozebrany i pozwani wybudowali nowy dom, który został umiejscowiony na działce o innym numerze geodezyjnym niż wskazany w akcie notarialnym.</p> <p>Z uwagi na okoliczność, iż miejsce pobytu pozwanych <span class="anon-block">M. O.</span> i <span class="anon-block">E. O.</span> nie jest znane, Sąd na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 144)">art. 144 kpc</a> ustanowił dla pozwanych kuratora procesowego do reprezentowania ich interesów w niniejszej sprawie. Kurator pozwanych uznał powództwo.</p> <p>Sąd ustalił i zważył, co następuje:</p> <p>Aktem notarialnym <span class="anon-block">(...)</span> z dnia 14.07.2005r., zawartym przed Notariuszem <span class="anon-block">L. F.</span>, <span class="anon-block">S.</span> i <span class="anon-block">J.</span> małż. <span class="anon-block">O.</span> przenieśli na rzecz swojego syna <span class="anon-block">M. O.</span> własność nieruchomości, położonej w obrębie <span class="anon-block">S.</span> o pow. 0,73 ha, w <span class="anon-block">działkach oznaczonych nr (...)</span> oraz nieruchomości, położonej w obrębie <span class="anon-block">C.</span> o pow. 2,51 ha w działce, oznaczonej nr <span class="anon-block">(...)</span> i nieruchomości, położonej w obrębie <span class="anon-block">M.</span> o pow. 15,62 ha, w działkach, oznaczonych nr <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">M. O.</span> oświadczył, że własność w/w nieruchomości nabywa na powiększenie gospodarstwa rolnego oraz, że nieruchomości te wejdą w skład gospodarstwa rolnego. Zobowiązał się przyjąć zbywców jako domowników oraz zapewniać w/w wyżywienie, światło, opał, w stosunku do potrzeb, zapewnić pomoc i pielęgnowanie w chorobie, w razie śmierci sprawić własnym kosztem pogrzeby odpowiadające zwyczajom miejscowym. Zgodnie z § 5 tejże umowy <span class="anon-block">M. O.</span> ustanowił na nabytej nieruchomości w obrębie <span class="anon-block">M.</span> na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>-nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą w domu mieszkalnym, polegającą na prawie zamieszkiwania w jednym pokoju od strony północno-wschodniej z używalnością kuchni i łazienki na rzecz powodów (dowód: odpis aktu notarialnego-umowy o dożywocie-k.7-11).</p> <p>Z <span class="anon-block">księgi wieczystej KW (...)</span>, dotyczącej nieruchomości, położonych w m. <span class="anon-block">M.</span> gm. <span class="anon-block">S.</span> <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">(...)</span> wynika, że dokonano podziału nieruchomości o nr <span class="anon-block">(...)</span>, z której to wydzielono działki o nowych numerach <span class="anon-block">(...)</span> (dowód: <span class="anon-block">KW (...)</span>).</p> <p>Aktem notarialnym <span class="anon-block">(...)</span> z dnia 16.04.2013r., zawartym przed Notariuszem <span class="anon-block">J. K.</span>, <span class="anon-block">M. O.</span> darował żonie nieruchomości, opisane w akcie notarialnym. Z treści aktu darowizny z 2013r. wynika, że <span class="anon-block">E. O.</span> przejęła dożywotnio m.in. zamieszkanie, ale na gruntach poza <span class="anon-block">działką nr (...)</span>, powstałą z wydzielonej wcześniej większej działki noszącej dotychczas nr <span class="anon-block">(...)</span> (dowód: odpis aktu notarialnego-umowy darowizny k.12-20).</p> <p>Wyrokiem z dnia 23.04.2014r. sygn. akt I C 148/14, Sąd Rejonowy w Augustowie uznał za bezskuteczną w stosunku do powodów <span class="anon-block">S.</span> i <span class="anon-block">J. O.</span> umowę darowizny nieruchomości rolnej <span class="anon-block">(...)</span>, zawartą w dniu 16.04.2013r. w Kancelarii Notarialnej w <span class="anon-block">A.</span> przed Notariuszem <span class="anon-block">J. K.</span> pomiędzy <span class="anon-block">M. O.</span> a <span class="anon-block">E. O.</span> (dowód: akta <span class="anon-block">księgi wieczystej KW (...)</span>).</p> <p>W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 908;art. 908 § 2)">art. 908 § 2 kpc</a>, jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.</p> <p>W orzecznictwie przyjmuje się, że nawet stwierdzony przez Sądy głęboki konflikt między stronami (niewłaściwy układ stosunków osobistych między nimi) nie może prowadzić do uwolnienia dziecka z obciążających go obowiązków wobec rodziców wynikających z prawa dożywocia i bezpłatnej służebności mieszkania (por. wyrok SN 2004-12-09 II CK 319/04 LEX nr 589957).</p> <p>Z kolei zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 910;art. 910 § 2)">art. 910 § 2 kc</a>, w razie zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia nabywca ponosi także osobistą odpowiedzialność za świadczenia tym prawem objęte, chyba że stały się wymagalne w czasie, kiedy nieruchomość nie była jego własnością. Osobista odpowiedzialność współwłaścicieli jest solidarna.</p> <p>Obciążenie nieruchomości prawem dożywocia nie ma natomiast prawnego znaczenia przy rozporządzaniu obciążoną nieruchomością. Właściciel nieruchomości może ją dowolnie obciążyć innymi prawami, na przykład użytkowaniem, hipoteką itp., jak też przenieść prawo własności na inną osobę. Dopuszczalność zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia nie jest uzależniona od wyrażenia przez dożywotnika zgody na zbycie takiej nieruchomości (postanowienie SN z 12 października 1973 r., III CRN 194/73, OSP 1974, z. 12, poz. 256).</p> <p>O osobistej odpowiedzialności nabywcy nieruchomości z tytułu świadczeń należnych dożywotnikowi przesądza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 910;art. 910 § 2)">art. 910 § 2 k.c.</a> (postanowienie SN z 14 grudnia 1971 r., III CRN 372/71, OSNC 1972, nr 6, poz. 112). Nabywca wstępuje <em> <!-- -->ex lege</em> w prawa i obowiązki zbywcy (Z. Radwański (w:) <em> <!-- -->System prawa prywatnego</em> , t. 8, s. 620). Taką konstrukcję wstąpienia w prawa i obowiązki zbywcy potwierdza także stanowisko judykatury przyjmujące, że w wypadku zbycia nieruchomości obciążonej dożywociem nabywca wstępuje z mocy samego prawa w miejsce uprzedniego właściciela będącego kontrahentem dożywotnika (wyrok SN z 20 czerwca 1968 r., II CR 236/68, OSP 1969, z. 12, poz. 254).</p> <p>Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, iż służebność osobista powodów w dalszym ciągu istnieje, a okoliczność rozbiórki uprzednio posadowionego domu, w którym powodowie posiadali służebność mieszkania, pozostaje bez związku dla ważności prawa dożywocia, albowiem nabywca nieruchomości, na której powodowie posiadają dożywotnią służebność osobistą, ponosi wobec nich osobistą odpowiedzialność za świadczenia tym prawem objęte, nie ma przy tym znaczenia zmiana numeracji geodezyjnej działek, czy też podział geodezyjny nieruchomości, na której istnieje prawo dożywocia. Następuje to <em> <!-- -->ex lege,</em> co oznacza, iż powodowie są objęci ochroną wyrażoną w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 910;art. 910 § 2)">art. 910 § 2 kc</a>, gdyż w dalszym ciągu przysługuje im prawo dożywocia, które obciąża każdoczesnego właściciela nieruchomości. Nadto zauważyć należy, iż powodowie de facto nie zamieszkiwali na nieruchomości, objętej prawem dożywocia. Końcowo przywołać należy treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913)">art. 913 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 914)">914 kc</a>, które stanowią, że jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913;art. 913 § 1)">art. 913 § 1 kc</a>), natomiast <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 914)">art. 914 kc</a> określa, że jeżeli zobowiązany z tytułu umowy o dożywocie zbył otrzymaną nieruchomość, dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa. Treść wskazanych przepisów, zważywszy na istotę umowy dożywocia, charakter stosunków, jakie wytwarzają się między stronami po ustanowieniu prawa, albowiem w pewnych okolicznościach trudne lub wręcz niemożliwe będzie utrzymywanie stosunku dożywocia w pierwotnym kształcie, co ma miejsce w niniejszej sprawie, z uwagi na istniejący konflikt pomiędzy powodami a pozwanymi, nie znane miejsce pobytu pozwanych i nie sprawowanie przez nich należytej pieczy nad nieruchomościami, umożliwia powodom zmianę treści umowy dożywocia na dożywotnią rentę poprzez wystąpienie ze stosownym powództwem.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił w całości roszczenie powodów jako bezzasadne.</p> </div>